دیدار صمیمی

از گفت‌وگوی دلسوزانه تا بازنگری در قانون اساسی

گروه سیاسی- دیدار و احوالپرسی صمیمانه مشاور رهبری و رییس دولت اصلاحات که در حاشیه مراسم تشییع پیکر یک چهره سیاسی میانه‌رو در مرقد بنیانگذار جمهوری اسلامی رقم خورد، فراتر از آنچه انتظار می‌رفت مورد استقبال وب‌سایت‌ها و رسانه‌های اصلاح‌طلب قرار گرفت، آن هم در روز و ساعاتی که توافق اولیه میان ایران و عربستان، بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای داشت با این همه با توجه به آنکه عکاسان خبری به بهانه برگزاری مراسم تشییع پیکر مرحوم حسن غفوری‌فرد در حسینیه جماران حاضر شده بودند، طبیعتا لحظه دیدار و احوالپرسی سیدمحمد خاتمی با سرلشکر یحیی رحیم صفوی از نگاه آنان پنهان نماند و تصویری از لحظه‌ای که این دو یکدیگر را در آغوش می‌فشردند، به ثبت رسید تا این رسانه‌ها بتوانند برای انتشار آنچه مهم و دارای معانی پنهان می‌خواندند، مستندی نیز پیش‌روی مخاطبان قرار دهند.
انتشار این عکس خبری از گوشه‌ای از صحن حسینیه جماران، اما در حالی با توجه و استقبال گسترده رسانه‌های اصلاح‌طلب مواجه شد که کمتر از ۲۴ ساعت پیش از آن نیز حضور نجفقلی حبیبی در همین مکان و به‌ ویژه آنچه این چهره تاثیرگذار در پیروزی انقلاب اسلامی در جریان یک مصاحبه تلویزیونی مورد تاکید قرار داد، مورد توجه این رسانه‌ها قرار گرفته بود. به‌ویژه آنکه این چهره کهنه‌کار در جریان اصلاحات در این برنامه تلویزیونی از لزوم بازنگری در قانون اساسی سخن گفته بود.
حبیبی که به عنوان یکی از چهره‌های فعال در دانشگاه، این‌بار به عنوان مهمان برنامه تلویزیونی «حضور»، از اهمیت جایگاه نهاد دانشگاه در اندیشه بنیانگذار جمهوری اسلامی سخن می‌گفت، همچنین به بهانه صحبت در این رابطه، در بخش‌هایی از سخنانش، بر لزوم توجه به خواسته‌های نسل جوان جامعه امروز ایران تاکید کرد. او که تجربه ریاست بر دانشگاه‌های الزهرا، علامه طباطبایی و تربیت مدرس را نیز در کارنامه دارد، همچنین با تاکید بر اینکه «بحث و گفت‌وگوهای سال‌های نخست انقلاب به زنده نگه‌داشتن اندیشه در کشور کمک می‌کرد»، در بخشی از سخنانش به تشریح دیدگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی نسبت ‌به حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی پرداخت و گفت: «امام با تفکیک جنسیتی در کلاس‌های دانشگاه مخالف بود.» او همچنین با تاکید بر اینکه «خواست امام، حفظ سرمایه انسانی بود»، گفت: «امام فقط این را می‌خواست که این نسل که روی کار آمده، همه آرمان‌های آزادی‌بیان، آزادی مطبوعات، آزادی سیاسی و… را حفظ کند. امام بسیار بر این موارد تاکید داشتند و دانشجوها هم همین‌ها را می‌خواستند.» حبیبی اما صریح‌تر از این هم درباره وضعیت کنونی جامعه ایرانی اظهارنظر کرد و با اشاره به اعتراضات اخیر در دانشگاه‌ها و اظهارات دانشجویان گفت: «اینها از سر دلسوزی است. این جوانان به کشور خود علاقه‌مند هستند و می‌خواهند وضع بهتر شود.» او با بیان اینکه «جامعه بدون اعتراض، یک جامعه خفته است»، این دیدگاه را که «دهه هشتادی‌ها از آرمان‌های امام و انقلاب فاصله گرفته‌اند» رد کرد و گفت: «اینها بچه‌های همین مملکت هستند. اگر بدرفتاری کنیم، جواب منفی هم می‌گیریم. شما چقدر به اینها رسیده‌اید که توقع رفتار درست هم دارید؟ اینها آزادی می‌خواهند، انقلاب کردند که آزادی داشته باشند، بحث کنند و حرف بزنند.» او که معتقد است «اعتراض دانشجویی به عده‌ای می‌فهماند که کشور ملک طلق کسی نیست»، گفت: «مسوولان باید بدانند در برخورد با جوان رفتار خشن و قانونی تحمل نمی‌شود.»
اما شاید مهم‌ترین بخش گفت‌وگوی تلویزیونی حبیبی، همان آخرین بخش این گفت‌وگو بود. آنجا که مجری برنامه از او پرسید «شما عضو شورای بازنگری قانون اساسی بودید؟!»، او به‌نحوی به این پرسش پاسخ داد که مجری چاره‌ای جز طرح پرسش مجدد درباره علت این شیوه پاسخگویی نداشت. چه آنکه او در پاسخ به این پرسش، گفت: «بله متاسفانه!» این در حالی بود که وقتی مجری از علت تاسف حبیبی از ایفای نقش در شورای بازنگری در قانون اساسی پرسید، او گفت: «لیاقت آن را من نداشتم. کار خیلی سنگینی بود!» حبیبی اگرچه در این بخش از گفت‌وگو، به‌نحوی از بیان علت دقیق تاسف خود طفره رفت، اما وقتی مجری از او پرسید «به عنوان کسی که تجربه بازنگری قانون اساسی را داشتید، فکر می‌کنید آیا نیاز به بازنگری مجدد در قانون اساسی وجود دارد»، حبیبی پاسخ داد: «جامعه دائما در حال تحول است و مسائل جدید ایجاد می‌شود؛ چه در داخل و چه در خارج. بنابراین قانون اساسی چون راهگشاست و نشان می‌دهد که چه کار باید بکنیم، نیاز است که مجددا مورد بررسی قرار گیرد. الان اقتصاد خیلی تغییر کرده است؛ همچنین روش‌های تجارت جهانی و خیلی مسائل دیگر تغییر داشته است. در قانون اساسی هم گفته‌شده هر ۱۰ سال یک‌بار مقام رهبری می‌تواند دستور تجدیدنظر در قانون اساسی را بدهد. چون مسائل جدید می‌آیند و روش‌های جدید می‌آیند؛ در نتیجه {تجدیدنظر در قانون اساسی} لازم است.» او همچنین از تذکری سخن گفت که بنیانگذار جمهوری اسلامی در خصوص لزوم بازنگری در قانون اساسی مطرح کرده است؛ «امام این بحث تجدیدنظر در قانون اساسی را به عنوان یک اصل تذکر دادند. چون بالاخر زمانه تغییر می‌کند و قانون اساسی به تغییر احتیاج دارد و لازم است کارهایی صورت گیرد.»
اما در شرایطی که چهره‌های کهنه‌کار جناح چپ همچون نجفقلی حبیبی از لزوم بازنگری در قانون اساسی سخن گفته و این موضع را حتی در یک برنامه سیاسی صداوسیما مطرح می‌کنند، برخی نیروهای اصلاح‌طلب معتقدند که هنوز فضا حتی برای «گفت‌وگوی دلسوزانه» فراهم نیست، چه برسد به بازنگری در قانون اساسی!
محمد نعیمی‌پور که در این رابطه با ایلنا به گفت‌وگو نشسته، در مواجهه با این پرسش که چقدر ضرورت دارد بزرگان و دلسوزان نظام برای برون‌رفت از شرایط موجود راهکاری ارائه کنند، می‌گوید: «حکومت و منتقدان آن به شرایط امروز کشور و برون‌رفت از وضعیت موجود و به انتخابات سال ۱۴۰۲ متفاوت نگاه می‌کنند. شاید قدم اول این باشد که آیا اصلا این نگاه‌ها با همدیگر هم‌پوشانی دارند یا خیر!» او گفته: «ممکن است مسوولان دور هم بنشینند و نیازی نبینند که با دیگران تبادل‌نظر کنند.» نعیمی‌پور که معتقد است «جمهوریت نظام را معتقدین به جمهوری اسلامی تعریف می‌کنند»، می‌گوید: «اینکه مصلحت کشور یا نظام تامین خواهد شد، موضوعی است که به مسوولان کشور مرتبط است و صلاح و مصلحت امور با مسوولان نظام است. اما اگر آقایان صلاح را در این ببینند که منتقدان (به‌طور مثال اصلاح‌طلبان) هم باید در این امر نظر و مشارکت داشته باشند، آن وقت حول نقاط مشترکی می‌توان نشست برگزار، گفت‌وگو و تبادل‌نظر کرد و به توافقی هرچند حداقلی دست پیدا کرد.»
این عضو ارشد حزب اتحاد ملت اگرچه معتقد است «فضا برای گفت‌وگوی دلسوزانه فراهم نیست»، اما در عین حال تاکید دارد هنوز چهره‌ها و شخصیت‌هایی هستند که می‌توانند در قامت میانجی میان جامعه و حاکمیت یا به بیان دقیق‌تر منتقدان و نظام ایفای نقش کنند. او که از چهره‌هایی همچون ناطق نوری و خاتمی به این عنوان نام برده، با نگاهی عمومی‌تر به این مساله می‌گوید: «مشخصا می‌توانم بگویم کسانی که در اعتقادشان برای استمرار جمهوری اسلامی شبهه‌ای نیست و کسانی که در تصمیم‌گیری‌های نظام بی‌تاثیر نیستند، می‌توانند زمینه را فراهم کنند.» این چهره سیاسی اصلاح‌طلب همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت در گرفتن گفت‌وگو و مصالحه ملی می‌توان به بازیابی اعتماد عمومی امیدوار بود، می‌گوید: «لازمه‌اش این است که از بالا، نشانه‌ها و پالسی به جامعه داده شود و بگویند این افراد نشستند و به خاطر کشور، مردم و رفع معضلات با هم رایزنی و همفکری می‌کنند. این‌طور نیست که بالا دعوا کنند و پایین هم بگوید ما همین‌طور اعتماد می‌کنیم؛ این میسر نیست!»