ردیابی سوداگران

«جهان‌صنعت»- بر اساس ابلاغیه اخیر معاونت دادستانی کل کشور در امور فضای مجازی، از این پس پلتفرم‌های آگهی خودرو و مسکن موظف به احراز هویت آگهی‌دهندگان هستند. این احراز هویت از طریق سامانه امتا انجام می‌شود؛ سامانه‌ای که اگرچه با ایده خوبی شکل گرفته اما مشکلات فنی بسیاری دارد. مشخص نیست این سامانه می‌تواند به همه پلتفرم‌های آگهی خدمات‌رسانی کند یا خیر. در این شرایط که حملات سایبری بسیاری به سامانه‌ها و نهادهای کشور صورت می‌گیرد، این سامانه از امنیت سایبری خوبی برخوردار است یا خیر، قرار است نواقص آن رفع شوند یا این سامانه با هدف اینکه گفته شود کاری در جهت بهبود اوضاع قیمت‌گذاری انجام شده است، راه‌اندازی شده و قرار نیست با کیفیت مطلوب فعالیت کند.
این سامانه به صورت API در اختیار کسب‌و‌کارها قرار می‌گیرد. با توجه به اینکه مرحله اول و اصلی احراز هویت در فضای مجازی، شناسایی (ثبت‌نام) غیرحضوری کاربران است و در فرآیند این شناسایی، اطلاعات مهم هویتی کاربران دریافت می‌شود، به همین دلیل کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی ذیل شورای‌عالی فضای مجازی، راه‌اندازی این سامانه را با شرط صیانت از داده‌های کاربران به تصویب رسانده است.
یکی از اهداف اصلی تدوین و ابلاغ سند نظام هویت معتبر در فضای مجازی که برخی منتقدان به استناد آن به سامانه امتا ایراد وارد کرده‌اند نیز لزوم صیانت از داده‌های کاربران در فضای مجازی است بنابراین فرآیند شناسایی و احراز هویت کاربران‌ باید در بستر این سامانه طی شود. ابزار احراز هویت گوگل (Login With Google Account) که مورد استفاده بسیاری از پلتفرم‌ها و کاربران ایرانی است نیز به همین شیوه است.
طولانی بودن فرآیند احراز هویت از طریق اِمتا
نقطه قوت شیوه احراز هویت اِمتا نسبت به شیوه پیشنهادی برخی منتقدان، فرآیند ساده و کوتاه آن است به این شکل که کاربر فقط یک مرتبه شناسایی‌ و در دفعات بعدی تنها با نام کاربری (شماره موبایل) و رمز عبور یکتای خود احراز می‌شود. در نظر بگیرید چندین هزار کسب‌و‌کار وجود دارد که طی کردن فرآیند احراز هویت برای هر کدام از آنها توسط کاربران، فرآیندی طولانی‌ و زمانبر است. ضمن اینکه حجم ترافیکی و بار مالی پیامکی زیادی را به سامانه مربوطه و کسب‌و‌کارها تحمیل‌ می‌کند و تجربه کاربری نامناسبی نیز دارد. با توجه به اینکه شیوه یادشده تاکنون عملیاتی نشده بنابراین تبعات منفی آن آگاهانه یا ناآگاهانه در نظر گرفته نشده است.
اکنون فرآیند شناسایی بیش از هشت میلیون کاربر در سامانه اِمتا طی شده و این کاربران تنها با وارد کردن شماره موبایل و رمز عبور خود برای کسب‌و‌کارها احراز هویت‌ می‌شوند.
بررسی‌ها نشان‌ می‌دهد با توجه به ساختار، ویژگی‌ها و کارکردهای سکوهای آگهی، هیچ‌یک از پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی خارجی قابلیت‌های کاربردی در این خصوص ندارند و از طرفی صرفا کاربرانی ریزش‌ داشته‌اند که به قصد انجام اقدامات سوداگرانه و خلافکارانه در این بسترها فعالیت‌ می‌کنند.
یکی از عللی که کاربران به سمت شبکه‌های اجتماعی خارجی هدایت‌ می‌شوند استعلام قیمت برخی کالاهاست که از سکوهای آگهی حذف شده است. نظر کارشناسی مرکز توسعه تجارت الکترونیکی نیز عدم حذف قیمت‌هاست و در صورتی که این سکوها دستورالعمل ابلاغی از سوی کمیته عالی نظارت بر کسب‌و‌کارهای مجازی در شهریورماه سال گذشته که یکی از بندهای مهم آن الزام احراز هویت آگهی‌دهندگان است را رعایت‌ می‌کردند، قیمت‌های خودرو و مسکن از این سکوها حذف نمی‌شد.
مشکلات فنی بسیارند
کارشناسان معتقدند با اینکه ایده راه‌اندازی سامانه امتا مناسب است اما این سامانه از نظر فنی مشکلات بسیاری دارد.
محمود محمدی فعال در زمینه کسب‌و‌کارهای اینترنتی به «جهان‌صنعت» گفت: سامانه امتا مشکلات بسیاری دارد و هنوز کامل نشده است. در واقع به خاطر شرایطی که در جامعه پیش آمده، گرانی و تعیین کردن قیمت‌ها توسط عده‌ای سودجو، دولت مجبور شده این سامانه را راه‌اندازی کند تا باری را از روی دوش خود بردارد.
وی افزود: این سامانه مواردی را به سایت‌ها و پلتفرم‌های خرید و فروش اضافه می‌کند که بر اساس آن، کسانی که آگهی فروش روی پلتفرم مربوطه قرار می‌دهند، احراز هویت می‌شوند.
محمدی در ادامه بیان کرد: در هر بازاری امکان گران‌فروشی و درج قیمت‌های نجومی وجود دارد. افرادی در اصناف مختلف به صورت مافیا فعالیت و تلاش می‌کنند از منافع گروه خود حمایت کنند.
وی گفت: ایجاد سامانه امتا و احراز هویت افرادی که آگهی‌های فروش در پلتفرم‌ها قرار می‌دهند اقدام مثبتی است. مشکل اینجاست که سامانه مشکل دارد. در واقع شروع این کار بد نبوده اما نواقص زیادی دارد.
محمدی تاکید کرد: به خاطر شرایط جامعه و تورم روزافزون دولت مجبور شده اقدامی انجام دهد. در واقع اجبار باعث می‌شود کارها سریع‌تر انجام شوند و روند تندتری به خود بگیرند.
وی در رابطه با امنیت سایبری این سامانه و احتمال به خطر انداختن امنیت سایبری پلتفرم‌ها بیان کرد: زمانی که فضای مجازی توسعه می‌یابد امنیت سایبری هم باید ارتقا پیدا کند. با این همه امنیت در ایران آنقدرها که باید جدی گرفته نشده است. دلیل آن نیز رشد دیرتر فضای مجازی در کشورمان نسبت به سایر کشورهای جهان است.
محمدی گفت: قطعا احراز هویت آگهی‌دهندگان در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته انجام می‌شود و در ایران تازگی دارد و می‌تواند جلوی بی‌قانونی را بگیرد. به هر روی در حوزه قانونگذاری در ایران تازه‌کار هستیم. در اتحادیه اروپا حتی برای فیس‌بوک و گوگل نیز قانونگذاری می‌شود تا داده‌ها را به کشور مبدأ منتقل نکنند و مالیات اخذ می‌شود.
هم‌صدایی ۶ نهاد نظارتی برای احراز هویت در سامانه امتا
محمدعلی قشقایی کارشناس اقتصاد دیجیتال با بیان اینکه بعد از جهش شدید قیمت برخی کالاها در اردیبهشت ماه ۹۸ در فضای مجازی و به دنبال آن در بازارهای سنتی، بررسی‌هایی درباره علت این اتفاق توسط ارگان‌هایی همچون مرکز توسعه تجارت الکترونیک، پلیس فتا، مرکز ملی فضای مجازی و قوه قضاییه صورت گرفت، گفت: یکی از مهم‌ترین دلایلی که این نهادها در آن یکصدا شدند، موضوع عدم احراز هویت مشتریان کسب‌وکارهای آنلاین و قیمت‌سازی کاذب توسط افراد سودجو بود. سابقا خودروسازها نسبت به جوابگویی امتا برای پیش‌فروش خودرو ابراز نگرانی می‌کردند اما این سامانه توانست به راحتی در عرض ۱۰ روز، بیش از هفت میلیون کاربر متقاضی را احراز هویت کند.
وی با بیان اینکه در سال گذشته شاهد بودیم که فردی در عرض ۲۰ روز، نزدیک به پنج هزار آگهی فروش در سایت‌های درج آگهی به ثبت رسانده بود، گفت: یک دسته از آگهی‌دهندگان فروشنده حقیقی هستند یعنی به معامله کالای شخصی خودشان می‌پردازند و دسته دیگر فعالان تجاری مثل بنگاه‌داران خودرو و مسکن هستند که متاسفانه نظارت دقیقی بر این گروه وجود ندارد.
قشقایی با بیان اینکه قرار بود سامانه امتا از تیر ۹۸ راه‌اندازی شود اما این امر با مخالفت برخی پلتفرم‌ها مواجه شد، بیان کرد: همین قضیه باعث شد در پایان سال ۹۸ نوسانات شدید قیمت در حوزه خودرو و مسکن را در فضای مجازی تجربه کنیم و به تبع آن دادستانی مجددا دستور حذف قیمت‌ها در فضای مجازی را صادر کرد.
این کارشناس اقتصاد دیجیتال به امتیازات سامانه امتا برای آگهی‌دهندگان پرداخت و گفت: به محض ایجاد حساب کاربری و ثبت اطلاعات در این سامانه، تمامی سایت‌های ثبت آگهی به دلیل اتصال به این سامانه، تمام اطلاعات هویتی اشخاص را شناسایی خواهند کرد بنابراین تنها با یک بار ثبت‌نام در امتا، از ثبت‌نام اختصاصی در هر سایت به منظور ثبت آگهی بی‌نیاز می‌شوند و فعالیت آنان در فضای مجازی تسهیل خواهد شد.
قشقایی با بیان اینکه تنها افراد بزهکار به واسطه مسدود شدن فعالیت مخرب‌شان از فعالیت سامانه امتا هراس دارند، گفت: مردم غیر از سایت‌های شناخته‌شده، بستر جایگزینی برای ثبت آگهی ندارند بنابراین صاحبان این کسب‌وکارها اطمینان داشته باشند که با ریزش کاربر مواجه نخواهند شد.
وی با بیان اینکه در استانداردهای بین‌المللی با دو شیوه احراز هویت متمرکز و توزیع‌شده در بستر الکترونیک مواجه هستیم، بیان کرد: غالب کشورها به این نتیجه رسیدند که احراز هویت متمرکز توسط دولت‌ها، عملکرد بهتری دارد و از سوی دیگر هنوز تکنولوژی احراز هویت توزیع‌شده به کشورمان وارد نشده است.
قشقایی با بیان اینکه یک معضل مهم، آگهی‌های تقلبی خودرو و مسکن است، گفت: در واقع این قضیه، یکی از مطالبات اصلی کسب‌وکارهای آنلاین است تا سرویسی در اختیار آنان قرار داده شود تا معاملات به شکل متمرکز مورد بررسی قرار گیرد.