دورخیز قطر برای ورود به دوران جدید

زهرا رحیمی- قطر آماده ورود امیری جوان می شود اما تغییر سیاسی چندانی از این انتقال قدرت انتظار نمی‌رود. انتقال قدرت اما میان کشورهایی که پادشاهانشان سرنوشتی جز مرگ یا کودتا برای خود نمی‌بینند، خود تغییری شگرف محسوب می‌شود.
امیر قطر، حمد بن خلیفه آل‌ثانی که این کشور کوچک را به یک بازیگر بین‌المللی اقتصادی و سیاسی تبدیل کرد، روز سه شنبه اعلام کرد که قدرت را به پسر ۳۳ ساله خود، تمیم بن حمد آل‌ثانی واگذار می‌کند. انتظار می‌رود شیخ حمد، جایگاه خود به عنوان رییس هیات سرمایه‌گذاری قطر را که بر بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی‌های قطر در سراسر جهان نظارت دارد حفظ خواهد کرد.
امیر قطر با چنین اقدامی از روش‌های معمول انتقال قدرت در منطقه یعنی مرگ یا کودتا دوری کرد. و این تغییر به دلایل بسیاری از اهمیت فراوان برخوردار است. انتقال اینچنینی قدرت در میان کشورهای پادشاهی حاشیه خلیج فارس به شدت نادر است. اکثر رهبران در این قسمت از کره خاکی تا پایان عمر بر تخت سلطنت تکیه زده‌اند یا پس از یک کودتا دستشان از قدرت کوتاه شده است. حتی شیخ حمد بن خلیفه آل‌ثانی هم در سال ۱۹۹۵ در پی یک کودتا قدرت را از پدرش گرفت.
برخی منابع آگاه دلیل انتقال قدرت در قطر را وخامت وضعیت جسمانی شیخ حمد ۶۱ ساله می‌دانند اما مقامات رسمی قطر به طور رسمی به جزییات این خبر اشاره‌ای نکرده‌اند. با این حال چنین اقدامی را می‌توان سبک سیاسی جسورانه‌ای در سیستم حکمرانی قطر دانست. انتقال قدرت به شیخ تمیم ۳۳ ساله پاسخی آشکار و مستقیم به مطالبات بهار عربی برای اصلاحات و تاکید آن بر اعطای قدرت بیشتر به جوانان منطقه است. این امر همچنین برعکس سلسله مراتب حاکم در کشورهای حاشیه خلیج فارس است که تحت سلطه پادشاهان سالخورده، از جمله شاه عبدالله ۹۰ ساله در عربستان یا امیر ۸۴ ساله در کویت رهبری می‌شوند.
حوزه‌های مهمی که از این کشور کوچک یک بازیگر مهم منطقه‌ای ساخته است، انرژی، سرمایه‌گذاری و سیاست خارجی است و به عقیده بسیاری از کارشناسان تغییرات بزرگی در این حوزه‌ها صورت نخواهد گرفت. این کشور عربی از نظر جغرافیایی کوچک است و تنها دو میلیون جمعیت دارد اما بزرگ‌ترین صادرکننده گاز طبیعی مایع، موتور سرمایه‌گذاری‌های جهانی و یکی از حامیان ملی اعتراضات بهار عربی محسوب می‌شود.
به گزارش شبکه خبری الجزیره، شیخ حمد در دیدار با خاندان حاکم گفت که حکومت را به فرزند ۳۳ ساله‌اش خواهد سپرد که نسبت به دیگر سران عرب، کم سن و سال به شمار می‌آید. دیوان امیری قطر هم اعلام کرده است که شیخ حمد صبح روز سه‌شنبه، ساعت هشت صبح به وقت محلی، برای مردم کشورش نطق می‌کند. دیوان امیری سه‌شنبه را تعطیل رسمی اعلام کرده است.
پیش از این خبرگزاری فرانسه به نقل از مسوولان قطری و دیپلمات‌ها گزارش داده بود که شیخ حمد خود را برای واگذاری قدرت آماده می‌کند. این گزارش خاطرنشان کرده که تغییراتی هم در دولت قطر رخ خواهد داد که بر پایه آن احتمالا شیخ حمد بن جاسم آل‌ثانی، نخست وزیر و وزیر امورخارجه این کشور از سمتش کناره‌گیری می‌کند. یک وزیر قطری که خواسته نامش فاش نشود به خبرگزاری فرانسه گفت که امیر «به ضرورت تشویق نسل جدید باور داشته است و قصد دارد که قدرت را به ولی عهدش شیخ تمیم واگذار و کابینه را تعدیل کند تا تعداد بیشتری از جوانان به شورای وزیران راه یابند».
خبرگزاری رویترز هم به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داده که امیر قطر به فکر واگذاری منظم قدرت است و به احتمال زیاد این روند با استعفای شیخ حمد بن جاسم نخست وزیر و وزیر امورخارجه آغار خواهد شد. قطر در دوره شیخ حمد، نقش برجسته‌ای در تشویق اعتراض‌های موسوم به بهار عربی ایفا کرد. این کشور کمک شایانی به معترضانی که حکومت معمر قذافی رهبر پیشین لیبی را سرنگون کرد ارایه داد. قطر همچنان از مخالفان حکومت بشار اسد رییس جمهوری سوریه پشتیبانی می‌کند. این کشور در دوره شیخ حمد همچنین میزبان گروه طالبان افغانستان بوده است که هفته گذشته دفتری در دوحه افتتاح کرد. این اقدام به منظور زمینه‌سازی برای گفت‌و‌گوهای پیش‌رو میان طالبان و آمریکا صورت گرفته است تا شاید راه حلی برای پایان جنگ ۱۲ ساله افغانستان پیدا شود.
قطر در بحران‌های سیاسی و جنگ‌ها در یمن، سومالی، لبنان، دارفور و سرزمین‌های فلسطینی نیز ایفای نقش کرده است.
تاکنون چند بار کنفرانس‌های صلح در خاک این کشور برگزار شده است تا قطر خود را به عنوان کشوری تاثیرگذار در دیپلماسی بین‌المللی تثبیت کند اما شیخ تمیم ولیعهد در سال ۱۹۸۰ میلادی به دنیا آمده است. او پسر چهارم شیخ حمد است و پسر دوم از شیخه موزه بنت ناصر المسند، همسر دوم و رسمی او است.
شیخ تمیم در آگوست سال ۲۰۰۳ و پس از آنکه برادر بزرگش از ولایتعهدی کناره‌گیری کرد، به این سمت دست یافت.