روزهای سرنوشت ساز صنعت گاز در راه است

جناب مهندس عراقی، بفرمایید نخستین استراتژی که پس از حضور به عنوان مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در نظر گرفتید چه بود؟
انتصاب‌های جدید در این شرکت را براساس ایجاد تحول و اعتماد در سازمان پایه‌ریزی کردیم که لازمه تحول در سازمان، برخورداری از دانش، توانایی، جسارت و تغییر در روش‌ها بود.
ایجاد جو اعتماد در سازمان، فراهم کردن ملزومات برای افزایش انگیزه کارمندان به کار و ایجاد فضای همکاری از ویژگی‌های سازمان‌های موفق بوده و انتخاب افراد هر سازمان باید با ویژگی‌های آن همخوانی داشته باشد و انتصاب‌های جدید نیز با بهره‌گیری از این امر انجام شد.
پس از تحول در مقوله منابع انسانی، منابع مالی برای اجرای پروژه‌های جدید و تحقق برنامه‌های پیش‌بینی شده را چگونه با وجود بدهی بخشی از شرکت‌های زیرمجموعه تامین کردید؟
در سال‌های گذشته، مجموع گازبهای دریافتی از مشترکین به خزانه واریز و خزانه سهم شرکت ملی گاز را پرداخت می‌کرد که با اعمال تغییر در رابطه مالی در سال ٩٣ مقرر شد شرکت ملی گاز ایران مبلغ ٩٧ تومان به ازای هر مترمکعب فروش گاز به خزانه دولت واریز کند (با هدف اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها) که این امر به شفافیت مالی و وصول مطالبات کمک شایانی کرد.
از سوی دیگر اعمال تغییر در رابطه مالی شرکت ملی گاز ایران با خزانه داری کل کشور، مشارکت شرکت‌های گازی برای تحقق برنامه هدف را افزایش داد و در ادامه، این تغییرات به انضباط مالی در این شرکت منجر شد. گام بعدی برای تحقق انضباط مالی اصلاح مکانیسم مالی بود به این دلیل که اگر بودجه خوبی برای شرکت‌ها پیش‌بینی شده باشد اما دریافت منابع و بازتوزیع را به‌درستی در اختیار نداشته باشند، نمی‌توانند از یک بودجه خوب به نحو مطلوب استفاده کنند. همسو با این سیاست، مکانیسم مالی در شرکت ملی گاز ایران تغییر کرد تا ورودی‌های نقدینگی کنترل شود. این سیاست در شرکت‌های توزیع به عنوان حلقه پایانی زنجیره ارزش که وظیفه توزیع و فروش گاز به مشترکین را برعهده دارند شروع و با توافقاتی که با سیستم بانکی انجام دادیم، حساب‌هایی در استان‌ها برای این شرکت‌ها افتتاح شد.
بر همین مبنا، کل وجوه حاصل از فروش گاز به حساب‌های استانی منتقل و به‌صورت روزانه به حسابی که در تهران برای این کار تعریف شده بود واریز و از آنجا نیز به خزانه واریز و فرآیند ورود جریان‌های نقدی به این شکل تکمیل می‌شود.
با توجه به ایجاد و اجرای این مکانیسم، این امکان فراهم شده است که میزان مشارکت شرکت‌های زیرمجموعه در ورودی‌های نقدی تعیین و با مبلغ هدف مقایسه شود. در ادامه استقرار سیستم انضباط مالی، تخصیص منابع مالی به پروژه‌های شرکت ملی گاز ایران نیز برمبنای اهداف استراتژیک و درصد تحقق برنامه در حال انجام است.
از سوی دیگر جهت کمک به دولت و پرداخت هدفمندی شرکت ملی گاز ایران به عنوان یکی از منابع ورودی مالی مطرح بوده و ماهانه ٧٠٠ میلیارد تومان به سازمان هدفمندی یارانه‌ها پرداخت می‌کند و سالانه بیش از ١٠ هزار میلیارد تومان از منابع این شرکت به بخش هدفمندی اختصاص داده می‌شود. به ازای هر مترمکعب ٢٠ تومان به شرکت ملی گاز ایران پرداخت و مابقی به خزانه دولت واریز می‌شود.
چه برنامه‌ای برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی دارید؟
حجم فرآورش، انتقال و توزیع گاز کشور تا سه سال آینده به روزانه یک میلیارد مترمکعب می‌رسد و افزایش شرکت‌های پالایش گاز از ١٣ به ١٩ مورد، افزایش ایستگاه‌های تقویت فشار گاز از ٧١ به ٩٠ مورد و افزایش خطوط انتقال گاز از ٣۵ هزار کیلومتر به ۴٠ هزار کیلومتر از جمله ملزومات تحقق این برنامه است. شرکت ملی گاز ایران برای اجرای پروژه‌های خود تا سه سال آینده به ۳۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد که بخشی از این اعتبار از سوی فاینانس‌های خارجی جذب می‌شود.
هم‌اکنون تعدادی شرکت خارجی از کشورهای مختلف برای سرمایه‌گذاری در صنعت گاز اعلام آمادگی کرده‌اند و تاکنون جلسات با این شرکت‌ها برگزار شده است.
باتوجه به فعالیت‌های انجام شده در حوزه مالی چه تغییراتی در روند ساخت و بهره‌برداری از تاسیسات جدید رخ داده است؟
امسال باتوجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده، بخش پایانی خط دهم سراسری (خط لوپ) وارد شبکه انتقال گاز کشور شد.
بهره‌برداری از این خط لوله سراسری گاز ضمن پایداری و افزایش ضریب اطمینان تامین گاز استان‌های اصفهان و یزد، شبکه انتقال گاز کشور را یک گام دیگر به سمت پایداری کامل نزدیک کرد.
با بهره‌برداری از خط لوله دهم سراسری، گاز مورد نیاز استان اصفهان و برخی از استان‌های مرکزی کشور که پیشتر از طریق خط اول، دوم و چهارم سراسری تامین می‌شد، از این پس از طریق این خط تامین می‌شود.
گاز تولیدی از پارس‌جنوبی و شرکت پالایش گاز فجرجم از طریق خط لوله دهم سراسری به استان اصفهان و بخشی از استان یزد ارسال و در ادامه به انشعاب‌هایی که برای خطوط سراسری اول، دوم و سوم سراسری برای ارسال به دیگر نقاط کشور تعریف شده متصل می‌شود. از سوی دیگر، از ابتدای امسال ایستگاه‌های تقویت فشار گاز بیجار، همدان، خیرگو، دشت، دهق و پل‌کله به بهره‌برداری رسیده است.
این پروژه‌ها به دلیل نبود منابع مالی در چند سال گذشته تعطیل شده بود و از سال گذشته ساخت آنها براساس اولویت‌بندی آغاز و در برنامه تعریف شده به بهره‌برداری رسید. شرکت ملی گاز ایران با مدیریت و اولویت‌بندی پروژه‌ها، بهره‌برداری از قطعه دوم خط ششم سراسری را نیز در دستور کار قرار داده است که این خط به دلیل انشعاب‌گیری برای صادرات گاز به عراق از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و انشعاب صادرات گاز آن به عراق تا پایان اردیبهشت‌ماه سال ۹۴ به بهره‌برداری می‌رسد.
از سوی دیگر، از ابتدای امسال تاکنون، ٩ شهر و یک‌هزار و ٢٠ روستا به شبکه سراسری گاز پیوسته و با وجود اینکه امسال تمرکز ما روی توسعه زیرساخت‌های انتقال گاز بود از مشتریان خود نیز غافل نبودیم و یک‌هزار کیلومتر شبکه‌گذاری داخل شهری اجرا و یک میلیون خانوار نیز از نعمت گاز طبیعی برخوردار شده است.
آیا گاز طبیعی در سال ۹۴ شاهد افزایش قیمت خواهد بود؟
به‌صورت کلی باید گفت، شرکت ملی گاز ایران در زمینه تعیین قیمت گاز نقشی ندارد و همسو با سیاست‌های کلان دولت حرکت می‌کند و براین اساس هرگونه تغییر در قیمت گاز را پس از تصویب در مجلس یا دولت اجرا می‌کند.
امسال قیمت گاز براساس قانون بودجه سال ۹۳ از اول فروردین‌ماه ۲۰ درصد برای مصارف خانگی و ۳۰ درصد برای مصارف عمومی (دولتی، کسب و خدمات) افزایش یافت.
همزمان با آغاز اصلاح قیمت حامل‌های انرژی در چارچوب قانون هدفمندی یارانه‌ها، براساس قانون بودجه سال ٩٣، مقرر شد در بخش خانگی علاوه بر نرخ‌های موجود به‌صورت متوسط ١۴٠ ریال به ازای هر مترمکعب دریافت و عوارض دریافتی از مشترکین نیز به ١٣٠ ریال تغییر یافت.
براساس سند چشم‌انداز سال ۱۴۰۴ باید ۱۴ درصد از گاز کشور از مخازن ذخیره‌سازی تامین شود، چه برنامه‌هایی برای تحقق این برنامه دارید؟
امسال تاسیسات ذخیره‌سازی شوریجه به بهره‌برداری رسید و باتوجه به آغاز فعالیت این تاسیسات، پایداری گاز در شمال کشور افزایش یافت.
بهره‌برداری از این تاسیسات در حالی محقق شد که شرکت ملی گاز ایران زمستان سال گذشته بیش از ۶۶٢ میلیون مترمکعب گاز از مخزن ذخیره‌سازی سراجه قم (شهید فهمیده) برای ارسال به خطوط سراسری برداشت کرد.
از سوی دیگر برای افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز و شتاب بخشی به تحقق سند چشم‌انداز، هفت مخزن جدید ذخیره‌سازی نیز شناسایی و بهره‌برداری از آن در دستور کار شرکت ملی گاز ایران قرار گرفته است.
بر این اساس با دستور وزیر نفت و براساس برنامه ششم توسعه، مخازنی که پیشتر از سوی شرکت ملی نفت ایران اکتشاف شده و امکان بهره‌برداری از آن وجود ندارد برای مطالعه به شرکت ملی گاز ایران واگذار می‌شود تا حجم ذخیره‌سازی گاز کشور افزایش یابد. این موارد در کارگروه تعیین شده بررسی و پس از تایید وزیر نفت، مراحل شناسایی چاه مجدد و در نهایت تبدیل به مخزن ذخیره‌سازی انجام می‌شود. هم‌اکنون هفت مخزن برای بررسی به وزارت نفت ارسال شده و استفاده از مخازن جدید برای افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز از جمله استراتژی‌های وزیر نفت بشمار می‌رود که توسط شرکت ملی گاز ایران در دستور کار قرار گرفته است.
براساس این طرح، عملیات چاه‌های اکتشافی آغاز شده و چند مخزن در سال‌های آینده به بهره‌برداری می‌رسد و با افزایش حجم ذخیره‌سازی گاز، پایداری تامین گاز کشور افزایش می‌یابد.
از سوی دیگر، بخشی از افزایش تولید گاز در سال‌های آینده به سمت دو مخزن ذخیره‌سازی و مخازن جدید هدایت می‌شود و در زمستان می‌توانیم برای پایداری شبکه از این گاز استفاده کنیم.
هم‌اکنون ظرفیت ذخیره‌سازی ٢۵ میلیون مترمکعب گاز در مخازن شوریجه و سراجه وجود دارد و حجم برداشت گاز از مخازن در سال آینده به ٣٠ میلیون مترمکعب افزایش می‌یابد.
با توجه به افزایش تولید گاز چه تغییری در زمینه عرضه گاز به بخش‌های مصرف انجام شده است؟
در ۳۴۶ روز امسال ۴٧ میلیارد و ۵٠٧ میلیون مترمکعب گاز به نیروگاه‌های کشور تحویل شده که این مقدار نسبت به مدت مشابه سال گذشته ١٢ میلیارد و ٩٣٣ میلیون مترمکعب افزایش یافته است. براساس برنامه تعریف شده، حجم تحویل گاز به نیروگاه‌ها تا پایان امسال به ۵۰ میلیارد مترمکعب می‌رسد که باتوجه به برابری ارزش حرارتی گاز با سوخت‌های مایع از مصرف همین مقدار فرآورده جلوگیری شده است. جلوگیری از سوختن فرآورده‌های مایع در نیروگاه‌ها علاوه بر صرفه اقتصادی ۱۰ میلیارد دلاری منجر به کاهش آلودگی و افزایش روزهای پاک در سال‌جاری شده است.
از سوی دیگر، در بازه زمانی یادشده، ٣٠ میلیارد و ۶٧٠ میلیون مترمکعب گاز به صنایع و ٨٣ میلیارد و ۶۶۶ میلیون مترمکعب نیز به بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع غیره عمده تحویل شده است.
افزایش تولید گاز چه تاثیری در روند صادرات و تحویل گاز به صنایع داشته است؟
تجارت گاز از محورهای مهم برنامه ششم توسعه است هم‌اکنون در حال تدوین این برنامه ششم توسعه هستیم و پیش‌بینی می‌کنیم علاوه بر کشورهای خلیج فارس و کشورهای همسایه بتوانیم سهمی را به صادرات گاز به اروپا اختصاص دهیم.
امسال حجم صادرات گاز نسبت به مدت مشابه سال گذشته شاهد افزایش هشت درصدی بوده و حجم صادرات در این مدت یک میلیارد مترمکعب نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش یافته است.
از ابتدای امسال تاکنون صادرات گاز ۵/۲ میلیارد مترمکعب بیشتر از واردات بوده که این آمار حکایت از مثبت بودن تراز صادرات گاز ایران دارد.
از سوی دیگر تا سه سال آینده همه خانوارهای کشور تحت پوشش گاز قرار می‌گیرند و در سال‌های بعد، تمرکز ما به توسعه صادرات و گازرسانی به صنایع معطوف می‌شود و در بخش صنعت نیز پتروشیمی‌ها و صنایع انرژی‌بری که قابلیت جذب دارند را به شبکه سراسری گاز متصل می‌کنیم.
گاز ایران به پاکستان می‌رسد و آیا در مورد دریافت جریمه به نتیجه رسیده‌اید؟
موضوع پروژه صادرات گاز به پاکستان مستقیما توسط وزارت نفت پیگیری می‌شود و این موضوع با شرکت ملی گاز ایران ارتباطی ندارد.
به‌صورت کلی قراردادهای صادرات گاز توسط وزارت نفت پیگیری و پس از نهایی شدن و امضا قرارداد به شرکت ملی گاز ایران اعلام می‌شود و در مورد صادرات گاز به پاکستان نیز این موضوع صدق می‌کند. مسوولیت شرکت ملی گاز ایران از زمانی آغاز می‌شود که صادرات گاز آغاز شود و درگیر مسایل مالی و قراردادی می‌شویم.
هم‌اکنون توان بالقوه صادرات گاز به پاکستان باتوجه به افزایش ظرفیت تولید گاز کشور وجود دارد.
برنامه‌ای برای افزایش حجم صادرات گاز دارید؟
صادرات گاز به عراق (بغداد) از سال آینده با روزانه پنج میلیون مترمکعب آغاز می‌شود و امکان افزایش این مقدار تا ۴۰ میلیون مترمکعب در فصل گرم وجود دارد. مذاکرات صادرات گاز به بصره نیز در حال انجام است و به نظر می‌رسد این پروژه از سال ۹۵ آغاز شود.
از سوی دیگر، افغانستان نیز بازار بالقوه‌ای برای صادرات گاز ایران بشمار می‌آید و امکان تبدیل این کشور به یک مشتری بالفعل گاز ایران وجود دارد و در این زمینه بخش‌خصوصی نیز مایل به سرمایه‌گذاری است.
تاکنون مذاکره دولتی برای صادرات گاز ایران به افغانستان انجام نشده است و فقط چند شرکت خصوصی برای تامین گاز شهرهای مرزی افغانستان وارد مذاکره شده‌اند.
زیرساخت گازرسانی به شهرهای مرزی افغانستان با اجرای خط لوله ١٠٠ کیلومتری و انشعاب از شبکه گاز استان خراسان‌جنوبی وجود دارد.
برنامه سال ۹۴ شرکت ملی گاز در چه بخش‌هایی تعریف شده است؟
احداث خط ششم و نهم سراسری، ایستگاه‌های خط هشتم از جمله برنامه‌های این شرکت است که از سال آینده احداث خط ششم سراسری و ایستگاه‌های خط هشتم آغاز می‌شود.
شرکت ملی گاز ایران برنامه‌های مشخصی نیز در زمینه ساخت کارخانه مینی LNG و گازرسانی به شهرها و روستاها از طریق CNG دارد و تاکنون در چند نوبت فراخوان آن ارایه شده است.
براساس این طرح، در فصل زمستان می‌توانیم از مینی LNG و یا CNG برای افزایش پایداری شبکه و گازرسانی به مناطق دوردست در نقاط تعریف شده بهره برد.