دیپلماسی محرمانه

نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بدون صدور قطعنامه علیه ایران پایان یافت
قانونگذاران آمریکایی خواستار فعال شدن مکانیسم ماشه شدند

گروه سیاسی- چند روزی است که پس از چند ماه وقفه در مذاکرات احیای برجام و سکوت مطلقی که از سوی طرفین این مذاکرات شاهد بودیم، ناگهان فضا تغییر کرده و در شرایطی که در تمام این ماه‌ها، نه‌تنها نشانه‌ای از تفاهم طرفین مذاکرات دیده نمی‌شد، بلکه حتی میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز تفاهم و قرابت چندانی وجود نداشت، حالا علاوه‌بر تفاهم نسبی ایران و آژانس و تعاملات مثبتی که ظاهرا میان مقام‌های ارشد وزارت خارجه و سازمان انرژی هسته‌ای جمهوری اسلامی و مقام‌های ارشد آژانس ایجاد شده، حتی برخی منابع خبری از تفاهم نسبی تهران و واشنگتن گزارش می‌دهند؛ تفاهمی که البته ظاهرا در جلسات غیرعلنی و غیررسمی صورت گرفته و جزئیاتی از آن در اختیار افکار عمومی قرار نگرفته و در شرایطی که در ۲۴ ساعت گذشته، خبرهای بیشتری در این خصوص مخابره شد و صحت این گمانه‌زنی‌ها را تقویت کرد، حالا هم کاخ سفید و هم جمهوری اسلامی در رد و تکذیب آن موضع گرفته‌اند.
این در حالی بود که به‌تازگی پایگاه خبری-تحلیلی میدل‌ایست‌آی بر اساس آنچه ظاهرا منابع آگاه این رسانه در اختیارش قرار داده بودند، از «جزئیات توافقِ موقت و احتمالی ایران و آمریکا» خبر داد و اعلام کرد که این توافق شامل «اجازه فروش یک میلیون بشکه نفت به ایران»، «آزادی ۳ زندانی ایران-آمریکا»، «آزادسازی منابع بلوکه‌شده ایران» و «محدودیت غنی‌سازی ۶۰ درصد و همکاری با آژانس» بوده است؛ توافقی که بنابر اعلام این رسانه، خروجی مذاکراتی است که به‌طور مستقیم و البته دور از چشم افکار عمومی و به‌صورت پنهانی و محرمانه سفیر تازه ایران در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک و نماینده ویژه آمریکا در امور ایران بوده است.
آن‌طور که میدل‌ایست‌آی مدعی شده، «ایران و آمریکا به یک توافق موقت در زمینه غنی‌سازی اورانیوم و صادرات نفت نزدیک شده» و بر این اساس «تهران می‌تواند روزانه تا یک میلیون بشکه نفت صادر کند و به منابع مسدود شده‌اش صرفا برای خرید کالاهای اساسی دسترسی داشته باشد.» این رسانه همچنین مدعی است «این مذاکرات به طور مستقیم در خاک آمریکا برگزار شده‌ که تحولی قابل توجه در روند دیپلماتیک میان دو کشور است.» مذاکراتی که امیر سعید ایراونی سفیر تازه ایران در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک که از قضا نقشی کلیدی در مراحل اولیه گفت‌وگوهای سازش میان ایران و عربستان سعودی در بغداد ایفا کرده بود، از جانب جمهوری اسلامی در آن شرکت کرده و از طرف آمریکا نیز رابرت مالی به عنوان نماینده ویژه آمریکا در امور ایران حضور داشته و در چندین نشست، به‌طور مستقیم با ایراونی گفت‌وگو کرده است.
اگرچه بنابر اعلام میدل‌ایست‌آی، ایالات‌متحده تمایلی به بازگشت به توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ یعنی برجام ندارد، اما مدعی است «مذاکرات پیشرفت قابل‌توجهی داشته و دو طرف به یک توافق موقت رسیده‌اند که جزئیات آن به مقام‌های ارشد دو کشور ارائه خواهد شد.» این رسانه همچنین بر نقش «تسهیل‌کننده» قطر میان تهران و واشنگتن تاکید کرده و مدعی شده که این کشور «در حل مسائل مربوط به بانکداری که به عنوان یک نقطه اصلی اختلاف ظاهر شده بود، کمک کرده است.» میدل‌ایست‌آی در عین حال اذعان کرده که هنوز مشخص نیست رهبری و
شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی از این توافق حمایت کنند.
اما صحبت‌ها در خصوص دستیابی تهران و واشنگتن به این توافق احتمالی در حالی مطرح شده که در گذشته، مقام‌های ایرانی با هرگونه «توافق موقت» میان دو کشور مخالفت کرده بودند؛ مخالفتی که به ویژه در بازه زمانی سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ که دومین دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی بود، با جدیت مطرح شد، آن هم در حالی که همزمان رابرت مالی نیز با تاکید بر اینکه امکان بازگشت به توافق ۲۰۱۵ برای دولت بایدن وجود ندارد، به ایرانی‌ها هشدار داده بود که اگر غنی‌سازی اورانیوم را در سطح ۹۰ درصدی آغاز کنند، کنترل مساله هسته‌ای ایران، از وزارت خارجه آمریکا به وزارت دفاع این کشور سپرده می‌شود.
با این همه اما در حالی که سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید روز پنجشنبه هفته گذشته گزارش‌ها در مورد «توافق موقت» با ایران، «نادرست» و «گمراه‌کننده» خوانده و گفته بود که «هر گزارشی در خصوص توافق موقت با ایران نادرست است»، روز گذشته نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز اعلام کرد: «هیچ توافق موقت که بخواهد جایگزین برجام شود در دستور کار نیست.»
آنچه اما همزمان با انتشار این اخبار به‌نسبت امیدوارکننده درباره آینده مذاکرات هسته‌ای محل تامل بود، این بود که گروهی از قانونگذاران آمریکایی در نامه‌ای به رهبران سه کشور اروپایی عضو توافق هسته‌ای، با مطرح کردن ادعاهایی علیه ایران در زمینه اجرای تعهدات برجامی، از آنها خواستند مکانیسم ماشه علیه ایران را فعال کنند. آن‌طور که وبگاه جوییش اینسایدر در گزارشی نوشت، «۳۵ قانونگذار مجلس نمایندگان آمریکا در نامه‌ای به رهبران کشورهای انگلیس، فرانسه و آلمان»، این خواسته را مطرح کرده‌اند. حال آنکه پیش‌تر سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران در پاسخ به پرسشی درباره امکان فعال کردن مکانیسم ماشه توسط کشورهای اروپایی گفته بود: «چنان‌که طرف مقابل دچار خطای محاسباتی شود و اقدامات غیرمنطقی در مورد برجام و روند مذاکرات انجام دهند، آنها بر اساس پیامی که قبلا از ایران دریافت کرده‌اند به صورت واضح می‌دانند که واکنش ایران به این موضوع چه خواهد بود.» ناصر کنعانی تصریح کرده بود: «مسیر دیپلماسی همچنان باز است و مسیرهای مختلفی برای تبادل پیام‌ها وجود دارد.»
همزمان با انتشار نامه ۳۵ قانونگذار آمریکایی به تروئیکای اروپایی و درخواست آنان برای فعال کردن مکانیسم ماشه، وبگاه خبری جوییش نیوز سیندیکیت نیز در خبری دیگر اعلام کرد که «بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه آمریکا گفت‌وگویی «مفصل» درباره ایران داشتند.» این در حالی بود که وزیر امور خارجه آمریکا در گفت‌وگویی دیگر با شبکه تلویزیونی الشرق نیز در عین تاکید بر اینکه دیپلماسی «بهترین» راه رسیدگی به موضوع برنامه هسته‌ای ایران است، با مقصر جلوه دادن ایران در وقفه مذاکرات وین، گفت که واشنگتن روی احیای برجام متمرکز نیست.
اما در حالی که در روزهای گذشته اخبار ضدونقیض متعددی درباره ازسرگیری مذاکرات احیای برجام و نیز «توافق موقت» جمهوری اسلامی و ایالات‌متحده منتشر و تاکید شد که این توافق احتمالی، درپی انجام مذاکراتی «محرمانه» به دست آمده که طرفین از اطلاع‌رسانی در ارتباط با آن خودداری کرده‌اند، حال به نظر می‌رسد میزان نگرانی افکار عمومی و کارشناسان این حوزه به‌مراتب بیش از امیدواری اولیه نسبت‌به احتمال خروج از بن‌بست چندماهه گذشته است. چه آنکه روشن نیست چرا طرفین پس از آنکه ماه‌ها و حتی سال‌ها، از انجام هرگونه مذاکره مستقیم طفره رفته و به‌خصوص مقام‌های تهران، انجام مذاکره به‌طور مستقیم را «خط قرمز» خود اعلام می‌کردند، حال چنین مذاکراتی بدون آنکه افکار عمومی از جزئیات یا دست‌کم کلیات آن باخبر شوند، انجام شده است. البته هنوز نمی‌توان با قطعیت درباره انجام چنین مذاکراتی اظهارنظر کرد و آنچه به‌طور رسمی در این خصوص مطرح شده، تکذیبیه‌هایی است که ابتدا از جانب مقام‌های آمریکایی و به‌فاصله بیش از ۲۴ ساعت از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی منتشر شد. با این همه باتوجه به آنکه این اخبار تاییدنشده، بلافاصله پس از برگزاری نشست شورای حکام آژانس و گزارش مثبت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خصوص پاسخگویی ایران به ابهامات پرونده هسته‌ای خود، منتشر شده، برخی ناظران معتقدند احتمالا رگه‌هایی از واقعیت در مجموع آنچه منتشر شده وجود دارد. آن هم در حالی که عصر روز گذشته با پایان نشست چندروزه شورای حکام، در حالی که «برخی کشورهای غربی از جمله تروئیکای اروپایی و آمریکا با صدور بیانیه‌هایی تلاش داشتند برنامه هسته‌ای ایران را زیر سوال ببرند» اما در نهایت «با وجود این بیانیه‌ها و نیز تلاش‌های آشکار اسرائیل در سطح بین‌المللی علیه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، در نشست شورای حکام قطعنامه‌ای علیه ایران صادر نشد و ابراز امیدواری شد با ادامه همکاری ایران و آژانس موضوع ایران از بن‌بست کنونی خارج شود.»
از سوی دیگر نیز اگر آنچه در خصوص «مذاکره محرمانه» ایران و آمریکا و
«توافق موقت» احتمالی منتشر شده، نادرست باشد، کماکان ابهامات فراوانی وجود دارد و از جمله روشن نیست چرا دستگاه دیپلماسی دولت رییسی، تا این میزان در تکذیب آن تاخیر کرده و دست‌کم همچون دولت بایدن، فورا اقدام به تکذیب اخبار منتشر شده، نکرد. همچنین باتوجه به تکذیبیه مختصری که در این رابطه منتشر شد، کماکان پرسش‌های فراوانی بی‌پاسخ مانده و این مساله، بر ابهامات موجود نزد افکار عمومی افزوده است. حال آنکه باتوجه به اهمیت چنین توافقی، بی‌تردید این میزان ابهام و پنهان‌کاری به نفع مردم نخواهد بود. به ویژه آنکه ابهام و پنهان‌کاری در خصوص مساله‌ای تا این حد حائز اهمیت، این پرسش را ایجاد می‌کند که آیا این رویکرد مبهم در اطلاع‌رسانی از سوی دولت رییسی، با هدف و انگیزه‌ای خاص در دستورکار قرار گرفته است؟ جالب آنکه در صورت صحت آنچه میدل‌ایست‌ای درخصوص جزئیات «توافق موقت» و «محرمانه» تهران و واشنگتن منتشر کرده، روشن نیست صدور مجوز فروش روزانه تا یک میلیون بشکه نفت، چرا با موافقت ایران مواجه شده است. چه آنکه در ماه‌های گذشته وزیر نفت و برخی دیگر از مقام‌های دولت انقلابی تاکید داشتند که به‌رغم تحریم‌ها، موفق به فروش میزانی بیش از این شده بودند. نکته نگران‌کننده‌تر آن است که مجوز فروش روزانه تا یک میلیون بشکه در حالی در اختیار ایران قرار خواهد گرفت که جمهوری اسلامی تنها قادر خواهد بود منابع حاصل از این میزان فروش نفت را صرف خرید کالاهای اساسی کند؛ محدودیتی که ظاهرا در عین حال برای منابع مسدودشده ایران نیز اعمال شده و یادآور توافق بر سر مبادله نفت با غذا و دارو خواهد بود. مسائلی که باعث شده نگرانی در این رابطه افزایش یابد.