زخم‌کهنه بازار سرمایه

حسن کاظم‌زاده*
هفته نخست فعالیت رسمی بازار توافقی ارز، نقطه‌عطفی در تخصیص ارز برای کالاهای تجاری و خدماتی به‌شمار می‌آید. در این هفته، ۸۴۱‌میلیون دلار ارز به کالاهای تجاری تخصیص یافت که معادل ۷۳‌درصد میانگین هفتگی تخصیص ارز از ابتدای مهرماه تاکنون است. این رقم، هرچند کمتر از میانگین ۱۱۶۰‌میلیون دلاری این دوره است اما برای آغاز فعالیت رسمی بازار توافقی می‌تواند عملکردی قابل‌قبول محسوب شود. علاوه‌بر این، ارز اختصاص‌یافته به خدمات ۸‌میلیون دلار و ارز کالاهای اساسی نیز ۲۴۳‌میلیون دلار بود که مجموع تخصیص ارز در این هفته را به ۱۰۹۲‌میلیون دلار رساند.
در کنار عملکرد بازار توافقی ارز، روند معاملات بازار سرمایه نیز در روز گذشته با چالش‌های خاصی همراه بود. یکی از نکات قابل‌توجه، هیجان‌زدگی سهامداران در واکنش به اخبار و شایعات مربوط به بازگشایی نمادهای پتروشیمی‌ بود. دیروز، این هیجان موجب افزایش خرید سهام پتروشیمی شد اما با عدم تحقق انتظارات، بازار با افت قابل‌توجهی مواجه شد. نتیجه این اتفاق، منفی شدن شاخص‌ها و بازگشت به مسیر نزولی بود که ارزش معاملات را به حدود ۱۰‌هزار‌میلیارد تومان کاهش داد. نکته مهم دیگر، منفی شدن ۷۲‌درصد از نمادها در پایان معاملات بود که نشان می‌دهد بازار روز گذشته، با فضایی کاملا منفی به کار خود پایان داده است.
این رفتار هیجانی در بازار، مشکلات بنیادین را نیز تشدید کرده است. در بازاری که با اخبار حرکت می‌کند، خرید و فروش سهام به‌صورت کورکورانه انجام می‌شود. حتی نمادهایی که گزارش‌های مالی مثبت و جذابی در پاییز و دی‌ماه منتشر کرده‌اند نیز تحت‌تاثیر جو منفی بازار قرار گرفته‌اند. در نتیجه، سهامداران این شرکت‌ها نیز به‌دلیل ترس از ریزش دسته‌جمعی، سهام خود را با عجله می‌فروشند. این رفتار در نهایت بیشترین زیان را به سهامداران سهام‌های بنیادی وارد می‌کند زیرا در روند صعودی، از رشد بازار جا می‌مانند.
در همین حال، تحولات مرتبط با سهام تودلی ایران‌خودرو نیز به یکی از موضوعات مهم بازار تبدیل شده است. انتشار آگهی مجمع فوق‌العاده ایران‌خودرو و رای سلب حق رای سهام تودلی این شرکت، نقطه‌ای پایان ‌بر داستان طولانی‌مدت مدیریت دولتی در این شرکت است. به‌نظر می‌رسد دولت، سال‌ها فرصت داشت که با واگذاری این سهام، هم مدیریت شرکت را اصلاح کند و هم منابع مالی جدیدی وارد ایران‌خودرو شود اما تاخیرهای مداوم و فرسایشی در این واگذاری، ارزش این بلوک سهام را به‌شدت کاهش داد و حالا این فرصت به دست سهامدار قطعه‌ساز افتاده است که بتواند اکثریت کرسی‌های هیات‌مدیره را در مجمع آینده تصاحب کند. اگر این روند بدون مداخله حقوقی ادامه یابد، می‌توان انتقال مدیریت ایران‌خودرو از دولت به بخش خصوصی را اعلام کرد.
یکی دیگر از چالش‌های جدی بازار سرمایه در شرایط فعلی، نرخ بهره بالا و تاثیر آن بر رفتار سهامداران است. این نرخ بهره که فاصله کمی با بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران دارد، باعث شده است سهامداران در مواقعی که بازار درجا می‌زند، به سمت نقد کردن سبد خود گرایش
پیدا کنند.بسیاری از آنها ترجیح می‌دهند سرمایه‌های خود را به صندوق‌های با درآمد ثابت منتقل کنند یا از اعتبار خارج شوند تا هزینه فرصت ناشی از نرخ بهره را کاهش دهند. این وضعیت، نشان‌دهنده کمبود نقدینگی و محدودیت‌های مالی در بازار است. حتی اگر در ظاهر نرخ سود گواهی‌های سپرده جدید کاهش یابد، تنگنای نقدینگی و کمبود پول در بازار اجازه کاهش نرخ بهره واقعی را نمی‌دهد.
در مجموع، بازار سرمایه ایران همچنان با چالش‌هایی نظیر هیجان‌زدگی سهامداران، ضعف بنیادین در مدیریت برخی شرکت‌ها و نرخ بهره بالا مواجه است. این مسائل نه‌تنها باعث ایجاد نوسانات کوتاه‌مدت در بازار شده‌اند بلکه اعتماد عمومی به بازار سرمایه را نیز کاهش داده‌اند. برای بازگشت به مسیر رشد پایدار، ضروری است که سیاستگذاران اقتصادی و فعالان بازار سرمایه به اصلاح ساختارها و تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران توجه بیشتری داشته باشند.
* رییس هیات‌مدیره شرکت مدیریت دارایی گندم