دیپلماسی همسایگی

گروه سیاسی- سیدابراهیم رییسی رییس دولت سیزدهم که توسعه روابط با همسایگان و البته نگاه به شرق را از جمله اولویت‌های سیاست خارجی خود تعریف کرده و همزمان با پیگیری رایزنی‌های برجامی در وین در این راستا نیز قدم برمی‌دارد، دیروز تهران را به مقصد مسکو ترک کرد تا با همتای روسی خود به گفت‌وگو بنشیند؛ گفت‌وگویی مفصل که بنا به اعلام رسانه‌ها زمان مشخصی برای آن تعیین نشده و هر قدر که رییسی و پوتین حرف برای گفتن داشته باشند، طول خواهد کشید.
آنچه در این دیدار گفته و شنیده می‌شود و بسیار مهم و قابل توجه است. همین است که شاهدیم علاوه بر رسانه‌های داخلی، رسانه‌های خارجی نیز اعم از منطقه‌ای و جهانی چشمشان به اخباری است که از مسکو می‌رسد. هرچه باشد روسیه در کنار چین یک قدرت شرقی به حساب می‌آید و علاقه ایران برای ساخت یک سه‌گانه قدرت در تعامل با آنها موضوع پنهانی نیست. از طرف دیگر این سفر در بزنگاهی صورت گرفته که مذاکره‌کنندگان کشورمان در وین پای میز مذاکره نشسته و همه تلاش خود را می‌کنند که با طرف غربی به تفاهم برسند؛ تفاهمی که به باور کارشناسان دائم باشد یا موقت؛ دیر یا زود حاصل خواهد شد.
بر همین اساس سفر رییسی به مسکو از دو جهت دارای اهمیت است. اول از این بابت که موجب ایجاد توازن در تعامل یا حداقل ابراز علاقه به تعامل با غرب و شرق است و دوم هم از باب نقشی که روسیه و نماینده آنها در سازمان‌های بین‌المللی یعنی اولیانوف در جریان مذاکرات برجامی ایفا می‌کند. گفت‌وگوهای رییسی و پوتین می‌تواند دست او در وین را بازتر یا بسته‌تر کند و این مساله به غایت مهمی است.
گذشته از این قرارداد همکاری ۲۰‌ساله با روس‌ها که گویا هنوز پیش‌نویس‌هایش نهایی شده، روی میز روس‌ها است و آنچه رییسی و همراهانش یعنی وزرای خارجه، اقتصاد و نفت در رایزنی با همتایان خود مورد بحث قرار می‌دهند، در تحقق این هدف هم اثرگذار است. بگذریم از اینکه ظرفیت‌های اقتصادی روسیه برای ایران خیلی بیشتر از این حرف‌ها است. سازمان همکاری‌های شانگهای که حالا دیگر ایران هم یک عضو دائم آن است، تنها یکی از بسترهای موجود برای همکاری‌های فی‌مابین است. تلاشی که طرفین در این دیدارها برای افزایش همکاری در قالب اتحادیه اوراسیا می‌کنند یا نظام پولی- بانکی مشترکی که اگر ایجاد و اجرایی شود، به کمک اقتصاد ایران خواهد آمد از دیگر موارد و ظرفیت‌های همکاری‌های متقابل است.
منافع مشترک و امنیت‌ساز
رییسی دیروز و قبل از شروع این سفر مهم در فرودگاه مهرآباد اهداف این سفر را شرح داد و خطاب به خبرنگاران گفت: این سفر به دعوت رییس‌جمهور روسیه و در راستای ارتقای دیپلماسی همسایگی و منطقه‌ای انجام می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: به دنبال برقراری و تقویت ارتباط‌ با همه همسایگان به ویژه کشور روسیه در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و تجاری هستیم و این سفر می‌تواند نقطه عطفی برای ارتقای و تحکیم سطح مناسبات با روسیه باشد.
رییس‌جمهور با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران، کشوری مستقل، مقتدر و صاحب نفوذ در منطقه و روسیه هم کشوری مهم و با قدرت و دارای نفوذ در منطقه است، اظهار کرد: همکاری و گفت‌وگوهای دو کشور مهم و دارای قدرت و نفوذ می‌تواند در ارتقای امنیت منطقه و روابط اقتصادی و تجاری موثر باشد.
او با اشاره به تقویت همکاری تهران و مسکو در مجامع سیاسی و اقتصادی منطقه‌ای، ‌به عضویت ایران در اجلاس شانگهای اشاره و اظهار کرد: در اجلاس شانگهای همکاری‌های خوبی با همه کشورها به ویژه با روسیه خواهیم داشت. در رابطه با مساله اتحادیه اوراسیا هم روسیه نقش محوری دارد و همکاری دو کشور در این راستا می‌تواند به گام‌های موثری در جهت ارتقای مسائل تجاری و اقتصادی بینجامد.
رییسی با بیان اینکه ایران و روسیه از منافع مشترک برخوردار هستند، گفت: وجود منافع مشترک و تعاملی بین تهران و مسکو در منطقه امنیت‌ساز است و جلوی یکجانبه‌گرایی در دنیا را خواهد گرفت. همچنین تعامل و همکاری متقابل دو کشور می‌تواند در وضعیت منطقه‌ای و بین‌المللی تاثیرگذار باشد.
رییس‌جمهور با اشاره به وجود ظرفیت‌های گسترده همکاری بین تهران و مسکو در بخش‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و انرژی خاطرنشان کرد: سطح کنونی همکاری تجاری و اقتصادی برای هیچ‌کدام از دو کشور رضایت‌بخش نیست و لازم است ارتقا یابد و به سطح بسیار بالاتری برسد و امیدواریم این سفر بتواند در جهت تامین منافع مشترک دو کشور که در عرصه منطقه‌ای و جهانی تاثیرگذار است، گام موثری را به همراه خود داشته باشد.
دیدار با پوتین
رییسی عصر دیروز با ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور فدراسیون روسیه در مسکو دیدار و گفت‌وگو کرد. او در این ملاقات تاکید کرد: ما هیچ محدودیتی برای گسترش و توسعه روابط با روسیه نداریم و خواهان برقراری روابط راهبردی با مسکو هستیم.
وی افزود: اسناد همکاری راهبردی می‌تواند افق روابط را در طول ۲۰ سال مشخص کند. به دنبال افزایش حجم روابط تجاری با روسیه هستیم و تلاش زیادی در این زمینه انجام خواهیم داد.
رییسی خاطرنشان کرد: در حال تلاش برای رفع تحریم‌های کشورمان هستیم و امیدواریم که منجر به لغو تحریم‌ها شود. تهدید به تحریم مانع پیشرفت ایران نمی‌شود.
وی ادامه داد: تجربه خوبی در همکاری با روسیه در سوریه و در مبارزه با تروریسم داریم که می‌تواند مبنایی برای روابط مشترک باشد.
پوتین نیز در این دیدار عنوان کرد: از طرف من سلام و آرزوی سلامتی برای رهبر معظم ایران را به ایشان منتقل کنید.
حضور و سخنرانی در نشست عمومی مجلس دوما،‌ دیدار با ایرانیان مقیم روسیه و نشست هم‌اندیشی با فعالان اقتصادی روس، بخشی از برنامه‌های رییس‌جمهور در این سفر دوروزه بود.
بازتاب رسانه‌ای
سفر دوروزه‌ رییسی به روسیه بازتاب گسترده‌ای هم در رسانه‌های خارجی داشت. مثلا خبرگزاری فرانسه آن را مهم‌ترین سفر رسمی رییسی از زمان به قدرت رسیدن او برشمرد و تصریح کرد که از سال ٢٠١٧ تاکنون این اولین باری است که یک رییس‌جمهور ایران به روسیه سفر می‌کند. در ادامه هم نوشت: «مسکو و تهران روابط سیاسی، اقتصادی و سیاسی قوی دارند و در سوریه نیز از متحدان بشار اسد رییس‌جمهور این کشور به شمار می‌آیند.»
رویترز نیز با اشاره به همزمانی این سفر با انجام مذاکرات برجامی در وین، جزئیاتی از محورهای رایزنی رییسی در این سفر ارائه کرد و نوشت: «بنابر اعلام کاخ ریاست‌جمهوری روسیه (کرملین)، ابراهیم رییسی و ولادیمیر پوتین قرار است در دیدار با یکدیگر درباره تمامی موضوعات مرتبط با همکاری‌های دوجانبه و احیای برجام گفت‌وگو کنند.»
رسانه‌های صهیونیستی هم البته از این قافله عقب نماندند، مثلا روزنامه‌های هاآرتص و تایمزآو رژیم صهیونیستی این سفر را مهم‌ترین سفر خارجی رییسی از زمان روی کار آمدنش توصیف کرده‌اند.
گفتنی است، خبرگزاری اسپوتنیک هم در این باره گزارش داد: ابراهیم رییسی و ولادیمیر پوتین روسای جمهور ایران و روسیه روز ١٩ ژانویه در مسکو با یکدیگر دیدار خواهند داشت و قرار است درباره همکاری‌های دوجانبه، شامل اجرای پروژه‌های مشترک در زمینه تجاری و اقتصادی رایزنی کنند. آنها همچنین درخصوص احیای برجام و اجرای کامل این توافق بحث و تبادل‌نظر خواهند کرد.
پایگاه خبری- تحلیلی میدل‌ایست‌ای در گزارشی سفر رییسی به مسکو و رایزنی‌های او با همتای روس خود را برای آینده ایران مهم توصیف کرد و نوشت: از آنجایی که ایران به دنبال راهی برای دور زدن تحریم‌های آمریکا و روابط اقتصادی و امنیتی است تا از فشار غرب در مذاکرات برجامی بکاهد، این سفر از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار است. از طرف دیگر، نیاز روسیه به حفظ متحدان منطقه‌ای خود بر سر بحران اوکراین می‌تواند کلیدی در این مذاکرات باشد.
شبکه سعودی العربیه نیز در این باره نوشت: ابراهیم رییسی، رییس‌جمهور ایران عازم مسکو شد و با ولادیمیر پوتین همتای روسی خود دیدار خواهد کرد. رییسی معتقد است که این سفر نقطه تحولی در روابط دوجانبه ایران و روسیه ایجاد خواهد کرد.
شبکه المیادین هم با تیتر «رییسی در مسکو» نوشت: سفر در چارچوب گسترش دیپلماسی با کشورهای همجوار است. این شبکه لبنانی با اشاره به اینکه رییس‌جمهور ایران در این سفر با ولادیمیر پوتین، همتای روسی خود دیدار خواهد کرد به اظهارات سیدابراهیم رییسی پیش از ترک تهران به مقصد مسکو پرداخت.
بخش عربی فرانس ۲۴ با اشاره به سفر رییس‌جمهور کشورمان به روسیه نوشت: رییسی سفر خود به مسکو را نقطه تحولی در روابط ایران و روسیه می‌داند.
پایگاه خبری الشرق هم با اشاره به سفر رییس‌جمهور کشورمان به روسیه نوشت: ابراهیم رییسی تاکید کرد که همکاری ایران با روسیه امنیت منطقه را تضمین می‌کند.