رفع تعهد ارزی عامل کاهش صادرات

«جهان‌صنعت‌نیوز»- همایش توسعه تجارت فرش دستباف و صنایع‌دستی با حضور تولیدکنندگان و تاجران حوزه فرش و صنایع‌دستی به میزبانی اتاق ایران برگزار شد و مسیرهای احیای جایگاه فرش و صنایع‌دستی در تجارت خارجی مورد بررسی قرار گرفت.
در این همایش به گفته نایب‌رییس اتاق ایران، با توجه به شرایط امروز اقتصادی، منابع کشور باید به سمت نقاط ارزش‌آفرین اقتصاد از جمله فرش و صنایع‌دستی هدایت شود. پیام باقری ادامه داد: باید با مشوق‌ها و حمایت‌های دولت، اقتصاد خانوار را به سمت این‌گونه صنایع هدایت کنیم. او افزود: در حوزه صادرات باید تلاش کنیم موانع از پیش روی صادرکنندگان برداشته شود. از جمله این موانع، فراهم نبودن امکان نقل‌وانتقال منابع ارزی صادرکنندگان و همچنین اعمال سیاست رفع تعهد ارزی است که باعث تنزل جایگاه ما در صادرات فرش و صنایع‌دستی شده است.
ناظر راهبردی کمیسیون‌های تخصصی اتاق ایران ادامه داد: باید در مورد رفع تعهد ارزی در صنایعی که از یارانه و رانت خاصی برخوردار نیستند، بازنگری شود. دولت باید صادرکنندگان را از طریق جوایز صادراتی مستقیم و غیرمستقیم تشویق کند.
نایب‌رییس اتاق ایران با اشاره به اقدامات این اتاق برای توسعه تجارت فرش و صنایع‌دستی بیان کرد: اتاق ایران علاوه بر ایجاد کمیسیون فرش و صنایع‌دستی برای اولین بار اقدام به شبکه‌سازی در میان فعالان اقتصادی این حوزه کرده و در حال توسعه آن است. گام بعدی ما مهارت‌آموزی و به‌کارگیری روش‌های نوین در حوزه بازاریابی است. حمایت از حضور در نمایشگاه‌های خارجی و برندسازی در این صنعت و کمک به رفع موانع صادراتی فرش و صنایع‌دستی در دستور کار اتاق ایران قرار دارد.
باقری با تاکید بر اینکه فرش شناسنامه ایران و ایرانی است، گفت: از میان ۴۰۰ رشته ثبت‌شده در صنایع‌دستی دنیا، ۲۹۹ رشته در کشور ما فعال هستند. بالغ بر ۵۳۰ هزار اشتغالزایی که ۸۰ درصد آن هم توسط زنان کشور محقق شده، در این بخش اتفاق افتاده است. صادرات صنایع‌دستی کشور در سال گذشته ۲۲۴ میلیون دلار بوده و ۱۷ هزار میلیارد تومان هم فروش در داخل رخ داده است. این ارقام نشان می‌دهند ما با صنعتی پویا مواجه هستیم.
او افزود: اهمیت این صنعت به دلیل ایجاد ارزش‌افزوده و خلق ثروت در کشور است. فرش و صنایع‌دستی هنر را تبدیل به ثروت کرده و جامعه هدفی که پوشش می‌دهند خانوارها به خصوص در بخش روستایی است. اگر این صنعت رشد کند روند مهاجرت از روستا به شهرها کندتر شده و ظرفیت‌های خوبی در صادرات و توسعه بازارهای بین‌المللی ایجاد خواهد کرد.
باقری با اشاره به اینکه در سال ۷۳ صادرات فرش کشور بالغ بر دو میلیارد و ۱۳۲ میلیون دلار بوده که ۴۴ درصد صادرات در آن مقطع را به خود اختصاص داده بود، گفت: این حوزه، اقتصاد مبتنی بر مهارت‌گرایی است و با صرف حداقل منابع حداکثر ارزش‌افزوده را می‌توان به دست آورد.
نیاز به احیای تجارت خارجی
علی چاغروند معاون کمیسیون‌ها و مجامع و شوراهای اتاق ایران از نسل چهارم اتاق‌های بازرگانی سخن گفت: اتاق‌های بازرگانی از نسل اول به فناوری در نسل چهارم رسیده و همایش فرش و صنایع‌دستی تلفیقی از این ایده محوری حاکم بر اتاق‌های بازرگانی است.
چاغروند با نگاهی به آمارهای صادرات فرش گفت: فرش ایران نیاز به احیای مجدد در تجارت خارجی دارد و باید از پتانسیل و ظرفیت فرش دستباف، صنایع‌دستی و هنر برای ارتقای سطح تجارت خارجی و حجم صادرات کشور استفاده شود.
مسائل اقتصاد هنر با نگاه تخصصی پیگیری می‌شود
رییس کمیسیون فرش، صنایع‌دستی و هنر اتاق ایران گفت: در اقتصاد هنر، فرش و صنایع‌دستی دو نماد مهم هنر ملی ایران است که ارزش‌افزوده بالایی در اقتصاد و سهم بالایی در اشتغال کشور دارد.
مرتضی حاجی‌آقا‌میری گفت: زمانی فرش دستباف ۴۴ درصد صادرات غیرنفتی کشور را در اختیار داشت، ولی جای کمیسیون تخصصی در اتاق ایران و این حوزه خالی بود. در ابتدای دوره دهم اهمیت این موضوع با هیات‌رییسه اتاق ایران مطرح شد و هیات‌رییسه و در راس آن رییس اتاق ایران از ایده تشکیل این کمیسیون حمایت کردند. امیدوارم عملکرد کمیسیون طوری باشد که در ادوار آینده این کمیسیون ادامه حیات دهد و تخصصی‌تر به موضوع بپردازد.
رییس کمیسیون فرش، صنایع‌دستی و هنر اتاق ایران ادامه داد: در این مدت با نگاه تخصصی سعی شد مسائل فرش، صنایع‌دستی و هنر در زیست‌بوم اقتصاد کشور قرار گیرد و این همایش در مسیر همان نگاه است. همایش برگزارشده در همدان و اراک هم با این هدف شکل گرفت تا از ظرفیت استان‌ها برای رفع موانع حوزه تجارت فرش و صنایع‌دستی استفاده شود.
او تصریح کرد: هدف غایی، رسیدن به قله‌های صادراتی است؛ هدفی که در مسیر خود مشکلات زیادی دارد. در این همایش بر استفاده از فناوری‌های نوآورانه بر حوزه هنر، فرش و صنایع‌دستی تاکید شده است.
به نوآوری در صنعت فرش توجه شود
رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادر‌کنندگان فرش ایران از مشکلات حوزه فرش و صنایع‌دستی سخن گفت: افول صادرات فرش و قوانین دست و پاگیر علیه صادرات از جمله مسائلی است که نشان می‌دهد بخش خصوصی در این مسیر باید مطالبه‌گر باشد تا روزی این موانع برطرف شود.
علانور توکلی نایب‌رییس کمیسیون کمیسیون فرش، هنر و صنایع‌دستی اتاق ایران از لزوم توجه به نوآوری در حوزه فرش و صنایع‌دستی در چرخه تولید گفت: نوآوری استراتژی‌ای است که باعث پیشرفت و رقابت‌پذیری می‌شود. مثلا در حوزه فرش، برای سال‌ها یک نقشه در منطقه‌ای بافته می‌شد تا اینکه فرش تبریز و قم سعی کرد نقشه و طرح را تغییر دهد و در این مسیر به خوبی پیش رفت.
او گفت: نوآوری مستلزم تجاری‌سازی و ارائه محصول به بازار است. در این مسیر الگوهای متعددی وجود دارد. باید تغییر در این مسیر چشمگیر باشد تا بتواند در بازار رقابت کند. همچنین باید راه‌های نوین عرضه کالا مورد توجه تولیدکننده قرار گیرد. باید عرضه کالا در بازارهای نوین و شبکه‌های اجتماعی انجام شود. به اپلیکیشن‌های عرضه توجه شود تا دسترسی راحت‌تر باشد. او نکته مهم دیگر را بسته‌بندی محصولات دانست و گفت: باید در بسته‌بندی کالا نیز به نوآوری توجه شود.
توکلی از لزوم تغییر ساختارهای سازمانی در اقتصاد فرش و صنایع‌دستی گفت: ساختارهای قدیمی و رویه‌های دست‌و‌پاگیر باید تغییر کند و استراتژی‌های مسیر به تغییر جدی نیاز دارد.
رفع تعهد ارزی عامل کاهش صادرات
رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران گفت: اعمال سیاست رفع تعهد ارزی به توسعه تجارت فرش و صنایع‌دستی آسیب جدی وارد کرده است. حسین سلاح‌ورزی در همایش توسعه تجارت فرش و صنایع‌دستی ادامه داد: این موضوع که با وجود ارزآوری بالای حوزه صنایع‌دستی و فرش، میزان صادرات در این حوزه به حداقل میزان خود در سال‌های اخیر رسیده و از ارقام صادراتی دو میلیارد دلاری به ۵۵ میلیون دلار کاهش یافته، نیازمند آسیب‌شناسی جدی است.
او افزود: اگرچه تحریم‌ها بر کل صادرات کشور و از جمله صادرات این بخش اثرگذار بوده است، اما اصلی‌ترین عامل اثرگذار، نحوه سیاستگذاری‌ها از جمله اعمال سیاست رفع تعهد ارزی است که باعث شده در سال ۱۴۰۲ با تراز تجاری منفی ۱۲ میلیارد دلاری در صادرات غیرنفتی مواجه شده و پیش‌بینی تراز تجاری منفی ۱۷ میلیارد دلاری تا پایان سال داشته باشیم.
سلاح‌ورزی تاکید کرد: اگر سیاستگذاران علاقه‌ای به یادگیری علم اقتصاد ندارند، دست‌کم از روند گذشته بازار درس بگیرند و در نحوه سیاستگذاری‌های صادراتی خود تجدیدنظر کنند.
او گفت: در پنج دهه اخیر صنایع‌دستی و فرش ایران جزو ارزآورترین محصولات ایرانی بوده‌اند تا جایی که این بخش در دوره جنگ هم از منابع اصلی تامین ارز کشور بوده است. رییس اتاق ایران بیان کرد: در اقتصادی که مهم‌ترین ضعف آن خام‌فروشی است، ناگفته پیداست که توجه به صنایع‌دستی و فرش، به عنوان حوزه‌ای با بالاترین ارزش‌افزوده و اشتغالزایی، تا چه اندازه مهم است.
تبعات تحریم
فتح‌الله توسلی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی از تبعات تحریم علیه فرش ایران گفت. آمریکا صادرات پنج میلیارد دلاری صادرات فرش ایران را تحریم کرده تا ۵/۲ میلیون نفر از بافنده‌های فرش را که از مردم طبقات ضعیف هستند تحت فشار قرار دهد و آنها را بیکار کند. آنها می‌خواهند در نتیحه این تحریم، بافنده‌ها به حاشیه شهرها مهاجرت کنند و امنیت ملی هدف قرار گیرد.
توسلی گفت: موضوع فرش با امنیت ملی کشور گره خورده و با هویت ملی در ارتباط است. فرش مخصوص کشور ایران است و با تاریخ ایران گره خورده است. مثلا هند بخشی از بازار فرش ایرانی را گرفته، ولی آیا فرش هندی در دنیا داریم؟ فرش کشمیری هم تحت تاثیر فرش ایران بوده است. اروپا، آسیا و کشورهای عربی فرش ندارند و این فرش مختص ایران است. فرش و صنایع‌دستی ایران در دنیا بی‌نظیر است و در موزه‌های معتبر جهانی نگهداری می‌شود.
توسلی درباره موضوع مرکز ملی فرش که دولت می‌خواست آن را زیرمجموعه اداره کل صنایع خلاق و اسباب‌بازی قرار دهد، گفت: با دولت چالش‌هایی داریم و ما معتقدیم فرش نباید زیرنظر یک اداره کل قرار گیرد. فرش و صنایع‌دستی به حدی مهم است که باید برای آن معاونت انتخاب شود نه اینکه زیرمجموعه اداره کل صنایع خلاق و اسباب‌بازی قرار گیرد. درنتیجه این تلاش‌ها بالاخره مرکز ملی فرش احیا شد و ما همچنان برای تشکیل معاونت فرش در یک وزارتخانه تلاش می‌کنیم.
او ادامه داد: باید به فرش دستباف اهمیت داد و باید سرای فرش دستباف داشته باشیم، اما در این مسیر کوتاهی کرده‌ایم. صنایع و اقتصاد کشور باید به سمتی برود که کم‌آب‌بر باشد و یکی از این حوزه‌ها، صنعت فرش و صنایع‌دستی است.
توسلی تصریح کرد: اولویت کشور صنایع سنگین نیست. دنیا هم سمت صنایع سنگین نمی‌رود، اما متاسفانه ما در حوزه فرش متولی نداریم. مثلا ترکیه رفوکارهای فرش ما را جذب کرده که باید جلوی این مساله گرفته شود.
او تاکید کرد: باید قوانین و مقررات گمرکی اصلاح شود، به بیمه فرش‌بافان توجه شود و قوانین مانع صادرات فرش اصلاح شود. من بارها در موضوع بازگشت ارز صادراتی با رییس‌کل بانک مرکزی صحبت کرده‌ام، چراکه باید این صنعت ملی مورد حمایت جدی قرار گیرد.
تجلیل از پیشکسوتان
در همایش توسعه تجارت فرش دستباف و صنایع‌دستی از پیشکسوتان فرش و صنایع‌دستی تجلیل شد. در این بخش از عبدالله پلاسی، ابوالفضل رجبیان و هوشنگ فاخر از فعالان حوزه فرش دستباف، از مرتضی جعفری تولیدکننده رشته چاپ قلمکار و از داود مستاجری تولیدکننده صنایع‌دستی تقدیر شد.
فرش‌های ایرانی شناسنامه‌دار شوند
امیرحسین اسدی مدیرکل دفتر خدمات کسب‌وکار وزارت صنعت، معدن و تجارت از لزوم توجه به نوآوری در فرش و صنایع‌دستی گفت: دانشگاه و بازار و دولت نیاز به پوست‌اندازی دارد تا بتواند با ذائقه دنیا آشنا شود. باید فرش‌های ایرانی شناسنامه‌دار شوند و در شبکه‌های روز دنیا تبلیغات این صنعت پخش شود. همچنین باید به مطالعات بازار توجه شود. توسعه تجارت بدون بازارسازی جدید به دست نمی‌آید. کدام فرش و صنایع‌دستی ما پست‌مدرنیسم است و به تلفیق سنت و مدرنیته توجه می‌کند؟
اسدی ادامه داد: باید در ترکیب رنگ از نانوتکنولوژی استفاده شود. اگر صنعت فرش و صنایع‌دستی به دنبال بازار جهانی هستند، چاره‌ای نداریم جز اینکه به نانو و دیجیتال مارکتینگ و اصول جدید فناوری توجه کنیم وگرنه جایگاه خود را از دست خواهیم داد. اتاق ایران و کمیسیون فرش، صنایع‌دستی و هنر اتاق ایران باید به فناوری نوین در صنعت فرش و گردشگری توجه ویژه داشته باشد وگرنه در این صنعت اتفاقی نخواهد افتاد.
تدوین سند توسعه و آیین‌نامه زیست‌بوم صنایع‌دستی
معاون صنایع‌دستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، از تدوین سند توسعه و آیین‌نامه زیست‌بوم صنایع‌دستی در معاونت صنایع‌دستی وزارت میراث فرهنگی و گردشگری خبر داد.
مریم جلالی در همایش توسعه تجارت فرش و صنایع‌دستی ادامه داد: سند توسعه صنایع‌دستی، با تاکید شورای عالی انقلاب فرهنگی و همکاری بخش‌های مختلف در معاونت صنایع‌دستی و هنرهای سنتی در حال تدوین است. بخش خصوصی جزو لاینفک در تدوین این سند است و امیدواریم اتاق ایران و فعالان بخش خصوصی برای تدوین یک سند اجرایی به ما کمک کنند.
او با بیان اینکه صنایع‌دستی امری فرابخشی است و تصویر یکسانی از این موضوع در بخش‌های مختلف وجود ندارد، ادامه داد: با وجود کمرنگ شدن صنایع‌دستی در هیاهوی دانش‌بنیان‌ها، در برنامه هفتم توسعه فصل اختصاصی برای گردشگری و صنایع‌دستی و تقویت زیست‌بوم صنایع‌دستی دیده‌ شده است.
جلالی گفت: این اصل برنامه هفتم، معاونت صنایع‌دستی را موظف کرده تا ظرف ۳ ماه آیین‌نامه تکمیل زیست‌بوم صنایع‌دستی را تدوین کند. انجام این امر به عزم و نگاه بازرگانی بخش خصوصی و اتاق ایران نیاز دارد. او با تاکید بر اینکه دانش‌بنیان‌ها و دانش روز باید به بهبود تولید صنایع‌دستی کمک و زیست‌بوم صنایع‌دستی را تکمیل کنند، ادامه داد: لوکوموتیو این زنجیره، توسعه صادرات است. ما در کنار صادرات فرش و صنایع‌دستی، صدور فرهنگی نیز خواهیم داشت. متاسفانه منافع فردی و بخشی گاهی در خدمت منافع ملی نبوده است، اما فرش و صنایع‌دستی جزو منافع ملی ماست و باید برای احیای آن بجنگیم.
جلالی با تاکید بر اینکه راه برون‌رفت انسداد اقتصادی توجه به بخش خصوصی است، افزود: صنایع‌دستی، اقتصاد هویت بنیان ماست، اما متاسفانه در سال‌های اخیر از توسعه دور‌ افتاده و جنبه تزئینی پیدا کرده است. ما ۱۶ شهر و روستای جهانی داریم، اما هیچ‌وقت از این ظرفیت استفاده نکرده‌ایم.
او اظهار کرد: در ۱۸ گروه صنایع‌دستی و ۳۰۰ رشته از ۴۰۰ رشته صنایع‌دستی نقش‌آفرینی کرده‌ایم و خانواده ایرانی از هر شیء بی‌ارزشی تولید ثروت کرده است. صنایع‌دستی راه برون‌رفت از انسداد اقتصادی و فرهنگی است و شایسته توجه بیشتر است. جلالی گفت: ما در آن سوی مرزها مشتری‌های زیادی داریم، اما لازمه آن این است که زنجیره ارزش و تامین را کامل کنیم و این امر احتیاج به همکاری نگاه بازرگانی، تجاری و سرمایه‌گذاری به مقوله اقتصاد فرهنگ دارد.