روند دلارزدایی در آمریکای‌لاتین

در دهه ۱۹۶۰ والری دستن، سیاستمدار فرانسوی، با ابراز شکایت از نقش دلار اعلام کرد که ایالات‌متحده به دلیل موقعیت دلار به عنوان ارز ذخیره جهان، از امتیازات بیشتری برخوردار است. این امر را می‌توان در استفاده ایالات‌متحده از آن به عنوان اهرم فشار در مقابل کشورهای مخالف مانند ایران، روسیه، چین، ونزوئلا و… مشاهده کرد. با وجود این، در حال حاضر دلار مهم‌ترین واحد حسابداری تجارت بین‌المللی، اصلی‌ترین وسیله مبادله برای تسویه معاملات بین‌المللی و ذخیره ارزش برای بانک‌های مرکزی است. در نتیجه، وال‌استریت سالانه درآمد قابل توجهی از فروش خدمات بانکی به دلار به سایر نقاط جهان به دست می‌آورد و همچنین، ایالات‌متحده مهم‌ترین سیستم‌های تسویه‌حساب جهان را مدیریت می‌کند.
با این حال، اخیرا سیاست «دلارزدایی» توسط کشورهایی غیرهمسو با ایالات‌متحده از جمله روسیه، چین، عربستان سعودی و ایران دنبال می‌شود. دلارزدایی به روندی گفته می‌شود که کشورها اتکا به دلار آمریکا را به عنوان ارز ذخیره، واسطه تبادل یا به عنوان واحد محاسبه کاهش می‌دهند. برای نمونه، چین و روسیه استفاده از دلار را در تجارت دوجانبه به شدت کاهش داده‌اند. در سال ۲۰۱۵ حدود ۹۰ درصد از معاملات دوجانبه از طریق دلار انجام می‌شد، اما پس از شروع جنگ تجاری بین ایالات‌متحده و چین، این رقم تا سال ۲۰۱۹ به ۵۱ درصد کاهش یافت. همچنین در سال ۲۰۰۱ تقریبا ۷۳ درصد از ذخایر جهانی ارز به دلار بود که این رقم به ۵۵ درصد در سال ۲۰۲۱ و ۴۷ درصد در سال ۲۰۲۲ کاهش یافته است.
دلاری شدن اقتصاد مالی فرآیندی است که در آن بخش زیادی از دارایی‌ها و بدهی‌های ساکنان یک کشور به دلار آمریکا باشد که یکی از ویژگی‌های متمایز بخش بانکی بسیاری از کشورهای آمریکای‌لاتین بوده که آن را به یکی از دلاری‌ترین مناطق جهان تبدیل کرده است. دلاری شدن مالی نتیجه دوره‌های گذشته بحران شدید اقتصادی و تورم بالا است که دلار آمریکا را به ارز ترجیحی برای کاهش ریسک پس‌اندازکنندگان و همچنین وام دهندگان تبدیل کرد. دلاریزه شدن اقتصاد همچنان منشاء نگرانی بسیاری از سیاستگذاران منطقه است، زیرا به آسیب‌پذیری سیستم بانکی در برابر نوسانات نرخ ارز کمک می‌کند. از همین رو و در طول دهه گذشته، برخی از کشورهای آمریکای‌لاتین مانند بولیوی، پاراگوئه، پرو و اروگوئه کاهش تدریجی وابستگی به دلار را آغاز کرده‌اند.
دلایل دلارزدایی در جهان و آمریکای‌لاتین
پس از بحران مالی جهانی ۲۰۱۰- ۲۰۰۸ روند دلارزدایی در اقتصاد جهانی آغاز شد. کشورهای بیشتری در سراسر جهان، به ویژه در آسیا و آمریکای‌لاتین، در تلاش هستند تا استفاده از پول آمریکا را در تجارت خارجی خود کاهش و در مقابل کاربرد ارزهای ملی را افزایش دهند. این کار به آنها کمک می‌کند تا از سیستم‌های مالی خود در برابر خطرات ناشی از نوسانات نرخ دلار محافظت و ارزهای خود را تقویت کنند. رویگردانی از دلار به نفع ارزهای ملی، مزایای قابل توجهی را برای کشورها فراهم می‌کند. دلارزدایی با کاهش تعداد مراحل تراکنش و کمک به صرفه‌جویی در زمان و هزینه، عملیات مالی را تسهیل می‌کند.
دلارزدایی دارای اهمیت سیاسی است؛ نخست اینکه استفاده از ارزهای ملی مستلزم افزایش سطح روابط سیاسی کشورها و چشم‌انداز مثبت برای آینده است. دوم، موجب کاهش نفوذ ایالات‌متحده در اقتصاد کشورهای مخالف می‌شود. از همین‌رو، رقبای اقتصادی و سیاسی آمریکا مانند چین، روسیه و ایران در رأس فرآیند دلارزدایی جهان قرار دارند. این کشورها به تدریج شرکای سیاسی خود را به سمت دلارزدایی سوق و به آنها پیشنهاد می‌دهند که برای تسویه‌حساب‌های متقابل از ارزهای ملی استفاده کنند. برای نمونه، روی آوردن به ارزهای ملی در روابط اقتصادی روسیه با چین و هند می‌تواند صحنه مالی جهان را تغییر دهد. در واقع، تصمیم سه کشور قدرتمند و ثروتمند – چین، هند، روسیه- برای دلارزدایی می‌تواند به کاهش قابل توجه نرخ دلار و به مرور زمان به پایان هژمونی آن در اقتصاد جهانی منجر شود.
براساس داده‌های تارنمای CNBC ایالات‌متحده در حال جنگ اقتصادی علیه یک‌دهم کشورهای جهان با جمعیت تجمعی نزدیک به دو میلیارد نفر و مجموع تولید ناخالص داخلی بیش از ۱۵ تریلیون دلار است. دونالد ترامپ با اتخاذ رویکرد «اول آمریکا»، ایالات‌متحده را درگیر جنگ‌های تجاری و بازگرداندن شیوه‌های حمایتگرایانه به سیاست خارجی کرده بود. هرچه دولت ترامپ بیشتر تلاش کرد تا شرایط مطلوبی را برای آمریکا ایجاد کند، اما در مقابل کشورهای بیشتری از واشنگتن دور شدند. همواره ایالات‌متحده از تسلط دلار به عنوان ابزاری برای نفوذ در سایر کشورها استفاده می‌کند. از همین رو، بیشتر کشورها از این چماق بالای سر خود به نوعی خسته شده‌اند. بنابراین، سرعت روند برگشت‌ناپذیر دلارزدایی با سیاست‌هایی که دولت ترامپ دنبال کرد، ارتباط تنگاتنگی دارد. اگر دولت بایدن نیز به این رویکرد ادامه دهد، روند دلارزدایی نیز سرعت خواهد گرفت.
در یک دهه گذشته، گروهی از کشورهای آمریکای‌لاتین (بولیوی، پاراگوئه، آرژانتین، پرو و اروگوئه) کاهش تدریجی و در عین حال پایدار دلاری شدن مالی را تجربه کردند. براساس مطالعات انجام‌شده، افزایش نرخ ارز یک عامل کلیدی در توضیح دلارزدایی بوده است، اما اقداماتی مانند توسعه بازار سرمایه به ارزهای ملی و دلارزدایی از سپرده‌ها به کاهش دلاری شدن اقتصاد کمک کرده‌اند. حفظ ثبات اقتصاد کلان و پایه‌های قوی، به تعمیق دلارزدایی کمک خواهد کرد. در تجارت خارجی نیز، اقتصادهای بزرگ منطقه مانند برزیل و آرژانتین مسیر دلارزدایی را به سرعت طی می‌کنند. افزایش ارزش دلار در سال‌های اخیر، شوک‌های بسیاری را در سراسر جهان وارد کرده و پیامدهای گسترده‌ای را برای اقتصادهای جهان به همراه داشته است. یکی از مهم‌ترین تأثیرات آن، افزایش فشار بر کشورهای دارای بدهی دلاری مانند آرژانتین بوده است، زیرا بازپرداخت آن را پرهزینه می‌کند. همچنین، نوسانات ارزش دلار، معادلات مالی در سراسر جهان را با چالش مواجه کرد. این مسیر، باعث اتخاذ جانب احتیاط در اقتصادهای کوچکتر شده و آنها را به سمت پناه بردن به ارزهای جایگزین و تقویت اتحادهای تجاری منطقه‌ای سوق داده است. علاوه بر این، افزایش شدید نرخ دلار هزینه سنگینی را بر کشورهای متکی به کالاهای ضروری وارداتی مانند سوخت و غذا تحمیل کرده است .
نمونه‌ای از ابتکارات فعلی دلارزدایی در آمریکای‌لاتین
با تشدید رقابت ژئوپلیتیکی بین ایالات‌متحده و چین، پکن به دنبال گسترش استفاده از یوآن در آمریکای‌لاتین به عنوان حیاط‌خلوت واشنگتن است. برای نمونه، توافق چین و برزیل در این زمینه نه‌تنها روابط تجاری بین دو کشور را بهبود می‌بخشد، بلکه به استراتژی کلی چین در رقابت با آمریکا کمک می‌کند. در واقع، قراردادهای ارزی چین و کشورهای آمریکای‌لاتین نمونه‌ای از شکاف بیشتر بین جهان غرب و جنوب جهانی است. در این راستا، گروه بریکس شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی در یک دهه گذشته اقدامات متعددی را در راستای کاهش اتکا به کشورها و نهادهای غربی، مانند تاسیس بانک توسعه جدید، عملیاتی کرد. استفاده ابزاری از دلار توسط ایالات‌متحده، منجر به همکاری نزدیک‌تر بین بسیاری از کشورهای غیرغربی شده است. در همین راستا، می‌توان به کاربست جایگزین‌های چینی و روسی سیستم ارتباطات بانکی سوییفت مستقر در بلژیک اشاره کرد.
آرژانتین
در این میان، روند دلارزدایی و استفاده از پول چین، یوآن، در کشورهای آمریکای‌جنوبی به ویژه در سه کشور برزیل، آرژانتین و بولیوی تقویت شده است. برای نمونه، به دنبال کاهش شدید ذخایر دلاری آرژانتین، بانک مرکزی این کشور در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۳ اعلام کرد که بانک‌های تجاری کشور مجاز به افتتاح حساب‌های سپرده و انتشار اوراق بهادار به یوآن چین هستند. در گذشته، آرژانتین مجوز افتتاح حساب‌های بانکی برای استفاده از سپرده‌های دلاری را داده بود، اما اکنون به دنبال کمبود شدید دلار، در پی گسترش استفاده از یوآن است. با وجود کاهش شدید ارزش پزو در برابر دلار و تورم ۱۰۰ درصدی، واشنگتن به عنوان سومین بازار صادراتی این کشور از مداخله خودداری کرد، زیرا کاهش ارزش پزو واردات آن از آرژانتین را ارزان‌تر می‌کند. در مقابل، چین در کمک به آرژانتین برای عبور از بحران اقتصادی و ارزی، سیاست فعالی اتخاذ کرد. بر اساس گزارش بانک خلق چین در اوایل ژوئن، بانک‌های مرکزی چین و آرژانتین قرارداد سوآپ ارزی دوجانبه خود به ارزش ۱۳۰ میلیارد یوآن (۵/۴ تریلیون پزو یا ۲/۱۸ میلیارد دلار آمریکا) را برای سه سال دیگر تمدید کردند. در آوریل ۲۰۲۳ بوئنوس آیرس تایمز اعلام کرد، این کشور پرداخت یوآن برای واردات از چین را آغاز کرده است. در همین راستا و در ژوئن ۲۰۲۳ آرژانتین تقریبا ۷/۲ میلیارد دلار به صندوق بین‌المللی پول با استفاده از یوآن، برای نخستین‌بار در تاریخ، پرداخت کرد. یک میلیارد دلار این مبلغ برای بازپرداخت تسهیلات و ۷/۱ میلیارد دلار دیگر به سبد «حق برداشت ویژه» واریز شد.
تصمیم آرژانتین برای جایگزینی یوآن با دلار، از این واقعیت ناشی می‌شود که ذخایر دلاری بانک مرکزی این کشور در پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۱۶ قرار دارد که بخشی از آن به دلیل کاهش صادرات محصولات کشاورزی در پی گسترش خشکسالی اخیر بوده است. پزو آرژانتین در سال ۲۰۲۳ تقریبا ۳۰ درصد از ارزش خود در برابر دلار را از دست داده و بنابراین تهیه دلار برای این کشور گران‌تر شده است. این روند باعث شد مبادلات یوآن در بازار ارز آرژانتین در ۱۰ روز اول ژوئن به حدود ۲۸۵ میلیون دلار برسد که دو برابر میزان ماه مه ‌است، زیرا بیش از ۵۰۰ شرکت به دنبال پرداخت هزینه واردات به ارز چین بودند.
اگرچه آرژانتین در مواجهه با بدهی‌های هنگفت دلاری، به استفاده از یوآن به عنوان وسیله‌ای برای بازپرداخت غیرمستقیم تعهدات خود متوسل شده، اما انتخاب این ارز تصمیم راهبردی بوده و در راستای تعمیق روابط اقتصادی و تجاری با چین است. از نظر تجارت دوجانبه، چین دومین شریک تجاری بزرگ آرژانتین، پس از برزیل و دومین مقصد بزرگ صادرات کالاهای آرژانتینی است. بر اساس داده‌های وزارت اقتصاد آرژانتین، در ماه‌های آوریل و مه ‌سال جاری، آرژانتین واردات از چین به ارزش ۷۲۱/۲ میلیارد دلار را با استفاده از یوآن تسویه کرد. ارزش واردات تسویه‌شده به یوآن، ۱۹ درصد از کل واردات آرژانتین در این دو ماه را به خود اختصاص داده است. استفاده از یوآن سرعت واردات آتی کالاهای چینی آرژانتین را طی ماه‌های آینده تسریع می‌کند. دور زدن تسویه مستقیم به دالر در تجارت دوجانبه برای کسب‌وکارها سودمند است، زیرا ریسک‌های معطوف به نوسانات نرخ ارز را کاهش می‌دهد.
بر اساس آمارهای بین‌المللی، ارزش صادرات چین به آرژانتین در سال ۲۰۲۱ حدود ۶/۱۲ میلیارد دلار بوده که مهم‌ترین اقلام شامل رایانه، ماشین‌آلات و لوازم الکتریکی است. ارزش صادرات آرژانتین به چین در همان سال حدود ۶ میلیارد دلار بوده که مهم‌ترین آنها سویا و گوشت است. تجارت بین دو کشور در ۲۵ سال گذشته حدود ۱۲ درصد رشد داشته و آرژانتین به یک شریک تجاری مهم برای چین تبدیل شده، به خصوص که ساختار صادرات آن تقریبا مشابه ساختار واردات چین از ایالات‌متحده است، از این رو این کشور از جمله رقبای واقعی برای صادرات گوشت و غلات ایالات‌متحده به چین محسوب می‌شود.
برزیل
یکی دیگر از کشورهای آمریکای‌جنوبی که استفاده از یوآن را در دستور کار قرار داده، برزیل است. برزیل یکی از غول‌های معدنی و کشاورزی جهان است. این کشور تولیدکننده مهم بسیاری از مواد معدنی از جمله سنگ آهن، قلع، بوکسیت، منگنز، طلا، کوارتز، الماس و سایر جواهرات بوده و مقادیر زیادی فولاد، خودرو، لوازم الکترونیکی و… صادر می‌کند. برزیل منبع اصلی قهوه و تولیدکننده عمده شکر، سویا و گوشت گاو در جهان است. با این حال، اهمیت نسبی کشاورزی برزیل از اواسط قرن بیستم و با گسترش شهرنشینی و بهره‌برداری از معادن، رو به کاهش بوده است. شایان ذکر است، پتانسیل معدنی، صنعتی و برق‌آبی این کشور را به یکی از مراکز صنعتی و تجاری بزرگ جهان تبدیل کرده است.
استفاده از یوآن در معاملات تجاری برزیل و چین در دو مرحله گسترش یافته است؛ نخست، بانک مرکزی چین از امضای یادداشت تفاهم با بانک مرکزی برزیل برای ایجاد ترتیبات تسویه یوآن خبر داد. این قرارداد به شرکت‌ها و موسسات مالی دو کشور کمک می‌کند تا مبادلات فرامرزی خود را با استفاده از پول چین انجام دهند و تجارت و سرمایه‌گذاری دوجانبه را تسهیل کنند. براساس اعلام بانک مرکزی برزیل، با «اجرای نهایی» این توافق و امکان ورود شرکت‌های جدید تحت همین چارچوب، مزایای بسیاری مانند افزایش حفظ ذخایر ارزی کشور، کاهش واسطه‌ها در پرداخت‌های بین‌المللی، ارتباط سیستم‌های پرداخت برزیل و چین، افزایش کارایی عملیاتی از نظر کاهش هزینه و زمان را به ارمغان می‌آورد.
گام دوم در ماه مارس ۲۰۲۳ و جریان سفر رییس‌جمهوری لوئیز ایناسیو لوال داسیلوا به پکن برداشته شد و بانک Bocom BBM به عنوان اولین موسسه آمریکای‌لاتین به سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی (CIPS) چین پیوست. این سیستم در سال ۲۰۱۵ و پس از تحریم‌های بین‌المللی روسیه به دلیل الحاق کریمه فعال شد و هرچند در مقایسه با SWIFT هنوز نسبتا کوچک بوده، اما دامنه آن در حال افزایش است. در تجارت برزیل و چین، معمولا از دلار به عنوان ابزار واسطه برای تبدیل بین دو ارز ملی استفاده می‌شود که در نتیجه استفاده از ارز سوم، هزینه مبادلات را افزایش می‌دهد. بر اساس گزارش بانک مرکزی برزیل، در دسامبر سال ۲۰۲۲ یوآن با سهم ۳۷/۵ درصدی در سبد ذخایر خارجی این کشور، جایگزین یورو با سهم ۷۴/۴ درصدی شد. هنوز دلار با ۴۲/۸۰ درصد بیشترین وزن را در ذخایر بین‌المللی برزیل به خود اختصاص می‌دهد. براساس همین داده‌ها، سهم یوآن در سال ۲۰۲۱ با جهش ۴ برابری به ۴/۹۹ درصد افزایش یافت.
قرارداد بین چین و برزیل به دنبال یک سری معاملات دیگر در راستای افزایش دسترسی به یوآن چین انجام شد. سال گذشته، چین با لائوس، قزاقستان و پاکستان قراردادهایی در راستای تجارت با یوآن منعقد کرد. براساس قرارداد بین شرکت روسی گازپروم و شرکت ملی نفت چین، تجارت دوجانبه صرفا از طریق روبل و یوآن انجام خواهد شد. با این حال، توافق چین و برزیل بزرگ‌ترین معامله در نوع خود است. چین با حجم تجارت تقریبا ۱۵۰ میلیارد دلاری، بزرگ‌ترین شریک تجاری برزیل در یک دهه اخیر بوده است. قرارداد تسویه‌حساب یوآنی امکان افزایش تجارت و سرمایه‌گذاری را به شرکت‌ها و موسسات مالی دو کشور می‌دهد. در واقع، توافق بین دومین و دوازدهمین اقتصاد بزرگ جهان فراتر از منافع اقتصادی، گامی مهم در رقابت چین با ایالات‌متحده است. معامله چین و برزیل بخشی از راهبرد بزرگ‌تر چین در راستای کاهش نفوذ و وابستگی به دلار آمریکاست، چون ترتیبات ارزی جدید، تجارت دوجانبه بین چین و شرکای آن را از دلار آمریکا دور کرده و در نتیجه نفوذ یوآن را افزایش می‌دهد.

ترتیبات تسویه چین و برزیل نمونه‌ای از استراتژی چین برای پیشبرد موقعیت خود در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی است. از یک سو، با چنین ترتیباتی موقعیت پول خود را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر از اهمیت دلار می‌کاهد. نخستین تاثیر ترتیبات تسویه چین، کاهش وابستگی آن است. اینکه بیشتر تجارت جهان در حال حاضر با دلار انجام می‌شود، نفوذ قابل‌توجهی به ایالات‌متحده داده است. افزایش حجم تجارت یوآن به جای دلار، یعنی وابستگی پکن به ذخایر دلاری کاهش یافته و در نتیجه نفوذ آمریکا را تحت تاثیر قرار می‌دهد‌.
در مجموع، توافق اخیر برزیل و چین برای دور زدن دلار آمریکا در تجارت و سرمایه‌گذاری دوجانبه بیشتر از تسهیل تجارت از طریق کاهش هزینه‌هاست. برزیل و چین انگیزه‌های ژئوپلیتیکی اساسی دارند. آنها در برابر تصور تهدید ناشی از سوء‌استفاده از تحریم‌های تهاجمی ایالات‌متحده تعادل برقرار می‌کنند. اگرچه بعید است یوآن در کوتاه‌مدت جایگزین دلار آمریکا شود، اما به دلیل انگیزه‌های فزاینده چین، نوآوری‌های مربوط به یوآن دیجیتال و رویکرد مناسب علیه رفتار ایالات‌متحده، احتمالا این اتفاق زودتر از تصورات قبلی روی دهد.
بولیوی
اگرچه بولیوی از نظر منابع معدنی غنی بوده و دارای دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی در آمریکای‌جنوبی است، اما یکی از فقیرترین کشورهای منطقه است. بولیوی همچنین فاقد تنوع اقتصادی است و رشد اقتصادی این کشور عمدتا از طریق صادرات گاز طبیعی ناشی می‌شود. در سال ۲۰۲۲، این کشور نرخ رشد تولید ناخالص داخلی ۲/۳ درصدی را به ثبت رساند که عمدتا ناشی از مصرف خصوصی و عمومی و همچنین بهبود بازار کار، قیمت بالاتر کالاها و افزایش جریان گردشگری است. انتظار می‌رود اقتصاد این کشور در سال‌های آینده به رشد خود ادامه دهد. صندوق بین‌المللی پول رشد تولید ناخالص داخلی ۸/۱ و ۹/۱ درصدی را به ترتیب برای سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ پیش‌بینی کرده است.
این کشور محصور در خشکی آمریکای‌جنوبی همچنین صادرکننده محصولات کشاورزی از جمله سویا بوده و اخیرا شاهد افزایش فروش طلا به خارج از کشور است. در زمان اوو مورالس رییس‌جمهوری سابق، درآمدهای این کشور به شدت افزایش یافت و او از این جریان عظیم پول برای کاهش فقر، گسترش طبقه متوسط و ساخت جاده استفاده کرد، به طوری که درآمدهای کشور با ملی شدن منابع هیدروکربنی در سال ۲۰۰۶ سه‌برابر شد، اما این بخش به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری دچار رکود و از یک صادرکننده به یک واردکننده هیدروکربن در سال ۲۰۲۲ تبدیل شد. این روند باعث کاهش ذخایر دلاری بولیوی در سال‌های اخیر شده تا سیاستمداران این کشور به دنبال راهکار از طریق جایگزینی یوآن با دلار در مبادلات خارجی باشند.
براساس اعلام بانک مرکزی این کشور(BCB) تنها ۵/۳ میلیارد دلار از ذخایر ارزی این کشور باقی مانده که این روند باعث صف کشیدن مردم مقابل بانک‌ها و توقف انتشار اطلاعات مربوط به ذخایر دلاری از ماه فوریه ۲۰۲۳ شد. زمانی که مارچلو مونته‌نگرو در سال ۲۰۲۰ به وزارت اقتصاد بولیوی منصوب شد، مدل اقتصادی دوره ریاست‌جمهوری اوو مورالس (۲۰۰۶-۲۰۱۹) را احیاء و منابع طبیعی مانند نفت، گاز و لیتیوم را ملی کرد. به نظر می‌رسد این رویکرد در طول همه‌گیری کرونا موجب رشد اقتصادی ۱/۶ درصد بولیوی در سال ۲۰۲۱ و ۲/۳ درصد در سال ۲۰۲۲ شد، اما موسسات رتبه‌بندی اعتباری اخیرا رتبه بولیوی را کاهش داده‌اند. این کشور که در دوره‌ای غول صادرات گاز بود، در سال ۲۰۲۲ به دلیل عدم سرمایه‌گذاری و افزایش تقاضای داخلی به واردکننده خالص سوخت‌های فسیلی تبدیل شد.
از اول اکتبر ۲۰۱۷، پول چین به سبد حقوق برداشت ویژه صندوق بین‌المللی پول افزوده شد. این امر یوآن را به سطح جدیدی از اعتبار بین‌المللی رسانده است، از همین‌رو دریافت آن از گردشگران چینی توسط مغازه‌داران بازارهای پایتخت بولیوی، الپاز، موضوع غیرعادی‌ای نیست. اسکناس‌های ۱۰۰ یوآنی در حال حاضر اغلب در مبادلات تجاری در آرژانتین، برزیل، بولیوی، شیلی و سورینام و کشورهای دارای توافقنامه مبادله ارزی با چین، استفاده می‌شود. این همکاری باعث شد تا کارت‌های بانکی «یونیون‌پی» چین در ۱۲ کشور آمریکای‌لاتین از جمله مکزیک، برزیل، آرژانتین و پرو در کنار «مسترکارت» و «امریکن اکسپرس» کاربرد داشته باشد. بولیوی اکنون از یوآن برای پرداخت هزینه واردات و صادرات استفاده می‌کند. در واقع، به آخرین کشور آمریکای‌جنوبی تبدیل شد که به طور منظم از پول چین در روند دلارزدایی از تجارت بهره می‌گیرد. به گفته وزیر اقتصاد این کشور، بین ماه‌های مه و ژوئیه ۲۰۲۳، تقریبا ۱۰ درصد مبادلات خارجی این کشور معادل ۷/۳۸ میلیون دلار به یوآن بوده است. به گفته وزیر اقتصاد بولیوی، مقدار مورد استفاده از یوآن نسبتا اندک است، اما به تدریج افزایش خواهد یافت. در حال حاضر، بیشتر صادرکنندگان موز، روی و چوب و همچنین واردکنندگان وسایل نقلیه و کالاهای سرمایه‌ای مبادلات خود را با یوآن انجام می‌دهند. این تراکنش‌های الکترونیکی از طریق بانک دولتی اتحادیه انجام می‌شود.
نقش یوآن چین در فرآیند دلارزدایی
همان‌طور که در نمونه برزیل و آرژانتین مشاهده شد، یوآن چین نقش محوری و اصلی به عنوان جایگزین دلار در آمریکای‌لاتین را دارد. با آغاز قرن اخیر، نقش چین در آمریکای‌لاتین پررنگ‌تر شده و فرصت‌های اقتصادی فراوانی برای منطقه را نوید داده و در عین حال نگرانی‌هایی را هم در مورد نفوذ پکن برای واشنگتن ایجاد می‌کند. شرکت‌های دولتی چین سرمایه‌گذاران اصلی در صنایع انرژی، زیرساخت‌ها و فضایی منطقه هستند و در سال‌های اخیر به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری آمریکای‌جنوبی از ایالات‌متحده پیشی گرفته است. پکن همچنین حضور دیپلماتیک، فرهنگی و نظامی خود را در سراسر منطقه گسترش داده و اخیرا در بحبوحه همه‌گیری کووید۱۹ از نفوذ خود استفاده کرده و تجهیزات پزشکی، وام‌ها و صدها میلیون دوز واکسن را در اختیار منطقه قرار داده است.
در سال ۲۰۰۰ بازار چین سهم ۲ درصدی از صادرات آمریکای‌لاتین را به خود اختصاص می‌داد، اما رشد سریع چین و تقاضای ناشی از آن، باعث رونق صادرات کالاهای منطقه به این کشور شد. طی هشت، تجارت دوجانبه با نرخ میانگین سالانه ۳۱ درصد رشد به ارزش ۱۸۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ رسید. در نهایت تجارت چین با آمریکای‌جنوبی تا سال ۲۰۲۱ به رکورد ۴۵۰ میلیارد دلار افزایش یافت؛ رقمی که تقریبا در سال ۲۰۲۲ بدون تغییر باقی ماند. براساس پیش‌بینی اقتصاددانان، این رقم تا سال ۲۰۳۵ می‌تواند از ۷۰۰ میلیارد دلار نیز فراتر برود. چین اکنون به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری آمریکای‌جنوبی و دومین شریک تجاری آمریکای‌لاتین پس از ایالات‌متحده، شناخته می‌شود. صادرات آمریکای‌لاتین به چین عمدتا سویا، مس، نفت و سایر مواد خامی است که این کشور برای توسعه صنعتی خود به آنها نیاز دارد. از سال ۲۰۲۳ پکن با شیلی، کاستاریکا، اکوادور و پرو قراردادهای تجارت آزاد امضا کرده و ۲۱ کشور آمریکای‌لاتین تاکنون به ابتکار کمربند و جاده چین پیوسته‌اند.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی چین و تسهیلات نقش مهمی در تقویت روابط پکن با منطقه ایفا می‌کند. در سال ۲۰۲۲ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی چین در آمریکای‌لاتین و کارائیب تقریبا ۱۲ میلیارد دلار یا حدود ۹ درصد از کل سرمایه‌گذاری خارجی در منطقه بود. با وجود این، بانک توسعه دولتی چین و بانک صادرات و واردات چین از وام‌دهندگان عمده در منطقه هستند. بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ آنها حدود ۱۳۷ میلیارد دلار به دولت‌های آمریکای‌لاتین تسهیلات دادند که اغلب در ازای نفت و برای تامین مالی پروژه‌های انرژی و زیرساخت استفاده می‌شد. البته منتقدان ادعا می‌کنند شرکت‌های چینی استانداردهای زیست‌محیطی و کاری را به سطح پایین‌تر تنزل داده‌اند و با کنترل فزاینده چین بر زیرساخت‌های حیاتی مانند بنادر و شبکه‌های انرژی، تهدیدات امنیت ملی را به همراه دارد. همچنین خطر وابستگی اقتصادهای منطقه به چین از سوی ایالات‌متحده احساس می‌شود. برای نمونه تقریبا ۳۸ درصد صادرات شیلی در سال ۲۰۲۱، معادل ۳۶ میلیارد دلار، به کشور چین بوده است.
از آنجایی که چین اکنون دومین اقتصاد بزرگ جهان، بزرگ‌ترین کشور تجاری و بزرگ‌ترین شریک تجاری ۱۲۰ کشور جهان از جمله در آمریکای‌لاتین است، افزایش نقش یوآن در اقتصاد بین‌المللی نیز اجتناب‌ناپذیر است. یکی از اثرات جانبی حرکت کشورهای آمریکای‌لاتین به سمت اقتصاد بین‌المللی با محوریت یوآن و کاهش قدرت اقتصادی ایالات‌متحده خواهد بود. اگر ایالات‌متحده به تسلیح هژمونی دلاری خود ادامه دهد، این امر فقط کاهش ارزش دلار را تسریع خواهد کرد.