راه‌اندازی شبکه اجتماعی دانش‌آموزان و معلمان

وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به تمهیدات این وزارتخانه برای دانش‌آموزان اذعان داشته امکان آموزش در بستر اینترنتی فراهم شده و یک شبکه اجتماعی به نام «شاد» برای ارتباط دانش‌آموزان و معلمان قرار است که راه‌اندازی شود؛ پیام‌رسانی که سالیان سال قرار است در سیستم آموزشی کشور سر بر بیاورد و هر بار فعالیت آن در قالب اسامی مختلف به بن‌بست خورده است. حالا با شیوع ویروس کرونا و خانه‌نشین شدن دانش‌آموزان دوباره این پیام‌رسان به عنوان گزینه روی میز مطرح شده است.
به گزارش دیجیاتو، محسن حاجی‌میرزایی با اعلام اینکه زیرساخت فناوری این شبکه اجتماعی جدید توسط اپراتورهای مختلف و وزارت ارتباطات فراهم شده، تاکید کرده که این موضوع طی چند روز آینده محقق خواهد شد. براساس اعلام وزیر آموزش‌وپرورش شبکه اجتماعی تحت عنوان شاد که برای دسترسی دانش‌آموزان روی محیطی امن فراهم شده، ارتباط بین معلم و دانش‌آموز را برقرار می‌کند و معلم می‌تواند محتوای درسی را از طریق این شبکه با دانش‌آموزان به اشتراک بگذارد و طرح سوال و آزمون کند.
اما باید گفت طرح شاد، طرحی احیا شده از یک برنامه قدیمی است که بنا به اقتضای شرایط شیوع کرونا دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است.
طرح شادی شکست خورد
برنامه‌ریزی اجرای این پروژه از سال ۹۴ در دستور کار آموزش‌وپرورش بوده و بارها ماهیت آن تغییر پیدا کرده است. در سال ۹۴ بود که «حمیدرضا کفاش»، معاون فرهنگی آموزش‌وپرورش خبر از راه‌اندازی یک شبکه اجتماعی برای دانش‌آموزان داد. او در سال ۹۵ وعده داد که این اپلیکیشن تحت عنوان «شاد» (شبکه اجتماعی دانش‌آموزان) تا دهه فجر سال ۹۵ عرضه شود.
در آن زمان قرار بود شبکه اجتماعی شاد مختص دانش‌آموزان نخبه باشد و صحبتی از وجود یک پیام‌رسان تعاملی بین دانش‌آموز و معلم به میان نیامد اما در هر حال بعد از گذشت یک سال دیگر و در روزهای پایانی سال ۹۶ اعلام شد که طرح شاد بنا به دلایلی اجرایی نشده و طرح سینا جایگزین آن شده است.
سینا یک شبکه تعاملی بر بستر پیام‌رسان «روبیکا» بود که برای آن هیاهوی خبری زیادی هم در سال ۹۷ انجام شد و حتی وزیر آموزش‌وپرورش در مهر سال ۹۷ از طریق این تلویزیون تعاملی با دانش‌آموزان به گفت‌وگو نشست اما واقعیت امر این است که تلویزیون تعاملی سینا هم تنها چند ماه پس از اجرا شدن به فراموشی سپرده شد و امروزه خبری از آن نیست.
در این بین وزیر آموزش‌وپرورش پیشین نیز بخشنامه‌ای را درخصوص ممنوعیت استفاده از پیام‌رسان‌های خارجی برای تبادل اطلاعات در مدارس صادر و اعلام کرد که در حال رایزنی با دو پیام‌رسان داخلی هستند تا دانش‌آموزان در آن فعالیت کنند؛ اتفاقی که هیچ‌گاه رخ نداد و مشخص نیست که سرنوشت صحبت‌های وزارت آموزش‌وپرورش با دو پیام‌رسان بومی (که هیچ‌گاه نامشان اعلام نشد) به کجا رسید.
حکومت خودسرانه مدارس
حال بعد از شکست این دو پروژه و در بحبوحه وقوع اتفاقی مانند شیوع ویروس کرونا که تعطیلی چند هفته‌ای مدارس را به همراه داشته به نظر می‌رسد وزیر جدید آموزش‌وپرورش طرح خاک خورده‌ای را از دل صندوقی قدیمی بیرون کشیده و با گردگیری مجدد آن قصد دارد که یک بار دیگر پروژه یک پیام‌رسان ویژه مدارس را پیاده‌سازی کند؛ پروژه‌ای که بسیار دیر و به قولی نوشداروی بعد از مرگ سهراب به شمار می‌رود.
از سوی دیگر تا به امروز مدارس، والدین و دانش‌آموزان بلاتکلیف مانده‌اند و هر مدرسه مانند یک حکومت خودمختار و مستقل به سبک و سیاق خود دانش آموزانش را از راه دور مدیریت می‌کند؛ یکی با وجود اعلام شدن ممنوعیت استفاده از پیام‌رسان‌های خارجی این کار را در بستر تلگرام و واتس‌آپ که سرعت و کیفیت بسیار بالایی دارند انجام می‌دهد و دیگران هر یک به یک شبکه اجتماعی بومی روی آورده‌اند.
البته در این بین برخی از مدارس نیز به طور کلی فعالیت‌های خود را معلق کرده‌اند و هنوز برنامه مشخصی برای خود ندارند.
بازگشت به دهه ۶۰، عدالت اجتماعی یا بی‌تدبیری توسعه الکترونیکی؟
وزارت آموزش‌وپرورش در این میان به سیستم آموزش از طریق تلویزیون (رسانه ملی) هم روی آورده و وزیر آموزش‌وپرورش اعلام کرده که برنامه تلویزیونی دانش‌آموزان به ۱۴ برنامه در روز افزایش خواهد یافت.
این روش که یادآور درس خوانی دانش‌آموزان دهه شصت در بحبوحه جنگ است در دوران کنونی موضوعی بسیار سنتی به نظر می‌رسد اما نباید فراموش کرد که در بحث آموزش، عدالت اجتماعی همواره نکته مهمی بوده و این مهم برای دانش آموزانی که به هر دلیلی گوشی هوشمند یا اینترنت در دسترس ندارند، امری نسبتا منطقی به نظر می‌رسد هرچند نفوذ اینترنت در کشور و روستاها براساس آخرین گزارش‌های منتشر شده رشد قابل توجهی یافته است.اوضاع برای دانشگاهیان فرق می‌کند و وزارت علوم بلاتکلیف‌تر از وزارت آموزش‌وپرورش در این سال‌ها عمل کرده است. وجود دانشگاه‌های متعدد و سیستم آموزشی مختلف در این دانشگاه‌ها باعث شده که وجود یک پیام‌رسان یکتا برای همه دانشجویان امکان‌پذیر نباشد و از آن سو تمامی پروژه‌های دانشگاه‌ها به صورت مستقل در زمینه ساخت یک پیام‌رسان دانشگاهی تا به امروز بی‌نتیجه مانده است.سامانه پیام‌رسان دانشگاه آزاد اسلامی و سامانه پیام‌رسان هما و شبکه علمی آموزش عالی (شعاع) تنها چند مورد از این پروژه‌های شکست خورده به شمار می‌آیند و عمده دلیل شکست آنها عدم اقبال دانشجویان و اساتید در استفاده از این برنامه‌ها به جای اپلیکیشن‌های مقبول در سطح جامعه است.
مصائب غمگین یک طرح «شاد»
در دوران شیوع ویروس کرونا نیز نمی‌توان اطمینان صد در صدی داشت که طرح‌هایی همچون اپلیکیشن «شاد» به موفقیت برسند چراکه همان‌طور که گفته شد از حالا بسیاری از مدارس از سیستم‌هایی چون واتس‌آپ و تلگرام یا برخی پیام‌رسان‌های بومی برای رد و بدل اطلاعات بین والدین، دانش‌آموزان و معلم‌ها استفاده می‌کنند و موضوعی به جز جبر قانونی نمی‌تواند آنها را وادار به استفاده از شبکه‌های دیگری کند؛ موضوعی که رضا اسدی استاد علوم ارتباطات دانشگاه نیز تاکید می‌کند:
پیام‌رسان‌هایی که تحت عنوان یک پیام‌رسان آموزشی چه در سیستم آموزش‌وپرورش و چه در سیستم دانشگاهی عرضه می‌شوند، به طور عمده با مشکلات عدیده‌ای همراه هستند و این مشکلات سختی‌ها و چالش‌های زیادی برای یاددهندگان و یادگیرندگان به وجود می‌آورد. سرنوشت آنها سرنوشتی مشابه پیام‌رسان‌های بومی تعریف می‌شود، ولو کمی بدتر از آنها. حتی مدل‌های کوچک این پیام‌رسان‌ها که در یک دانشکده چند صد نفره ایجاد می‌شود، مشکلاتی دارد و از آنجایی که چند صد نفر، کاربران زیادی برای یک برنامه به شمار نمی‌آیند، تیم سازنده معمولا به همان ارائه نسخه اولیه اکتفا کرده و سعی در حل مشکلات برنامه خود ندارد.اسدی همچنین می‌گوید که هزینه درستی برای تولید این برنامه‌ها تاکنون صورت نگرفته و تیم‌هایی که وارد ساخت این پروسه‌ها شدند به طور عمده خارج از فضای آموزش بوده‌اند و از همین رو درک درستی از چگونگی ساخت یک برنامه با ارزش‌های افزوده معتبر ندارند. او تاکید دارد که در دوران کنونی هم نمی‌توان به موفقیت طرح برنامه‌هایی چون شاد صد درصد ایمان و اطمینان داشت، چرا که از دید او سرمایه اعتماد مردم نسبت به این‌گونه برنامه‌ها از بین رفته است و بازگرداندن آن کاری نیست که حتی کرونا بتواند آن را انجام دهد. او افزود: از طرفی رها ساختن مدارس و ایالت‌ شدن آنها با قوانین و فرمول خودشان در این دوران تعطیلی، کار درستی نیست اما اینکه بتوانیم مطمئن باشیم زور مدارس به والدین ناراضی از تبدیل شدن به مصرف‌کنندگان این برنامه‌ها می‌رسد یا خیر، مساله پیچیده‌ای است.