رقابت منفی

گروه صنعت- صنعت سیمان به عنوان یکی از صنایع سرمایه‌بر با وجود مصوبه افزایش قیمت به لحاظ تامین هزینه‌های تولید با رکود مواجه شده است. هرچند مشکلات اقتصادی واحدهای تولیدی سیمان به حدی این صنعت را تحت ‌فشار قرار داده که دیگر انگیزه کافی بین سرمایه‌گذاران این عرصه باقی نمانده است.
تخطی از نرخ‌های مصوب آن هم در قالب تخفیف رقابت منفی را در بازار این محصول ایجاد کرده است؛ موضوعی که اگرچه متولیان این بخش از پایان این نوع رقابت به واسطه افزایش هزینه‌های تمام‌شده تولید خبر می‌دهند و به نوعی فروش منطقه‌ای سیمان را عاملی در بازگشت آرامش به این بازار عنوان می‌کنند اما در حالی که افزایش قیمت سیمان برای فعالان بازار خوشایند نیست و معتقدند فروش‌شان کاهش بیشتری پیدا خواهد کرد‌ اصرار بر افزایش قیمت‌هایی که بازارهای مرتبط را نیز دستخوش‌ نوسان می‌کند سوالی است که قطعا باید مورد توجه ناظران قرار گیرد.
در این میان‌ نوسان قیمت مصالح ساختمانی در شرایطی است که قیمت مسکن و ساخت‌و‌ساز روند کاهشی را دنبال می‌کند. بر‌اساس آمارها سهم مصالح ساختمانی و زمین در قیمت نهایی مسکن حدود ۶۰ درصد است‌ بنابراین کنترل قیمت بازار مصالح می‌تواند قیمت مسکن را به سمت ثبات و آرامش هدایت کند.
اگر‌چه مازاد تولید این محصول استراتژیک، چند سالی است که بازار سیمانی‌ها را کساد کرده‌ ولی به نظر می‌رسد مواردی همچون ارزش جایگزینی بالا، افزایش نرخ ۲۰ درصدی سیمان و نیاز به سیمان جهت بازسازی مناطق سیل‌زده، چشم‌انداز سال ۹۸ صنعت سیمان را مثبت‌تر از سال گذشته نشان می‌دهد اما صنعت سیمان کشور با مشکل ریشه‌ای تولید بیش از حد مورد نیاز مواجه است. ادامه رکود در بازار و کاهش بیش از پیش مصرف سیمان در کشور است. پیش‌بینی عدم تحقق بودجه عمرانی در سال ۹۸ با توجه به مشکلات عدیده دولت کاملا منطقی به نظر می‌رسد. طبق آمارهای ارائه شده، مصرف سیمان در سال ۹۷ به زیر ۴۸ میلیون تن خواهد رسید که با ادامه روند موجود تا پایان سال ۹۸ از این میزان نیز کمتر خواهد بود.
اگر این عدد را با ظرفیت ۸۶ میلیون تنی تولید سیمان مقایسه کنید، چالش موجود در این صنعت بیشتر خود‌نمایی می‌کند. با توجه به تقاضای محدود بازار داخل، بسیاری از شرکت‌هایی که نزدیک به مبادی صادراتی بودند، به توسعه فعالیت در حوزه صادرات رو آوردند. از طرف دیگر‌ مصوبه دولت در خصوص بازگشت ارز به کشور و فروش آن در سامانه نیما و همچنین بخشنامه‌های متعدد بانک مرکزی در خصوص تعهدات ارزی، صادرات به عراق و ‌افغانستان را که به صورت ریالی انجام می‌شد با مشکل اساسی مواجه کرد. از سوی دیگر افزایش هزینه‌های تولید، توقف تولید به دلیل عدم امکان تامین قطعات به خصوص قطعات الکترونیک به دلیل تحریم و عدم وجود نقدینگی کافی در تامین اقلام خصوصا اقلام نسوز است.
ارزان‌فروشی‌های دردسرساز
استمرار مشکلات در صنعت سیمان ناشی از برنامه‌ریزی نامناسب برای این صنعت، اختصاص تسهیلات بانکی کم‌بهره برای احداث کارخانه‌ها، اختصاص یارانه انرژی و گاز طبیعی ارزان‌قیمت برای تولید این محصول است. موانع صادرات سیمان و نبود تقاضای داخلی نیز از سوی‌ دیگر سبب شده این صنعت استراتژیک کشور کاملا توان رقابتی خود را در بازار از دست بدهد. از سوی دیگر باز بودن دست دلالان و تجار کشورهای خارجی برای خرید ارزان‌قیمت این محصول و ارزان‌فروشی بیش از حد برخی شرکت‌ها به دلیل مشکلات مالی‌ نیز به آسیب‌های موجود دامن زده است. صنعت سیمان از جمله صنایع اساسی کشور به شمار می‌آید. در حال حاضر بالغ بر ۷۰ کارخانه سیمان با مجموع ظرفیت تولید تقریبا ۸۸ میلیون تن سیمان در کشور فعال هستند. فاصله بین ظرفیت تولید ایجاد شده و حجم بازار در دسترس، موجب ایجاد ظرفیت مازاد قابل توجه در صنعت سیمان کشور شده است که از دلایل اصلی بحران مالی این صنعت در سال‌های اخیر است.
از سوی دیگر بسیاری از کارخانه‌های سیمان که تازه به بهره‌برداری رسیده‌اند یا طرح‌های توسعه‌ای اجرا کردند، با هزینه‌های مالی بالایی دست به گریبان هستند. این شرایط برای شرکت‌هایی که دارای تسهیلات ارزی باشند، دشوارتر خواهد شد. در برخی کارخانه‌ها، پرداخت اقساط فقط اصل بدهی، از سود عملیاتی آنها بیشتر است. به بیان بهتر‌ کارخانه‌ها در حال فعالیت برای بانک‌ها هستند. به اعتقاد کارشناس صنعت سیمان در شرایط فعلی به دلیل نبود زیر‌ساخت‌های استفاده از این محصول، صنعت درگیر نوسانات نرخ و عرضه و تقاضا شده است. قیمت‌ها به حدی پایین آمده که واحدهای تولیدی برای ادامه حیات خود یا حجم تولید خود را کاهش می‌دهند یا ارزان‌فروشی می‌کنند. به گفته علی‌محمد بُد رابطه قیمت فولاد و سیمان یک به سه است. این رابطه در جهان رعایت شده اما متاسفانه تولیدکنندگان سیمان محصولات خود را بسیار ارزان به فروش می‌رسانند که همین موضوع این نسبت را خراب کرده است. این کارشناس سیمان با اعلام اینکه حجم تولید سیمان در کشور ۸۵ میلیون تن است، می‌گوید: از این رقم ۴۵ میلیون تن به مصرف داخلی می‌رسد و ۱۰ میلیون تن صادر می‌شود. این ارقام نشان می‌دهد امروز صنعت سیمان با ۳۰ میلیون مازاد تولید روبه‌رو است که برای مدیریت آن هیچ تدبیری به کار گرفته نشده است.