راهکارهای جذب سرمایه‌‌های خارجی

میثم حامدی- سخنان رییس‌جمهور در جمع سفیران جمهوری اسلامی ایران در خارج کشور، حاوی نکاتی بود که می‌تواند برای بازار سرمایه نیز حائز اهمیت باشد‌. روحانی در این سخنرانی نسبت به نیاز کشور به فناوری و سرمایه، تماس سفیران با شرکت‌های کوچک و متوسط و مردم کشورهای دیگر، استفاده از پول ملی یا هرگونه راهکار دیگر برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی، استفاده از واسطه‌های دیگر همچون صندوق‌ها به جای بانک و در نهایت ابتکار در جنگ اقتصادی در چارچوب توان و امکانات (همچون عملیات والفجر ۸) تاکید کرد‌. گرچه سفیران کشور مخاطب سخنان رییس‌جمهور و هدف‌گذاری صورت گرفته هستند اما برای تحقق این اهداف، باید طرح و ایده از پیش مشخصی روی میز گذاشت و از فرصت به وجود آمده برای ارتباط با سفرا و استفاده از ظرفیت بازار سرمایه جهت توسعه تعاملات بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی بهره جست‌. سال‌های متمادی است که سخنان متعددی در خصوص اهمیت جذب سرمایه‌گذار خارجی و توسعه فعالیت‌های بین‌المللی و ورود به بازارهای بین‌المللی مطرح شده است، اما چندان شاهد اقدامی عملیاتی نبوده‌ایم‌. به نظر می‌رسد چهار رهیافت اصلی در تفکر مدیران بازار سرمایه جهت توسعه فعالیت‌های بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذار خارجی وجود دارد: ۱- پذیرش دوگانه یا پذیرش در بازار خارجی
(Cross and Dual Listing)؛ ۲- انتشار اوراق بدهی یا انتشار صکوک در بازارهای خارجی؛ ۳- عضویت و همکاری با نهادهای بین‌المللی ۴- تلاش شرکت‌های خصوصی و نهادهای مالی برای جذب سرمایه‌گذار خارجی و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم‌. طبق گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد)، مجموع جریان سرمایه‌گذاری خارجی مستقیم ورودی به داخل کشور در سال ۲۰۱۷ با افزایشی ۵۰ درصدی به ۵ میلیارد دلار رسید و در مجموع سهم سرمایه‌گذاری خارجی مستقیم در داخل کشور به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است‌. همچنین براساس گزارش مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس در پایان دی ۱۳۹۶ ارزش سبد سرمایه‌گذاران خارجی به ۵/۱۷ هزار میلیارد ریال رسید که نسبت به زمان مشابه در سال گذشته رشدی ۳۲ درصدی را تجربه کرده است‌. این مقدار در خرداد ۱۳۹۷ به مبلغی بالغ بر ۵/۱۹ هزار میلیارد ریال رسیده است‌. این مبلغ گرچه نسبت به دی ۱۳۹۶ حدود ۵/۱۱ درصد رشد داشته است اما نسبت به زمان مشابه در سال گذشته، کاهشی ۵/۸ درصدی را نشان می‌دهد‌. صرف‌نظر از تمام ریسک‌های بازار سرمایه، ریسک‌های سیاسی، مشکلات نقل‌وانتقال پول و‌‌‌‌‌..‌. عدم توسعه در فعالیت‌های بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذار خارجی را می‌توان در چند مقوله خلاصه کرد: ۱- عدم برنامه‌ریزی و فقدان چشم‌انداز مناسب در عرصه فعالیت‌های بین‌المللی بازار سرمایه؛ ۲- ضعف در زیرساخت برای جذب سرمایه‌گذار خارجی؛ ۳- عدم نوآوری در ابزارها و نهادهای لازم جهت جذب سرمایه‌گذار خارجی یا توسعه فعالیت‌های بین‌المللی ۴- فقدان حرکت‌های همسو در عرصه کلان و عدم ایجاد سینرژی در این عرصه‌. سوالات مختلفی در این مقوله به ذهن متبادر می‌شود از جمله اینکه جذب سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه فعالیت‌های بین‌المللی تا چه اندازه دارای اهمیت است، برنامه نهادهای متولی برای توسعه فعالیت‌های بین‌المللی چیست، راهکارهای برون‌رفت از وضعیت موجود و حرکت به نقطه مطلوب کدام است، کدام اقدام اولویت اصلی برای توسعه فعالیت‌های بین‌المللی است، در صورت عضویت در نهادهای بین‌المللی، منافعی که برای بازار سرمایه حاصل خواهد شد چیست، منافعی که عضویت‌های قبلی مانند نهادهایی همچون FEAS، IFSB و ‌. ‌. ‌. برای بازار سرمایه داشته‌اند چه بوده است، کدام یک از استانداردهای بین‌المللی را که نهادهای استانداردگذار تبیین کرده‌اند، بازار سرمایه رعایت کرده است، کدام ابزار برای پوشش ریسک در بازار سرمایه ایجاد شده است، کدام یک از نهادهای مسوول ارزیابی درستی از امکان‌پذیر بودن انتشار اوراق بدهی ایران در کشورهای دیگر انجام داده‌اند و کدام کشور می‌تواند پذیرای اوراق بدهی و سهام شرکت‌های ایرانی باشد؟