رویای بر باد رفته شانگهای

محمدرضا ستاری- زمانی قرار بود شهر شانگهای در راستای سیاست‌های مالی و اقتصادی چین تبدیل به نیویورک دوم شود، اما حالا شواهد نشان می‌دهد که تنش‌های تجاری خارجی و همچنین تغییر اولویت‌های داخلی از سوی دولت، به این طرح کلان، آسیب‌هایی قابل ‌توجه وارد کرده است.
این شهر 20‌میلیون نفری که به عنوان بزرگ‌ترین بندر کانتینری جهان و همچنین پایگاهی برای بسیاری از شرکت‌های خارجی و بین‌المللی است، بعد از همه‌گیری کرونا، تشدید تنش‌های بین‌المللی به خصوص میان آمریکا و چین و همچنین تغییر برخی سیاست‌های داخلی توسط شی‌ جین‌پینگ به گفته کارشناسان به میزان زیادی از هدف اولیه خود یعنی تبدیل شدن به قطب مالی جهان دور شده است. طبق گزارشی که در این خصوص روزنامه فایننشال‌تایمز منتشر کرده، بسیاری از افراد که بعد از قرنطینه بزرگ چین در زمان کرونا به شانگهای سفر کرده‌اند، معتقدند که این شهر دیگر شانگهای سابق نیست؛ شهری که از 1979 به این سو رشد معجزه‌آسایی در همه زمینه‌ها داشته و تبدیل به یکی از قطب‌های مهم تجاری و مالی جهان شده، اما حالا گزارش‌ها حاکی از آن است که شرکت‌های حقوقی آمریکایی که در زمینه‌های کلان مالی فعالیت دارند با کاهش محسوس سرمایه‌گذاری‌های خود در حال ترک کردن شانگهای هستند. از سوی دیگر آمارها نشان می‌دهد که در سال جاری میلادی تقریبا هیچ کدام از شرکت‌های غربی در عرضه‌های اولیه عمومی بازار سهام این شهر شرکت نکرده‌اند؛ امری که به گفته کارشناسان به میزان زیادی مربوط به سیاست‌های جدید دولت چین در راستای تمرکزگرایی اقتصادی است.
شی به چه چیزی فکر می‌کند
البته گفته می‌شود چنین وضعیتی برای شی ‌جین‌پینگ چندان چالش مهمی محسوب نمی‌شود. در واقع چینی‌ها در شانگهای ماجرای بحران مالی 2008، سقوط بازار سهام در 2015 و همچنین اقدامات محدودکننده شدید در دوران همه‌گیری کرونا را تجربه کرده‌اند و اولویت آنها بین‌الملل‌گرایی مبتنی بر صادرات، توسعه زیرساخت‌‌ها و فناوری سبز با محوریت شانگهای است. از این جهت برخی ناظران معتقدند که در شرایط کنونی بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی و خارجی حداقل تلاش می‌کنند تا حضور اسمی خود را در این شهر حفظ کنند چراکه امید دارند در سیاست‌های دولت چین بازنگری‌هایی صورت بگیرد.
رویای جهانی شانگهای
در سال 2009 میلادی، شورای ایالتی پکن به عنوان یکی از بالاترین نهادهای تصمیم‌گیری در این کشور، یک هدف مهم و بلندپروازانه اقتصادی را اعلام کرد؛ اینکه شانگهای باید تا سال 2020 به یک مرکز مالی بین‌المللی تبدیل شود. این موضوع زمانی اعلام شد که یک سال قبل از آن یعنی در المپیک 2008 پکن، جهان از معجزه اقتصادی در چین آگاه شده بود، به طوری که در سال 2011 موسسه بروکینگز در گزارشی اعلام کرد، تبدیل شدن شانگهای به قطب مالی جهان نه‌تنها برای این شهر، بلکه برای کل چین مزیتی فوق‌العاده محسوب می‌شود. یک سال بعد از این ماجرا هم اتاق بازرگانی آمریکا اعلام کرد که شانگهای در مسیر رسیدن به هدف خود قرار دارد.
در همین رابطه ‌هان شن لین، معاون سابق مدیرکل بانک ولز فارگو در چین و مشاور فعلی یک شرکت آمریکایی در گفت‌وگو با فایننشال‌تایمز می‌گوید: در آن زمان همه هیجان‌زده شده و معتقد بودیم آینده مالی در شانگهای است. با این حال تحقق هدف بزرگ برای این شهر مستلزم گردش آزاد اطلاعات و نوع بازیگران اقتصادی بوده که اکنون این دو عامل حالا به شدت از سوی دولت کنترل می‌شوند.
از سوی دیگر در حالی که رویای شانگهای در سال 2020 به واسطه همه‌گیری کرونا اندکی کند شد، اما آن زمان هم بسته‌ها و شرایط اقتصادی به گونه‌ای بود که سرمایه‌گذاران خارجی مانند شرکت‌هایی نظیر گلدمن ساکس، آموندی و بلک راک را تشویق به سرمایه‌گذاری در این شهر می‌کرد اما رفته‌رفته تغییر رویکرد دولت به وجود آمد، به طوری که سرمایه‌گذاران خارجی و بانک‌های بین‌المللی برای حضور در این شهر باید تاییدیه‌های لازم را از دولت اخذ می‌کردند؛ امری که باعث کاهش روند سرمایه‌گذاری در طول سه سال گذشته در شانگهای شده است.
به عنوان مثال کن ویلکاکس که بین سال‌های 2011 تا 2015، امور سرمایه‌گذاری بانک سیلیکون‌ولی را اداره می‌کرد، به روزنامه فایننشال‌تایمز توضیح می‌دهد: زمانی که مجوز لازم بانکی را از دولت چین دریافت کردیم، به ما اطلاع داده شد که به مدت سه سال نمی‌توانیم رنمینبی استفاده کنیم. این مساله برای ما مشکلی بزرگ بود، زیرا مشتریان ما که عمدتا شرکت‌های فناوری بودند، تنها می‌توانستند از ارز رنمینبی استفاده کنند. علاوه بر این ما برای دریافت مجوز فعالیت باید 62کارمند را که اکثر آنها چینی بودند استخدام می‌کردیم اما پیامی که به موازات این موضوع دریافت کردیم عجیب‌تر بود؛ اینکه مانند شهروندان خوب رفتار کنید و کاری را انجام دهید که بانک‌های چینی انجام می‌دهند، یعنی مدل کسب‌وکار خود را به دیگران نیز آموزش دهید زیرا شما اینجا هستید تا به چین کمک کنید!