راز جعبه سیاه

گروه حمل‌و‌نقل- روز چهارشنبه یک فروند هواپیمای بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ متعلق به شرکت هواپیمایی اوکراین اینترنشنال با شماره پرواز ۷۵۲ که در ساعت ۶:۱۲ از فرودگاه امام‌خمینی‌(ره) به مقصد کیف پرواز کرده بود، پس از قطع ارتباط با بخش کنترل ترافیک در ساعت ۶:۱۸ در حوالی صباشهر از توابع استان تهران سقوط کرد. این هواپیما دارای ۱۶۷ مسافر و ۹نفر خدمه پروازی بوده که تمام سرنشینان آن جان باختند.
یک روز پس از حادثه مقامات آمریکا و کانادا ادعا کردند که هواپیما به دلیل برخورد موشک منهدم شده است؛ ادعایی که توسط سازمان هواپیمایی کشوری رد شده است. آمریکا در عین حال دعوت ایران برای مشارکت در بررسی و تحقیقات مربوط به سقوط هواپیمای بوئینگ ایرلاین اوکراینی را پذیرفته و اعلام آمادگی کرده است. مطابق قوانین و مقررات بین‌المللی، از آنجایی که محل سقوط این هواپیمای اوکراینی حوالی تهران بوده، ایران مسوولیت انجام تحقیقات و بررسی‌های مربوط به علل و نحوه حادثه را برعهده دارد. اما با توجه به آنکه هواپیمای یادشده به ایرلاین اوکراین اینترنشنال تعلق داشته و ساخته شرکت بوئینگ آمریکا بوده، ایالات متحده و اوکراین نیز در تحقیقات مربوطه همکاری و مشارکت خواهند داشت. همچنین فرانسه نیز در این امر دخیل خواهد بود چراکه موتور این هواپیما در این کشور ساخته شده است.
از سوی دیگر آمریکا و فرانسه برای پیوستن به گروه تخصصی تحقیقات مربوط به سقوط هواپیمای بوئینگ ۷۳۷-۸۰۰ اوکراینی در تهران اعلام آمادگی کرده‌اند. انجمن ایمنی حمل‌و‌نقل آمریکا در بیانیه‌ای از اعزام نماینده معتبر خود به منظور مشارکت در بررسی و تحقیقات سقوط هواپیمای بوئینگ ۷۳۷-۸۰۰ ایرلاین اوکراینی در تهران خبر داده است.
البته هنوز معلوم نیست که نماینده ستاد ملی ایمنی حمل‌و‌نقل در ایالات متحده آمریکا می‌تواند با توجه به تحریم‌های واشنگتن علیه تهران در پروژه مشارکت در این تحقیقات همکاری کند یا خیر.
این ستاد در پاسخ به درخواست رسمی ایران که توسط فرهاد پرورش، نماینده ایران در سازمان بین‌المللی هوانوردی (ایکائو) بیان شده بود، اعلام کرده که این درخواست را پذیرفته و آماده هر نوع همکاری در زمینه روشن شدن علل و نحوه حادثه سقوط مرگبار این هواپیما خواهد بود.
وزیر خارجه بریتانیا نیز خواستار بررسی‌های دقیق و تحقیقات کامل در مورد سقوط هواپیمای اوکراینی در تهران شده است. دومینیک راب، وزیر امور خارجه بریتانیا، در خصوص تشکیل کارگروه ویژه به منظور بررسی علل و نحوه بروز حادثه هوایی مرگباری که صبح چهارشنبه برای هواپیمای بوئینگ ۷۳۷-۸۰۰ ایرلاین اوکراینی در تهران رخ داد، خاطرنشان و تاکید کرده که خواستار شفاف‌سازی و تحقیقات کامل در این زمینه است.
صبح چهارشنبه بود که یک فروند هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ اوکراینی تنها دقایقی بعد از پرواز از فرودگاه امام‌خمینی‌(ره) در تهران سقوط کرد و تمامی ۱۷۶ نفر مسافر و خدمه پروازی آن در این حادثه جان باختند. این هواپیما که متعلق به شرکت هواپیمایی اوکراین اینترنشنال بود، قرار بوده در ساعت ۵:۱۵ به مقصد پایتخت اوکراین پرواز کند که با تاخیر یک‌ساعته در ساعت ۶:۱۲ پرواز کرده است.
نوار حافظه و مکالمات خلبان سالم است
در همین حال نتایج آخرین تحقیقات نشان می‌دهد که نوار مکالمات خلبان سالم مانده است. مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشور گفت: در جلسه‌ای که با کمیسیون سوانح کشوری داشتیم آنها هم تایید می‌کنند که اطلاعات جعبه سیاه و مکالمات خلبان سالم است.
حسن رضایی درباره اقدامات انجام شده در خصوص بررسی سانحه سقوط هواپیمایی اوکراینی گفت: ما کارمان را در دو مقوله شروع کردیم: یک جلسه امنیتی برای حضور اوکراین برگزار کردیم، جلسه دیگر نیز جلسه تخصصی برای نحوه بررسی و دانلود جعبه سیاه بود. ما در جلسه دوم از متخصصان جعبه سیاه در کشور استفاده کرده‌ایم.
وی ادامه داد: ما توانایی بازخوانی جعبه سیاه را داریم و کارشناسانی از شرکت‌های هواپیمایی قشم ایر، ماهان و آسمان که با تجهیزات روز دنیا آشنا هستند برای دانلود و تحلیل جعبه سیاه استفاده کردیم.
رضایی گفت: در جلسه‌ای که با کمیسیون سوانح کشوری داشتیم آنها هم تایید می‌کنند که اطلاعات جعبه سیاه نوار حافظه و مکالمات خلبان سالم است و با رویکردی که مقامات بالاتر دستور داده‌اند در یک آزمایشگاه مناسب با حضور مقامات قضایی ارزیابی را انجام می‌دهیم که آیا می‌توانیم جعبه سیاه را بازسازی کنیم یا خیر؟
وی با بیان اینکه اوکراین هم معتقد است که این ارزیابی را ما انجام دهیم، گفت: ما با کشورهای مختلف توافقنامه داریم و اگر نتوانستیم خودمان انجام دهیم ۴ گزینه برای همکاری داریم و می‌توانیم از کشورهای روسیه، اوکراین، کانادا و فرانسه استفاده کنیم آنها نیز آمادگی همکاری دارند.
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشور گفت: ترجیحا این اطلاعات را علاقه داریم در کشور بازسازی و دانلود کنیم. ما نرم‌افزارهای لازم و متخصصان را در این زمینه در اختیار داریم اما چنانچه اطلاعات صدمه دیده باشد ممکن است تصمیم بگیریم اطلاعات را دانلود کرده و از کشورهای دیگر استفاده کنیم.
رضایی درباره این پرواز توضیح داد: پرواز از اوکراین وارد تهران می‌شود و دو خلبان آن در هتل استراحت می‌کنند. یک خلبان دیگر در هتل بوده و هر سه برای پرواز به فرودگاه مراجعه می‌کنند. علت تاخیر پرواز نیز به دلیل لودینگ هواپیما بوده است.
وی گفت: این هواپیما پر از مسافر بوده و بار مسافران نیز زیاد بوده است. زمانی که خلبان برای پرواز مراجعه می‌کند به طور همزمان بحث مسافرگیری و انتقال بار مسافر به داخل هواپیما انجام شده بوده اما از آنجا که در فصلی هستیم که ممکن است به دلیل شرایط بد آب‌و‌هوایی امکان فرود در فرودگاه مقصد نباشد بنابراین خلبان درخواست سوخت اضافی برای مقصدهای جایگزین احتمالی می‌کند.
رضایی با اشاره به اینکه سوخت اضافی نیز به هواپیما منتقل شد، ادامه داد: از آنجا که تعداد مسافر و بار از وزن مجاز برای تیک‌اف هواپیما بالاتر بوده است یا باید سوخت تخلیه می‌شد یا مسافر یا بار تخلیه شود که خلبان در این زمان تصمیم می‌گیرد مقداری از بار مسافران را پیاده کرده تا هواپیما به وزن مجاز برسد که این موضوع باعث تاخیر شده بود.
وی گفت: براساس تصمیم خلبان، بار پیاده می‌شود تا با پرواز بعدی به کی‌یف ارسال شود این موضوع نیز مشکل فنی نبوده بلکه هماهنگی عملیاتی برای ایمنی پرواز بوده است. وی درباره پرداخت خسارت نیز گفت: ما پیمان‌های مختلف را داریم، پیمان شیکاگو یا پیمان ورشو و باید کشور اوکراین مشخص کند عضو کدام پیمان است و بیمه‌نامه هواپیما از کدام شرکت است؟ ما درخواست بیمه‌نامه هواپیما را کرده‌ایم تا بحث خسارت‌های مسافران را در نظر بگیریم.
وی تصریح کرد: همچنین شرکت بهره‌بردار هواپیما متصدی پرداخت خسارت به اموال عمومی است که در این سانحه صدمه دیده است. شرکت اوکراین اینترنشنال از بیمه پوششی استفاده کرده است. درباره بحث پرداخت ارزی یا ریالی در کمیته‌ای تصمیم‌گیری می‌شود.
رضایی خاطرنشان کرد: این سانحه یک سانحه مرگبار بزرگ است. سایت سانحه بسیار عظیم است. بررسی سانحه ممکن است یک تا دو سال طول بکشد و خواندن جعبه سیاه یک تا دو ماه هم به طول می‌انجامد. ما خواهش می‌کنیم فضای عمومی را آرام کنید تا کار بدون هیچ شک و تردیدی و در حداقل زمان انجام شود.
عابدزاده: آمریکا جرات دارد مدارک را منتشر کند
معاون وزیر راه‌و‌شهرسازی نیز گفت: آمریکایی‌ها گر واقعا جرات و جسارت دارند، یافته‌های خود را که پشتوانه علمی و فنی داشته و در ساختار انکس ۱۳ ایکائو جا دارد به دنیا نشان دهند. علی عابدزاده اظهار کرد: اطلاعات جعبه سیاه یا پارامترهای پروازی و صحبت‌هایی که خلبان در کاکپیت (کابین) کرده، برای اعلام نظر سازمان هواپیمایی کشوری بسیار حیاتی است.
وی ادامه داد: جعبه سیاه به گونه‌ای طراحی شده که صدها اطلاعات پروازی در آن نهفته است که قابلیت آنالیز دارد. هر گونه اظهارنظر قبل از اینکه اطلاعات استخراج شود کارشناسی نیست. وی افزود: اما آنچه برای ما محرز است و با اطمینان می‌توانیم بگوییم که موشکی به هواپیما برخورد نکرده است. هواپیما بیش از ۵/۱ دقیقه با آتش در حال پرواز بوده است. جای هواپیما نشان می‌دهد که خلبان تصمیم داشته به فرودگاه برگردد و اینکه خلبان نتوانسته تماس بگیرد، دلایل زیادی می‌تواند داشته باشد.
رییس سازمان هواپیمایی کشوری اظهار کرد:‌ خلبان بعد از تیک‌آف با مهرآباد تماس گرفته و اجازه رفتن به ارتفاع ۲۶ هزار پایی را گرفته است. این مسائل در دو دقیقه روی داده است. عابدزاده گفت: چنانچه مستنداتی از سقوط هواپیمای اوکراینی به دست سیاستمداران آمریکایی رسیده، آنها موظف هستند از طریق ایکائو آن را به جهانیان اعلام کنند. این اعلام را دنیا باید به راحتی در سایت‌ها ببیند.
وی تاکید کرد: آنها اگر واقعا جرات و جسارت دارند، بیایند یافته‌های خود را که پشتوانه علمی و فنی داشته و در ساختار انکس ۱۳ ایکائو جا دارد به دنیا نشان دهند. مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشوری نیز درباره دلایل تاخیر پرواز هواپیمای تهران-کی‌یف گفت: این تاخیر به واسطه آن بوده تا هواپیما مقداری از بار خود را خالی کند تا با پرواز بعدی به کی‌یف منتقل شود.
وی با بیان اینکه این مشکل فنی نبوده و هماهنگی عملیاتی برای ایمنی پرواز بوده است، در خصوص پرداخت خسارت‌های ناشی از سقوط هواپیمای اوکراینی گفت: شرکت بهره‌بردار اوکراینی باید تمام خسارت‌های ناشی از این سانحه را پرداخت کند. این کار نیز به آن بستگی دارد که شرکت بهره‌بردار جزو پیمان ورشو، توکیو یا شیکاگو است. اوکراینی‌ها باید بیمه‌نامه هواپیما را به ما تحویل دهند و براساس آن خسارت‌ها را در نظر خواهیم گرفت.
وی تاکید کرد: شرکت بهره‌بردار متصدی پرداخت خسارت است و خسارت‌های وارده به محل سقوط را نیز باید پرداخت کنند. شرکت بهره‌بردار از بیمه‌نامه پوششی استفاده کرده اما هنوز پرداخت ارزی یا ریالی هنوز مشخص نیست سقوط هواپیمای اوکراینی یک سانحه بزرگ و مرگبار است و یک تا دو سال بررسی آن و خواندن جعبه سیاه یک تا دو ماه زمان می‌برد.
گزارش اولیه سقوط بوئینگ۷۳۷
براساس گزارش سازمان هواپیمایی درخصوص سقوط هواپیمای تهران – کی‌‌یف، هواپیما ابتدا تا ارتفاع ۸۰۰۰ پا صعود می‌کند و سپس همزمان اطلاعات هواپیما از صفحه رادار حذف و هواپیما با زمین برخورد می‌کند.
در این حادثه که صبح چهارشنبه ۱۸ دی‌ماه رخ داد، یک فروند هواپیمای بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ متعلق به شرکت هواپیمایی اوکراین اینترنشنال در شاهدشهر تهران سقوط کرد و ۱۷۶ نفر مسافر و خدمه پروازی آن جان خود را از دست دادند.
در پی وقوع سانحه مورخه ۱۸/۱۰/ ۹۸ هواپیمای ۸۰۰-B۷۳۷ به علامت ثبت UR- PSR بعد از پرواز از فرودگاه امام خمینی (ره) تهران، پس از هماهنگی‌های به‌عمل آمده و حضور در محل سانحه، بررسی‌های اولیه به شرح ذیل ایفاد می‌گردد:
آخرین اطلاعات و یافته‌های جمع‌آوری شده:
پرواز برنامه‌ای شماره ۷۵۲ (۷۵۲ AUI) ساعت ۰۵:۱۵ به وقت محلی در مسیر تهران- کی‌یف از نوع هواپیمای بوئینگ ۸۰۰-۷۳۷ متعلق به شرکت هواپیمایی اوکراین اینترنشنال با علامت
ثبت UR-PSR حدود ساعت ۰۶:۰۵ دقیقه از محل پارک خود شروع به حرکت کرده و در ساعت ۶:۱۲ دقیقه روز چهارشنبه ۱۸/۱۰/۱۳۹۸ از باند پرواز فرودگاه امام‌خمینی‌(ره) به پرواز در آمد.
پرواز فوق، تحت کنترل برج مراقبت پرواز فرودگاه امام‌خمینی‌(ره) به اوج‌گیری ادامه داده و سپس تحویل واحد تقرب پرواز فرودگاه مهرآباد شده و مجاز به اوج‌گیری تا ارتفاع ۲۶ هزار پا گردیده است. پس از قطع ارتباطات با بخش کنترل ترافیک در ساعت ۰۶:۱۸ در حوالی صباشهر از توابع استان تهران سقوط کرد.
هیچ پیامی درباره شرایط غیرمعمول مخابره نشد
هواپیما ابتدا تا ارتفاع ۸۰۰۰ پا صعود می‌کند و پس از آن همزمان اطلاعات هواپیما از صفحه رادار حذف و هواپیما با از دست دادن ارتفاع با زمین برخورد کرده و متلاشی می‌شود. هیچ پیام رادیویی توسط خلبان در خصوص شرایط غیرمعمول دریافت نشده است.
هواپیما در آسمان آتش گرفت
۶- مطابق گزارش‌های شاهدان عینی (افرادی روی زمین و خدمه پرواز عبوری در ارتفاع بالا که رویداد را مشاهده و گزارش کرده‌اند) آتش‌سوزی در هواپیما مشاهده و بر دامنه آن افزوده شده و پس از برخورد هواپیما با زمین، انفجار ناشی از برخورد به وقوع می‌پیوندد. مسیر برخورد هواپیما نشان‌دهنده این است که هواپیما که ابتدا به سمت غرب در حال خروج از محدوده فرودگاه بوده و پس از بروز یک مشکل فنی به سمت راست گردش کرده و در زمان سقوط دارای خط سیری در مسیر بازگشت به فرودگاه بوده است.
آنتن فرستنده ماهواره‌ای از هواپیما جدا شد
مستندات سایت سانحه نشان می‌دهد که محل برخورد اولیه هواپیما با زمین در محوطه یک پارک تفریحی بوده و پس از این برخورد اولیه، در طول خط سیر آن برخوردهای دیگری مشاهده شده و بدنه هواپیما متلاشی شده و در طول خط سیر پخش شده است. یکی از فرستنده‌های اضطراری هواپیما (ELT) فعال شده، لیکن آنتن فرستنده ماهواره‌ای آن در جریان سانحه از دستگاه آن جدا شده است.
حافظه جعبه‌های سیاه در دسترس است
جعبه‌های سیاه هواپیما شامل دستگاه ثبت اطلاعات پروازی (FDR) و دستگاه ضبط صدای کابین خلبان (CVR) توسط عوامل تجسس و نجات پیدا شده و در اختیار تیم بررسی قرار گرفته است. هر دو دستگاه در اثر سانحه و آتش‌سوزی آسیب ‌دیده‌اند. بخش حافظه اصلی هر دو دستگاه موجود بوده و لیکن آسیب فیزیکی روی قطعات اصلی قابل مشاهده است. گروه تخصصی مربوطه پس از نمونه‌گیری و آزمایش محل، احتمال برخورد پرتوهای آسیب‌زننده شامل پرتوهای لیزری و الکترومغناطیس (رادیو اکتیو) را منتفی اعلام کرده‌اند.
درخواست اوکراین برای حضور در فرآیند بررسی سانحه
اطلاع اولیه برای کشورهای اوکراین به عنوان کشور محل ثبت و بهره‌بردار هواپیما، ایالات متحده آمریکا به عنوان کشور سازنده، سوئد و کانادا به عنوان کشورهای متقاضی که اتباع آنها در این هواپیما بودند صادر شده است و کشور اوکراین ضمن درخواست حضور در فرآیند بررسی سانحه، نسبت به معرفی گروهی برای شرکت در فرآیند بررسی سانحه، شناسایی و انتقال اجساد اتباع خود و سایر وظایفی که در این شرایط برعهده کشور ثبت‌کننده و بهره‌بردار بوده، اقدام کرده است که به زودی به کشور وارد می‌شوند.