دوگانه اردوغان با جنگ و صلح در غزه

گروه بین‌الملل- روز شنبه اسماعیل هنیه رییس دفتر سیاسی حماس در اقدامی قابل تامل به ترکیه سفر کرد؛ سفری که با توجه به جنگ غزه و تحولاتی که در منطقه رقم می‌خورد، توجه کارشناسان روابط بین‌الملل را به خود جلب کرده است. از یکسو این سفر باعث شده کارشناسان در خصوص روابط ترکیه با جنبش حماس تحلیل‌های مختلفی ارائه کنند و از سوی دیگر به نظر می‌رسد رجب طیب اردوغان رییس‌جمهوری ترکیه به دنبال آن است که با چنین دیداری علاوه بر نشان دادن سیاست ترکیه در قبال جنگ غزه، دست کشورش در مناسبات منطقه‌ای و تقویت وجهه ژئوپلیتیکی آنکارا را تقویت کند.
طبق گزارشی که المانیتور در این خصوص منتشر کرده، پیش از سفر اسماعیل هنیه و هیات همراهش به استانبول،‌ هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه چهارشنبه هفته گذشته در دوحه دیداری سه ساعته با رییس دفتر سیاسی حماس داشته است. وزیر خارجه ترکیه همچنین پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، طی نشستی مطبوعاتی در دوحه مدعی شد که رهبران جنبش حماس به وی اطمینان داده‌اند که راه‌حل دو کشوری در سرزمین‌های اشغالی را براساس مرزهای ۱۹۶۷ خواهند پذیرفت.
فیدان پا را فراتر گذاشته و مدعی شده که در صورت تحقق چنین امری، حماس شاخه نظامی خود را منحل کرده و به عنوان یک حزب سیاسی ادامه فعالیت خواهد داد.
اهمیت دیگر سفر رهبران حماس به ترکیه این است که اردوغان همزمان با انتقاد احزاب مخالف کشورش مبنی بر اینکه او در جنگ غزه به اندازه کافی از آرمان فلسطین حمایت نکرده، میزبان اسماعیل هنیه و هیات همراه او بوده تا به این واسطه حمایت خود را از جنبش حماس نشان دهد. این در حالی است که اردوغان در طول هفت ماه گذشته و با وجود مواضع تندی که علیه رژیم صهیونیستی گرفته به عنوان یکی از اعضای ناتو از یکسو میزان مراودات تجاری خود را با رژیم صهیونیستی کاهش نداده و از سوی دیگر با وجود فشارهای گسترده غرب حاضر به پذیرش حماس به عنوان یک گروه تروریستی نشده است.
هدف اردوغان برای حمایت از حماس
سلیم سزر استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه گدیک استانبول در گفت‌وگویی که با المانیتور داشته، توضیح می‌دهد: هدف کلی اردوغان ایجاد پیوند قوی با حماس و فلسطینی‌ها برای ایجاد ثبات در خاورمیانه است؛ هدفی که به نظر می‌رسد چندجانبه است. او در کوتاه‌مدت پس از برقراری آتش‌بس در غزه می‌خواهد نسبت به اداره آینده این منطقه نقش داشته باشد.
اردوغان قصد دارد در درازمدت طرح به رسمیت شناخته شدن یک کشور فلسطینی با مرکزیت قدس شرقی را به نام خود تمام کند؛ امری که به طور قطع مستلزم حل و فصل اختلافات میان حماس و تشکیلات خودگردان فلسطینی است. این استاد دانشگاه همچنین تاکید می‌کند: دولت اردوغان مشتاق است تا یک تشکیلات خودگردان اصلاح‌شده را ببیند؛ تشکیلاتی که اعضای حماس نیز در آن نقش داشته باشند.
آرمان‌ها در مقابل سیاست واقعی
در این میان موضوع مهم این است که ترکیه تنها بازیگری نیست که خواهان ایفای نقش جدی در جنگ میان رژیم صهیونیستی و حماس است. پیش از این مصر و قطر اقداماتی پررنگ را جهت انجام مذاکرات آتش‌بس و همچنین تبادل اسرا انجام داده‌اند، از سوی دیگر قطر میزبان دفتر سیاسی حماس در دوحه است.
به همین دلیل است که علی باکر استاد دانشگاه قطر و عضو ارشد غیرمقیم ابتکار امنیت خاورمیانه اسکوکرافت در شورای آتلانتیک در گفت‌وگو با المانیتور تاکید می‌کند: نه آمریکا و نه اسرائیل مایل نیستند که ترکیه میانجی اصلی میان حماس و این رژیم باشد، بنابراین اردوغان سعی می‌کند در زمینه بشردوستانه و دیپلماتیک در جریان غزه مانور بدهد. به طور مثال اردوغان هفته گذشته در پاسخ به انتقاداتی که نسبت به حمایت او از فلسطینیان صورت گرفته، مدعی شد که ترکیه دومین تامین‌کننده کمک‌های بشردوستانه به مردم غزه است، لذا در شرایطی که به نظر می‌رسد قطر تحت فشار آمریکایی‌ها قرار گرفته، آنکارا فکر می‌کند با خروج قطر از میدان دیپلماتیک غزه، ترکیه می‌‌تواند از این قضیه برای خود یک فرصت بسازد.
دوگانه اردوغان
این موضوع نیز حائزاهمیت است که با وجود همراهی بخش قابل ملاحظه‌ای از مردم ترکیه با آرمان فلسطینی، اردوغان از حمایت همه‌جانبه در رابطه با حماس در داخل کشورش برخوردار نیست. او چهارشنبه هفته گذشته در یک سخنرانی اعلام کرد: من این را خیلی واضح می‌گویم؛ حماس برای ترکیه همان چیزی است که قوای ملی در دوران جنگ استقلال بود.
تشبیه جنبش حماس توسط رییس‌جمهوری ترکیه به قوای ملی، یعنی نیروهایی که پس از شکست امپراتوری عثمانی و متحدانش در جنگ جهانی اول علیه نیروهای اشغالگر جنگیدند، انتقاد احزاب مخالف را برانگیخت. برای نمونه نامیک تان سفیر سابق ترکیه در تل‌آویو و یکی از اعضای اصلی اپوزیسیون حزب جمهوریخواه خلق، در پستی در X نوشته است: مساوی دانستن قوای ملی و حماس خیانت به تاریخ جمهوری است.
مساله قابل توجه این است ترکیه به عنوان اولین کشوری که رژیم صهیونیستی را به رسمیت شناخته، حالا به صورت عمیقی با جنبش حماس به عنوان یکی از اصلی‌ترین دشمنان این رژیم پیوندی تنگاتنگ دارد؛ امری که هم به دیدگاه نو اخوانی اردوغان مربوط می‌شود و هم ابزاری خواهد بود تا آنکارا وزن ژئوپلیتیک خود را در تحولات کنونی منطقه افزایش دهد.