دورنمای جنگ فرسایشی روسیه و اوکراین

محمدرضا ستاری- در حالی که ایلان ماسک به عنوان ثروتمندترین فرد جهان چند روز قبل در هشداری به مقامات کی‌یف اعلام کرده بود که اوکراین هر روز ضعیف‌تر می‌شود و سوال اصلی اینجاست که کی‌یف چه مقدار سرباز و قلمرو را از دست خواهد داد تا بالاخره به مذاکره با مسکو تن دهد، روز گذشته ینس استولتنبرگ دبیرکل ناتو همزمان با آغاز نشست وزرای خارجه ناتو در بروکسل، خواستار حمایت بلندمدت مالی و نظامی اعضای ناتو از اوکراین شد و گفت که روسیه باید بداند در این جنگ قادر به پیروزی نخواهد بود. او البته در ادامه صحبت‌های خود تاکید کرده که تعلل در حمایت از اوکراین باعث می‌شود اوضاع به نفع روسیه رقم بخورد؛ امری که پیامدهای آن نه‌تنها بر امنیت اروپا، بلکه بر امنیت جهانی نیز تاثیر خواهد داشت.
وضعیت میدانی جنگ
در همین راستا بررسی وضعیت میدانی جنگ نشان می‌دهد از ابتدای سال جدید میلادی (۲۰۲۴) نیروهای اوکراینی در حالت تدافعی قرار داشته و زیر سایه حملات نیروهای روسیه در یک جبهه ۹۰۰ مایلی از دشت‌های سواحل دریای سیاه گرفته تا مناطق مرزی با بلاروس تحت فشار فزاینده قرار دارند. با این حال نقشه‌هایی که از گزارش‌های موسسه مطالعات جنگ منتشر شده، نشان می‌دهند که با وجود حملات مداوم و تلفات عظیم گزارش‌شده، دستاوردهای روسیه ناچیز بوده است. گمان می‌رود نیروهای مسکو از اواخر فوریه، زمانی که سربازان روسی سرانجام شهر راهبردی آودیوکا در شرق استان دونتسک را تصرف کردند، کمتر از ۲۵ مایل مربع از خاک اوکراین را تصرف کرده‌اند. این پیشروی مهم‌ترین پیروزی روسیه در میدان نبرد از زمان تصرف باخموت و همچنین دونتسک در ماه مه ۲۰۲۳ بود که هر دو پیروزی هزینه‌های زیادی برای
دو طرف درگیر جنگ داشته است. طبق گزارشی که در این رابطه مجله نیوزویک منتشر کرده، نبردها در باخموت و آودیوکا نمادی از جنگ فرسایشی در بخش بزرگی از جبهه‌های جنگ است، چراکه درگیری مستقیم و همه‌جانبه اکنون جای خود را به حملات توپخانه‌ای و هوایی داده است. به گفته کارشناسان به نظر می‌رسد هیچ یک از طرفین دارای مزیت کافی برای ایجاد یک موفقیت بزرگ در خطوط مقدم جبهه نیستند.
چهار جبهه کلی جنگ
در چنین شرایطی و در حالی که زمزمه‌های مختلفی از لزوم مذاکره و توقف جنگ میان طرفین درگیری مطرح می‌شود، مساله مهم این است که هم اوکراین و هم روسیه جنگ را به عنوان ماهیتی وجودی برای خود تعبیر کرده‌اند و هیچ‌کدام پیامی به منظور مذاکره واقعی یا رد و بدل شدن امتیازات برای توقف درگیری‌ها نداده‌اند. در همین رابطه با نزدیک شدن به انتخابات مهم در اروپا و ایالات متحده، کرملین امیدوار است که بتواند در سایه حواس‌پرتی غربی‌ها، موقعیت خود را در میدان جنگ مستحکم‌تر کند. در عین حال اوکراین هم به شدت تلاش می‌کند تا تمرکز اتحادیه اروپا و ناتو را روی جنگ حفظ کرده و کمک‌های بیشتری از شرکای غربی خود دریافت کند.
به همین دلیل است که اکنون برای بررسی وضعیت میدانی جنگ، می‌توان جبهه نبرد را به چهار منطقه اصلی تقسیم‌بندی کرد؛ لوهانسک در شمال شرقی، دونتسک در شرق، زاپوریژژیا در جنوب شرقی و خرسون در جنوب.
در شمال ‌شرقی، نیروهای روسیه به سمت شهر کوپیانسک پیشروی می‌کنند و به دنبال تصرف بقیه منطقه لوهانسک هستند تا آن را به مناطق تصرف‌شده در دونتسک پیوند دهند.
در این میان درگیری شدید همچنان در جنگل سربریانسکی در غرب لیمان و نزدیک مرزهای لوهانسک و دونتسک ادامه دارد. در جنوب استان دونتسک نیز سقوط آودیوکا به نیروهای روسیه فرصتی داد تا به عمق خطوط دفاعی مختل‌شده و تحت فشار اوکراین نفوذ کنند.
به نظر می‌رسد کی‌یف تا حد زیادی پیشروی روسیه را در مناطق روستایی در غرب شهرک ویران‌شده متوقف کرده است، اگرچه جنگ در میان دستاوردهای تدریجی روسیه ادامه دارد.
نبرد در اطراف باخموت ادامه دارد که شاید بیش از هر شهر دیگری به نمادی از جبهه خونین شرق تبدیل شده است. علاوه بر این منطقه جنوب شرقی زاپروژیا نیز کانون حملات متقابل اما ناکام اوکراین در تابستان سال گذشته بود؛ جایی که اوکراینی‌ها امیدوار بودند با موفقیت در این جبهه پل زمینی اتصال به شبه‌‌جزیره کریمه را برای روسیه قطع کنند. با این حال شواهد نشان می‌دهد نیروهای روسی به منطقه بازگشته‌اند و دستاوردهای جزئی اوکراین از سال گذشته در این منطقه را تحت‌الشعاع قرار داده‌اند.
در خصوص جبهه جنوبی یعنی در خرسون که سال ۲۰۲۲ بازپس‌گیری آن چشمگیر‌ترین موفقیت اوکراین در طول جنگ بوده، تحلیل‌ها نشان می‌دهد این شهر و کرانه‌های رودخانه دنیپر از آن زمان تاکنون در معرض حملات مستمر توپخانه‌ای روسیه بوده و این رودخانه یک خط‌مقدم مهیب درگیری‌ها را تشکیل داده است. در نتیجه برآوردها نشان می‌دهد نیروهای اوکراینی به دنبال حفظ وضعیت موجود و از دست ندادن مواضع بیشتر بوده‌ و نیروهای روسی نیز به دنبال یک دستاورد بزرگ به منظور وادار کردن غربی‌ها جهت افزایش فشارها به کی‌یف برای نشستن پای میز مذاکره هستند.
هشدار ورشکستگی اقتصادی اوکراین
این مساله زمانی اهمیت می‌یابد که بدانیم به تازگی یک مقام بانک جهانی هشدار داده در صورتی که کشورهای غربی بدهی‌های اوکراین را به‌ طور کامل پاک نکرده یا برای بازپرداخت آنها شرایط جدیدی را تنظیم نکنند، این کشور سال آینده ورشکست خواهد شد. طبق گزارشی که در این خصوص اتاق بازرگانی ایران به نقل از خبرگزاری تاس منتشر کرده، دولت اوکراین برای تامین منابع مالی مورد نیاز خود به‌ شدت به کمک‌های خارجی وابسته است، اما حجم این کمک‌ها طی ماه‌های گذشته کاهش قابل ‌توجهی داشته و از طرفی بسته کمک ۶۰ میلیارد دلاری آمریکا به این کشور نیز در کنگره به بن‌بست خورده است.
اخیرا بانک جهانی در قالب کمک‌های خود به اوکراین ۵/۱ میلیارد دلار دیگر منابع مالی در اختیار این کشور قرار داده است. گفته می‌شود نمایندگی روسیه در بانک جهانی با استناد به قوانین این بانک با پرداخت این وام به اوکراین مخالف بوده است. این مقام بانک جهانی گفته که کشورهای غربی باید حتی بدهی‌های شرکت‌های خصوصی و بانک‌های اوکراین را ببخشند و در غیر این صورت اقتصاد اوکراین در ۲۰۲۵ ورشکست خواهد شد. بانک جهانی گفته البته در بسته کمک مالی اخیر از منابع دو کشور انگلیس و ژاپن استفاده کرده و به خاطر بالا بودن ریسک همکاری با این کشور دست به منابع خود نزده است.