رویارویی دو قوه

«جهان‌صنعت»- حسن روحانی، رییس جمهوری با ارسال نامه‌ای به ابراهیم رییسی، رییس قوه قضاییه اعلام کرده است که امور مربوط به صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی مربوط به شورای‌عالی فضای مجازی است نه صدا‌‌و‌سیما. سازمان صدا‌‌و‌سیما پیش از این بارها اعتراض خود را به فعالیت سایت‌ها، استارت‌آپ‌ها و رسانه‌ها در حوزه صوت و تصویر فراگیر اعلام و اظهار کرده بود که فعالیت در حوزه صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی می‌تواند انحصارگرایی این سازمان را بشکند. اگرچه بر اساس قانون اساسی فعالیت در حوزه صوت و تصویر فراگیر منحصرا مرتبط به سازمان صدا‌‌و‌سیماست اما در زمان نگارش قانون اساسی هیچ فضای مجازی و اینترنتی وجود نداشته است و این قانون مربوط به اینترنت و فعالیت در حوزه فضای مجازی نمی‌شود.
جدال روحانی و رییسی
هفته گذشته رییس قوه قضاییه در بخشنامه‌ای (به تاریخ ۲۸ دی‌ماه) به مراجع قضایی سراسر کشور اعلام کرد هر گونه فعالیت در زمینه «صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی» صرفا در صورت اخذ مجوز از صدا‌‌و‌سیما مجاز است و این سازمان وظیفه نظارت بر این موضوع را برعهده دارد.
این در حالی است که روز گذشته نامه‌ای به تاریخ ۳۰ دی‌ماه منتشر شده که در آن، حسن روحانی، «برای استحضار» ابراهیم رییسی اعلام می‌کند «این‌گونه امور مرتبط به شورای‌عالی فضای مجازی است».
پس از انتشار بخشنامه رییس قوه قضاییه در همین مورد، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد نیز از شورای‌عالی فضای مجازی خواست مصادیق صوت و تصویر فراگیر ارائه شود تا دقیقا مشخص شود چه محتوای صوتی و تصویری در این تعریف قرار می‌گیرد: نقطه مبهم، نامشخص بودن چیستی صوت و تصویر فراگیر است که از زمان ابلاغ مراتب توسط رهبری تاکنون توافقی میان دستگاه‌های دولتی، مجلس شورای اسلامی، صدا‌‌و‌سیما و مرکز ملی فضای مجازی برای ارائه یک تعریف مشخص حاصل نشده است.از اوایل سال ۹۷، تلاش صدا‌‌و‌سیما برای کنترل فضای مجازی بسیار بیشتر شد. اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس در حال تصویب طرحی بودند که مسوولیت صدور مجوز و تنظیم مقررات صوت و تصویر در فضای مجازی و نظارت بر آن را انحصارا در اختیار صدا‌‌و‌سیما قرار می‌داد؛ طرحی که سرنوشت آن هنوز مبهم است.
مفهوم صوت و تصویر فراگیر مشخص نیست
همیشه این بحث وجود داشت که مفهوم «صوت و تصویر فراگیر»، مشخص نیست. محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات سال گذشته اظهار کرده بود مفهوم صوت و تصویر فراگیر مبهم بوده و این امر می‌تواند مانعی برای خدمات و تولید محتوا در شبکه ملی اطلاعات شود.
لزوم ارائه تعریف دقیق
آذری‌جهرمی اظهار کرده بود: این مفهوم باید از طریق شورای‌عالی فضای مجازی تعریف شود. او در همین رابطه گفته بود: شورای‌عالی فضای مجازی باید این موضوع را دقیق تعریف کند و پیشنهاد می‌شود تا قبل از اینکه تعریف دقیقی مشخص شود، اقدامات بیشتری در این رابطه انجام نشود چرا که انحصارگرایی ایجاد می‌کند. از پیامدهای انحصارگرایی صدا‌‌و‌سیما می‌توان به توقف رشد تولید محتوا در شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد.
صدا‌‌و‌سیما می‌خواهد تنظیم مقررات، تصدی‌گری و مالکیت در حوزه صوت و تصویر را به صورت یکجا در دست بگیرد و بر اساس این رویه، قرارداد بسته، مزایده‌ای برگزار کرده و پنج پیمانکار انتخاب کرده‌اند.
سال گذشته سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) که یکی از معاونت‌های صداوسیما در حال حاضر است فعالیت خود را به شکل جدی‌تری از سر گرفت.
هر فعالیت صوتی و تصویری به ما مربوط می‌شود
۲۰ آبان سید‌صادق امامیان، رییس سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) در پاسخ به سوال دیجیاتو مبنی بر اینکه مرز مشخص برای مجوزی که این سازمان می‌دهد دقیقا کجاست و برای چه رسانه‌ها و پلتفرم‌های ویدئوی مجوز لازم است و اساسا معنای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی چیست، گفته بود: ما تعریف جدیدی ایجاد نکرده‌ایم که مورد مناقشه قرار گیرد. هر خدمت رسانه‌ای که به نحوی رسانه صوتی و تصویری حساب می‌شود در محدوده کاری ما قرار می‌گیرد.
او افزوده بود: رسانه صوتی و تصویری هم چند شاخص دارد. برای مثال اصل کارش ارائه خدمات صوت و تصویر باشد و قابلیت دسترسی عمومی داشته باشد. مورد بعدی اینکه به نحوی خدمت رسانه‌ای موثری را ارائه دهد یا تولید حرفه‌ای دارد یا خدمت به شکل حرفه‌ای ارائه می‌شود و کسب‌وکار است. این تعریف هم در مستندات جهانی ارائه شده و ما هم آن را در مقررات‌مان قرار داده‌ایم به این مفهوم که تعریف نسبت به تکنولوژی خنثی است. هر سرویسی که این مشخصات را دارد و یک رسانه صوتی و تصویری نوین حساب می‌شود و دسترسی عمومی به آن وجود دارد، در این چارچوب قرار می‌گیرد.
او بیان کرده بود: شاید یک سایت بیشتر بر متن محور است اما یک قسمت ویدئو هم دارد و همان قسمت، در قلمرو تنظیم‌گری این سازمان قرار می‌گیرد. با این حال در رابطه با اینکه وزیر ارتباطات، شورای‌عالی فضای مجازی را محل داوری برای ارائه تعریف صوت و تصویر فراگیر در نظر گرفته بود اظهار کرده بود: در ابلاغی که انجام شده، همه چیز شفاف است و کسی مسوول تعیین تعریف نیست. البته ما خوشحال می‌شویم که این تعریف در شورای‌عالی فضای مجازی هم مورد تایید و تاکید قرار گیرد و حتی اگر اصلاحی هم لازم است، انجام شود چون ما کمیسیون تنظیم مقررات داریم. اما دو نکته وجود دارد؛ در تعریفی که ابلاغ شده، تنظیم‌گری، تنظیم مقررات، صدور مجوز و نظارت بر رسانه‌ها در حوزه مسوولیتی این سازمان است و هیچ قیدی در ابلاغیه حقوقی وجود ندارد. پس کسی نمی‌تواند بگوید نظارت، صوت‌ و تصویر یا صدور مجوز یعنی چه. قانون اینجا مشخص و شفاف است.
از ۱۴ دی‌ماه، ۲۶ رسانه جدید نیز مجوز فعالیت خود را از این سازمان دریافت کردند که در میان آنها می‌توان به آپارات، فیلیمو، نماوا و کافه‌بازار نیز اشاره کرد.
خلأا‌‌ و ابهام اجرایی
مدیرکل دفتر حقوقی و مالکیت فکری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به ابهامات مطرح‌شده در مورد صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی، ابراز امیدواری کرد: با توجه به فرمان رهبر معظم انقلاب هفدهم اسفند ۱۳۹۰ مبنی بر آنکه تمامی دستگاه‌های کشور موظف به همکاری همه‌جانبه با مرکز ملی فضای مجازی هستند، شورای‌عالی فضای مجازی هرچه زودتر تعریف و مصادیق روشن برای صوت و تصویر فراگیر ارائه کند. بدیهی است تا نبود تعریف مزبور عملا مصداق‌یابی صوت و تصویر فراگیر از لحاظ اجرا دارای خلأ و ابهام اجرایی خواهد بود.
حامد سهرابی در گفت‌و‌گو با ایرنا در خصوص ابهامات و سوالات مطرح شده در خصوص صدور مجوز صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی گفت: انحصار مدیریت و نظارت امور صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی توسط سازمان صدا‌‌و‌سیما با ابلاغ صریح مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) مورد توافق همه نهادها و مسوولان است و مخالفتی با این مساله وجود ندارد.
وی ادامه داد: نقطه مبهم، نامشخص بودن چیستی صوت و تصویر فراگیر است که متاسفانه از زمان ابلاغ مراتب توسط مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) تاکنون وفاقی میان دستگاه‌های دولتی، مجلس شورای اسلامی، صدا‌‌و‌سیما و مرکز ملی فضای مجازی برای ارائه یک تعریف مشخص حاصل نشده است.
سهرابی خاطرنشان کرد: در همین راستا ‌نیز سیدابراهیم رییسی رییس قوه قضاییه در خصوص فعالیت در حوزه صوت و تصویر بخشنامه‌ای صادر کرد، بر اساس این بخشنامه هر گونه فعالیت در زمینه «صوت و تصویر فراگیر» صرفا در صورت اخذ مجوز از صداوسیما مجاز دانسته شده است.
مدیرکل دفتر حقوقی و مالکیت فکری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تاکید کرد: حسب نص صریح صدر و بند (۲) حکم مورخ ۱۴/۶/۹۴ مقام معظم رهبری (مد‌ظله‌العالی) به اعضای محترم شورای‌عالی فضای مجازی وظیفه «سیاستگذاری و تصمیم‌گیری‌های لازم» و «ایجاد هماهنگی میان وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای مختلف ذی‌ربط در ابعاد اقتصادی و حقوقی مرتبط با فضای مجازی» به ترتیب به «شورای‌عالی فضای مجازی» و «مرکز ملی فضای مجازی» محول شده است.
سهرابی یادآور شد: مقام معظم رهبری (مد‌ظله‌العالی) هم خطاب به ریاست محترم جمهوری و ریاست شورای‌عالی فضای مجازی در ابلاغیه مورخ ۲۲/۶/۱۳۹۴، ابتدا مجددا بر «مسوولیت هماهنگی و نظارت مرکز ملی فضای مجازی» نسبت به «نقش و سهم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا‌‌و‌سیما، دستگاه‌های فرهنگی و نیز نهادهای مردمی و بخش خصوصی» در موضوع «خدمات و محتوا» تصریح و بر راهبرد «انحصار سازمان صدا‌‌و‌سیمای جمهوری اسلامی نسبت به صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی» در انجام مسوولیت فوق تاکید فرموده‌اند.
وی افزود: بنابراین نکات مرکز ملی فضای مجازی در اجرای وظایف خود تعریف و تبیین مصداق صوت و تصویر فراگیر و تعیین حدود مسوولیت و اختیارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا‌‌و‌سیمای جمهوری اسلامی را در فضای مجازی دستور کار خود قرار داده است.