رقیب‌کشی و خالص‌سازی

گروه سیاسی- برگزاری انتخابات به عوامل متعددی وابسته است و الزامات گوناگونی دارد، اما همان‌طور که بزرگان و اندیشمندان تئاتر از سوفوکلس و اورپید در آتن باستان تا پیتر بروک و رابرت ویلسون، متفق‌القول و هم‌نظرند که یگانه عنصر اساسی پیدایی و عدم پیدایی این هنر زیبا و شگفت، نه بازیگر و کارگردان است، نه صحنه و لباس و چهره‌آرایی و نه حتی نویسنده و نمایشنامه‌نویس، بلکه این مخاطب تئاتر است که کلید زرین حل معما و پاسخگوی پرسش بنیادین این هنر من‌باب بود و نبودش است، انتخابات نیز اگرچه به هزار و یک مولفه و لازمه نیازمند است، اما آنچه درنهایت در غیابش، هستی هر انتخاباتی را از معنای بنیادینش تهی می‌کند، مخاطب یا به بیان دقیق‌تر رای‌دهنده و مشارکت‌کننده‌ای است که اگر نباشد، از آنجا که انتخابی انجام نمی‌شود، پس عملا انتخاباتی هم در واقع نیست؛ حتی اگر سوری و ساختگی برگزار شود تا صرفا برگزار شده باشد.
جالب آنکه همان‌طور که وقتی از آن هنر کهن و باستانی تئاتر سخن می‌گوییم، احتمالا آنچه درنهایت بهترین سنجه و کلید یافتن پاسخ نهایی آن پرسش اساسی منتقدان من‌باب کیفیت این اثر نمایشی است، چاره‌ای نداریم جز به کم و کیف مخاطبانش بنشینیم و این هنر را از این حیث که چه تعداد تماشاگر داشته و این تماشاگران از آن چه فهمیده و از به چه نکته و جنبه‌ای از آن مجذوب شده‌اند، تا قدرت و کیفیت هنری‌اش را درک کنیم، درباره انتخابات نیز در نهایت، اگر نگوییم تنها مولفه، دست‌کم باید اذعان کنیم بهترین مولفه سنجش کم و کیفش، شمار مشارکت‌کنندگان و البته چگونگی مشارکتشان در این کنش سیاسی-مدنی است. این در حالی است که درست ۵۰ روز دیگر، انتخاباتی در سراسر این مملکت برگزار می‌شود که صرف‌نظر از چند و چون کاندیداها و نوع عملکرد برگزارکنندگان و ناظرانش و نیز جدا از آنکه در حوزه تبلیغات و کار رسانه‌ای پیرامون این انتخابات چطور عمل شده و چگونه عمل خواهد شد، آنچه تا اینجا دریافته‌ایم، این است که احتمالا به‌لحاظ مشارکت آن مهم‌ترین سنجه بررسی کیفیت انتخابات، اوضاع به هیچ عنوان مطلوب و مساعد نیست. اوضاعی چنان ناگوار که حالا به‌روشنی بر بسیاری از شئون دیگر برگزاری این انتخابات نیز سایه افکنده و کار به جایی رسیده که نه‌تنها نیروهای افراطی و سیاستمداران صریح‌اللهجه چپ و راست سپهر سیاست ایرانی در نقدش نطق و خطابه می‌کنند، بلکه حتی برخی از محافظه‌کارترین و اعتدالی‌ترین چهره‌های این نبرد سیاسی-انتخاباتی هم تعارف را کنار گذاشته و آنچه در ذهن و قلبشان شکل گرفته، به صریح‌ترین شکل و شمایلی که احتمالا در توان دارند، ابراز می‌کنند.
همین دیروز سخنگوی حزبی که نامش هم تا حد امکان از گرایش میانه و اعتدالی‌اش حکایت دارد و انگار اساسا به این دلیل به چنین نامی نام‌گذاری شده که مبادا کسی تصور کند این تشکل سیاسی ممکن ذره‌ای به‌سمت چپ سیاسی ایران و البته در عین حال به جناح راستش گرایش داشته باشد. حزبی موسوم به «اعتدال و توسعه» که ازقضا در حدود یک دهه گذشته، از آنجا که پدر معنوی‌اش را در قامت ریاست‌جمهوری مملکت دیده، حالا به یکی از احزاب مهم و به‌نسبت پرنفوذ کشور نیز بدل شده است. حزبی که البته این همه میانه‌روی و اعتدال‌ورزی هم درنهایت نتوانست زمینه‌ساز حضور حداکثری اعضایش در انتخابات پیش‌رو شود و آن‌طور که سخنگویش گفته ظاهرا اسامی اغلب اعضای شورای مرکزی و چهره‌های شاخصش را نیز در فهرست ردصلاحیت‌شدگان یافته‌اند، چه برسد به جوان‌ترها و کمترشناخته‌شده‌های حزب.
جواد هروی که در این رابطه با خبرآنلاین گفت‌وگو می‌کرد، با پیش‌بینی «پایین‌ترین میزان مشارکت در تاریخ جمهوری اسلامی» در انتخابات اسفندماه پیش‌رو، اصرار دارد که «ردصلاحیت‌های گسترده، تصادفی نیست» می‌گوید: «یک دیکتاتوری سیاسی برخلاف منویات رهبری رخ داده ‌است.» سخنگوی حزب اعتدال و توسعه که معتقد است «ردصلاحیت گسترده کاندیداها نشان داد که یک مهندسی انتخاباتی در پشت صحنه شکل گرفته و به صورتی هدفمند احزاب را سیبل خودش کرده»، این روند را مصداق عملی «یک دیکتاتوری سیاسی» می‌داند که البته به باور او «برخلاف فرمایشات رهبری» شکل گرفته است.
جواد هروی با بیان اینکه «حزب اعتدال و توسعه رسما اعتراض خودش را نسبت به عملکرد غیرقابل‌باور نهادهای نظارتی و اجرایی اعلام می‌کند»، این ردصلاحیت گسترده کاندیدا‌های انتخابات را «نشانگر حذف آشکار رقبا» و مصداق «پدیده رقیب‌کشی و خالص‌سازی» می‌داند و می‌گوید: «طیف حاکم با کمک جبهه پایداری با هدف رقیب‌کشی وارد میدان شده و اساسا مشارکت حداکثری منظور نظرش نیست.» او که از «ردصلاحیت بیش از ۹۰ درصد کاندیداهای حزب اعتدال و توسعه در تهران» و «بیش از ۸۰ درصد کاندیداهای حزب در استان‌های دیگر» خبر داده، می‌گوید: «گویا به نظر می‌رسد پیام رهبری کاملا از چشم نهادهای اجرایی و نظارتی مغفول مانده و فراموش شده است.»
سخنگوی حزب اعتدال و توسعه که حتی اندک نکات مثبت در بحث بررسی صلاحیت کاندیداها را نیز حائز اهمیت نمی‌داند، می‌گوید: «اینکه چند نفر مثل آقای پزشکیان یا آقای علی مطهری یا آقای نوری‌قزلجه تایید می‌شوند و کنارش قربانگاه عظیمی از کاندیداهای احزاب را شاهد هستیم، نشان می‌دهد یک دیکتاتوری سیاسی در ردصلاحیت‌ کاندیداها قابل مشاهده است.» او آمار ردصلاحیت گسترده کاندیداها را مصداق شکل‌گیری «یک رویه نکوهیده در امر سیاسی» و امری «کاملا غیراخلاقی» می‌داند و هشدار می‌دهد «وضعیت کنونی ردصلاحیت کاندیدا‌ها در وهله اول موجب دلسردی مردم و در وهله دوم ناتوانی پرشور احزاب در انتخابات خواهد شد.» او در حالی تاکید کرده «پیش‌بینی حزب اعتدال و توسعه رسما در ۲ ماه مانده به انتخابات اعلام می‌شود» که در ادامه می‌گوید: «با این وضعیت ردصلاحیت کاندیدا‌ها ما در ۱۱ اسفندماه، پایین‌ترین میزان مشارکت در تاریخ جمهوری اسلامی ایران رقم خواهد خورد.» او حتی از این فراتر رفته می‌گوید: «شاید ما تا الان نگران کارشکنی اپوزیسیون خارج بودیم، اما امروز باورمان شده که جناح حاکم با خالص‌سازی خودش در امر انتخابات، بیشتر از اپوزیسیون خارج‌نشین در امر مشارکت در انتخابات، کارشکنی می‌کند.» هروی گفته است: «با چنین وضعیتی، پیش‌بینی حزب اعتدال و توسعه این است که با این روند ردصلاحیت کاندیدا‌ها، ضعیف‌ترین مجلس بعد از انقلاب را باید در مجلس دوازدهم انتظار داشته باشیم. بسیاری از بزرگواران اعلام می‌کنند ۱۱ هزار نفر تایید صلاحیت شده، اما چرا نمی‌گویند ۱۴ هزار نفر، بیشتر براساس بند یک و دو اصل ۳۱ قانون انتخابات رد شده‌اند. چرا گفته نمی‌شود کاندیداهای احزاب قتل‌عام سیاسی شده‌اند.»
با این همه رییس دولت انقلابی کماکان از «برگزاری انتخابات باشکوه» سخن می‌گوید. ابراهیم رییسی که صبح دیروز در جلسه هیات دولت انقلابی حاضر شده بود و در این رابطه اظهارنظر می‌کرد، وظایف دوگانه دولت انقلابی در انتخابات پیش‌رو را بدین ترتیب شرح داد؛ «اعضای دولت و مسوولان دستگاه‌های اجرایی در وهله اول باید با تلاش برای رفع مشکلات و گشودن گره‌ها در جامعه و مردم امیدآفرینی و انگیزه آنها را برای مشارکت اجتماعی ارتقا دهند و در وهله دوم نیز مسوول هرکدام از دستگاه‌های دولتی باید برای عملی شدن رهنمودهای رهبری در حوزه مسوولیت خود برنامه‌ریزی و ملزومات برگزاری انتخابات باشکوه را فراهم کنند.» همزمان در شرایطی که برگزاری جلسه نصفه و نیمه و کم‌رمق چندی پیش ابراهیم رییسی با شماری از چهره‌های حزبی و البته در غیاب برخی از چهره‌های منتقد اصلاح‌طلب، کماکان مهم‌ترین داشته دولت انقلابی در راستای تبلیغات اقدامات خود در جهت گرم کردن تنور انتخابات است و ظاهرا تریبون‌های حاکمیتی، به‌خصوص صداوسیما را نیز در این راستا دربست در اختیار دارد، حالا خبرگزاری دولت از «پخش چکیده نشست رییسی با دبیران کل احزاب و فعالان سیاسی کشور» خبر داده است. تلاش دولت انقلابی برای عادی جلوه دادن اوضاع در شرایطی رقم خورده که حالا حتی برخی چهره‌های منتسب به شورای نگهبان نیز به اوضاع نامساعد حاکم بر این انتخابات معترف هستند. چنانکه در یکی از آخرین نمونه‌ها، محمد بهادری‌جهرمی که از جمله اعضای پژوهشکده شورای نگهبان است و از او به‌‌عنوان «سخنگوی غیررسمی شورای نگهبان» نیز در فضای رسانه‌ای نام برده می‌شود، در یک برنامه زنده تلویزیونی صراحتا اذعان کرد تقریبا همه شهروندان، صرف‌نظر از گرایش سیاسی و دیدگاه‌هایشان به عملکرد شورای نگهبان انتقاد دارند و گفت: «قبول دارم مردم (چه حزب‌الهی و چه غیر‌حزب‌الهی) نسبت به عملکرد شورای نگهبان ابهام دارند!»
در شرایطی که پس از عدم نام‌نویسی قاطبه چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب و حضور بسیار کمرنگ چهره‌های کمترشناخته‌شده این جریان سیاسی در انتخابات مجلس دوازدهم، به نظر می‌رسد اصولگرایان میانه‌رو و نزدیکان رییس مجلس پیشین از یک سو و همین اعتدالیون نزدیک به حسن روحانی که عمدتا در حزب اعتدال و توسعه گردهم آمده و پیش‌تر نیز بخشی از گلایه‌های شدیداللحن سخنگویشان را شنیدیم، از جای خالی اصلاح‌طلبان به سود خود بهره‌برداری کنند و آرای دست‌کم بخشی از پایگاه اجتماعی جریان اصلاحات را به نام خود بزنند، حالا به نظر می‌رسد آنان نیز دیگر امیدی به انتخابات اسفندماه پیش‌رو و متعاقبا تصاحب کرسی‌های مجلس دوازدهم ندارند. چنانکه علاوه‌بر آنچه در سطور پیشین از جواد هروی خواندیم، دیروز یکی از دیگر نمایندگان ادوار مجلس که شاید بیش از دیگر افراد منتسب‌به رییس پیشین مجلس، به‌عنوان چهره نزدیک به علی لاریجانی شناخته می‌شود و البته همچون اغلب همفکرانش با حکم ردصلاحیت شورای نگهبان مواجه شده، با بی‌انگیزگی و دلخوری و اندوهی که به‌وضوح در بین‌سطور سخنانش به چشم می‌آمد، گفت: «وقتی عدم التزام به قانون و ولایت‌فقیه را به من نسبت می‌دهند، دیگر چه بگویم؟!» عزت‌الله یوسفیان‌ملا که در این رابطه با ایلنا به گفت‌وگو نشسته ‌بود، همچنین گفته «من چه دلیلی بیاورم که التزام عملی به ولایت مطلقه فقیه دارم، چه دلیلی بیاورم که من با قانون اساسی همراه هستم؟ نعوذبالله اگر می‌گفتند سهام گرفتی، زمین، خودرو یا امتیازی گرفتی، می‌رفتم یک گواهی می‌گرفتم که ما هیچ‌کدام از آنها را نگرفتیم. اما وقتی می‌گویند عدم التزام به ولایت مطلقه فقیه، من چه کار کنم و چه بگویم؟!» نماینده ادوار آمل و لاریجان در مجلس همچنین با زیرسوال بردن راهبرد عجیب دولت انقلابی و شورای نگهبان در تایید صلاحیت شماری به‌نسبت چشمگیر از کاندیداهای ناشناس و ردصلاحیت اکثریت قریب به اتفاق چهره‌های شناخته‌شده اصلاح‌طلب، اعتدالی و حتی اصولگرایان میانه‌رو گفت: «علاوه بر ردصلاحیت گسترده کاندیدا‌ها، تعداد زیادی هم تایید صلاحیت شدند. در حوزه‌های انتخابیه آمار تاییدشده‌ها زیاد هستند.
به‌طور مثال در شهرستان محمودآباد حدود ۲۰ تا ۳۰ نفر تایید صلاحیت شدند، اما باید توجه داشت، افرادی که تایید می‌شوند باید شاخص باشند؛ یعنی رقابت بین افراد شاخص باشد. آن اتفاق هیجان بیشتری می‌آفریند. وگرنه شما بخواهید ۱۰۰ نفر هم تایید کنید، در صورتی که جایگاه سیاسی تاییدشده نداشته باشند، مشارکت‌آفرین نخواهد بود.»