زخم عمیق همسرآزاری

ریحانه جولایی- «زن باید با لباس سفید به خانه شوهر رود و با لباس سفید از خانه شوهر بیرون بیاید»، «صدای جر و بحث زن را نباید همسایه بشنود» یا «‌هرچه بین زن و مرد می‌گذرد باید در خانه خودشان باقی بماند». زندگی در جامعه‌ای سنتی که مبتنی بر آداب و رسوم است از زن همین را می‌خواهد و کسی که غیر از این رفتار کند وجهه خوبی در بین دیگران نخواهد داشت. همین موضوعات باعث شده همسر‌آزاری رتبه دوم تماس‌های اورژانس اجتماعی را از آن خود کند. از همین رو‌ در بسیاری از مناطقی که زنان در بافت سنتی آن بزرگ شده‌اند، کمترین گزارش‌ها از همسر‌آزاری به چشم می‌خورد که این امر به معنای اتفاق نیفتادن آن نیست بلکه وجود روحیه جمع‌‌گرایی در چنین مناطقی و اعتقاد به بی‌‌اهمیت بودن فردیت و فردگرایی در مقابل تصمیم عشیره و قبیله عامل اصلی پنهان ماندن خشونت علیه زنان است. در حقیقت در بسیاری از جوامع سنتی خشونت به عنوان یک فرهنگ اجتماعی پذیرفته شده است و آسیب تلقی نمی‌‌شود و چرخه کتک خوردن و مورد خشونت قرار گرفتن در نسل‌ها تکرار می‌شود.

۶۰ درصد زنان تجربه خشونت را دارند

بر اساس گفته‌های مسوولان و پژوهش‌‌های انجام شده در ۲۸ استان کشور مشخص شد حدود ۶۰ درصد از زنان ایرانی حداقل یک بار در زندگی زناشویی خشونت را تجربه کرده‌اند. خشونت علیه زنان واقعیتی غیرقابل انکار در سراسر جهان است و حتی بسیاری از کشورهایی که داعیه حقوق بشر را دارند با این آسیب اجتماعی مواجه هستند. از این رو نوع برخورد و مدیریت این آسیب اجتماعی بسیار مهم به نظر می‌رسد.

نبود آمارهای دست اول و عدم ارائه آن از سوی مسوولان باعث شده نتوانیم از آمار دقیقی از هرگونه همسر‌آزاری و خشونت علیه زنان داشته باشیم اما براساس اظهارات و تحقیقات انجام شده توسط فرید براتی، معاون پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در تهران ۲۷ درصد از زنانی که مورد تحقیق قرار گرفته و به ‌نوعی دچار خشونت شده بودند، حدود شش درصد نیز خشونت جنسی و هشت درصد خشونت عاطفی و روانی را مطرح کرده بودند. در واقع می‌توان گفت در تهران اغلب خشونت‌ها، روانی است و از هر سه زن، یک زن دچار خشونت شده است. این در حالی است که در برخی از استان‌ها خشونت علیه زنان بیشتر از تهران است‌ چراکه به لحاظ فرهنگی و سایر شرایط، وضعیت زنان در شهر تهران‌ خیلی بهتر از مناطق دیگر کشور است.

استان‌هایی که بالاترین میزان خشونت را دارند

در رابطه با موضوع همسر‌آزاری و فراوانی آن در شهرهای مختلف ایران می‌توان به این نکته اشاره کرد که استان‌‌های زنجان، البرز، یزد، چهارمحال و بختیاری و تهران بیشترین میزان همسر‌آزاری را دارند. مثلا در استان زنجان به ازای هر ۱۵۰ نفر در ۱۰۰ هزار نفر، همسرآزاری اتفاق افتاده است. از سوی مقابل، بوشهر، سیستان‌و‌بلوچستان، هرمزگان، قم و خراسان شمالی کمترین میزان همسر‌آزاری را دارند. همچنین استان‌های خراسان رضوی، کرمان، کردستان، آذربایجان غربی و البرز بیشترین نرخ رشد میزان همسرآزاری در سال ۹۳ به نسبت سال ۹۲ را دارا هستند. در این میان البرز شاخص‌ترین در همسر‌آزاری است. هم بیشترین میزان رشد را دارد و هم جزء پنج استان سرآمد در همسر‌آزاری است.

از طرف دیگر آمار شهرستان‌‌ها نیز در میزان همسرآزاری به تفکیک در اطلس مسائل اجتماعی ایران نیز عنوان شده است. بدین ترتیب بر اساس هر یکصد هزار نفر در کشور، در شهرستان‌های شمیرانات، دورود در استان لرستان، رباط‌کریم، بافت کرمان، شهریار، شهرکرد، چالوس، تربت حیدریه و تایباد در خراسان رضوی و یزد هم همسر‌آزاری رخ داده است. به عنوان مثال در استان‌‌های زنجان و یزد که جزو بیشترین استان‌‌های دارای همسر‌آزاری ثبت شده است، از هر صد هزار نفر ۸/۱۱۵ تا ۵/۱۴۸ نفر، همسر‌آزاری رخ داده است. یا در سیستان‌و‌بلوچستان و هرمزگان که جزو کمترین استان‌‌های همسر‌آزاری هستند، ۹/۱۶ تا ۹/۳۴ نفر، همسر‌آزاری ثبت شده است.

نیمی از زنانی که مورد خشونت قرار گرفته‌اند ۳۰ ساله‌اند

حالا جدیدترین خبر در رابطه با آزار و اذیت زنان مربوط به خبرگزاری مهر است. بر اساس گزارشی که روز گذشته در این خبرگزاری منتشر شد، ۴۸ درصد از زنانی که خشونت را تجربه می‌کنند بین ۳۰ تا ۳۹ سال سن دارند. رییس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی کشور از این موضوع خبر داد که همسرآزاری و خشونت علیه زنان ۲۰ درصد تماس‌هایی است که با اورژانس اجتماعی برقرار می‌شود. بر همین اساس اورژانس اجتماعی در شهرهای بالای ۵۰ هزار نفر ایجاد شده و از سال گذشته تا‌کنون مراکز اورژانس اجتماعی گسترش یافته و به پوشش صد‌درصدی در کل کشور رسیده است.رضا جعفری همچنین ادعا کرده است پس از مراجعه به اورژانس اجتماعی، تیم‌های سیار که شامل کارشناسان، روانشناس، مددکاران و… هستند به محل اعزام می‌شوند و بعد از ورود و کسب مجوز مداخلات لازم را انجام می‌دهند و فردی را که آسیب‌دیده است، به مرکز

معرفی می‌کنند.پس از معرفی زنان آسیب‌دیده به مراکز، مدت زمانی که می‌توانند در در مراکز مداخله‌گر بمانند ۲۱ تا ۴۵ روز است که در این مدت فرد آسیب‌دیده از اقدامات حقوقی، درمانی و بهداشتی برخوردار می‌شود و تلاش برای بازگشت مجدد به خانواده و امکان زندگی در منزل برای فرد ایجاد می‌شود و چنانچه فرد شرایط حضور در خانواده را نداشته باشد و یا اینکه خانواده پذیرای او نباشند، زن و یا دختر آسیب‌دیده می‌توانند در خانه‌های امن بهزیستی به مدت چهار تا هشت ماه نگهداری شوند. چنانچه زن آسیب‌دیده فرزند دختر و یا پسری داشته باشد، پسران تا ۱۲ سالگی و دختران بدون شرط سنی می‌توانند به همراه مادر خود در مراکز امن نگهداری شوند و از خدمات روان‌شناسی، حقوقی، پزشکی، ارتباط با خانواده، حرفه‌آموزی و… برخوردار باشند و طی این مدت تمامی مشکلات آنها پیگیری خواهد شد.رییس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی در ادامه به سن زنانی که مورد خشونت قرار گرفته‌اند، اشاره و اظهار کرد: براساس مراجعین  اورژانس اجتماعی ۳/۲ درصد زنان خشونت‌دیده ۱۱ تا ۱۸ سال، ۴/۲۶ درصد ۱۹ تا ۲۹ سال، ۴۸ درصد ۳۹-۳۰ سال و ۲۲ درصد نیز بالای ۴۰ سال داشتند. همچنین مشخص شد که فقط ۱۴ درصد زنان مورد خشونت تحصیلات دانشگاهی دارند، ۲۵ درصد دیپلم و مابقی زیر دیپلم هستند و همچنین ۱۰ درصد این زنان شاغل و ۸۱ درصد آنها خانه‌دار بودند. بیش از ۷۱ درصد زنانی که مورد خشونت خانگی قرار گرفتند مدت زمان زندگی زناشویی آنها بیش از پنج سال بوده و همچنین براساس آمارهای به دست آمده، ۴۹ درصد آنها آزار جسمی و فیزیکی، ۲۶ درصد عاطفی، روانی، کلامی (تحقیر، توهین، تمسخر و تهدید به خشونت) و ۲/۲۲ درصد آزارهای اجتماعی و اقتصادی دیده‌اند به طوری که مانع از رشد فکری، اجتماعی و استقلال زنان شده و محدودیت روابط اجتماعی برای آنها ایجاد شده است (قطع ارتباط با دوستان و خانواده) و در نهایت دو درصد آزار جنسی دیده‌اند.

۱۵۵۰ زن خشونت‌دیده در مراکز امن نگهداری شده‌اند

جعفری در بخش دیگری از صحبت‌هایش با اشاره به اینکه ۱۵ مرکز خانه امن غیر‌دولتی و مشارکتی و هفت مرکز دولتی در کشور فعال است، خاطرنشان کرد: ۱۵۵۰ زن مورد خشونت قرار گرفته در این مراکز نگهداری می‌شوند و تمامی خدماتی که به آنها ارائه می‌شود کاملا رایگان است. در صورتی که بعد از انجام پیگیری‌ها و مشاوره‌های لازم و همچنین توانمند‌سازی و باز‌توانی، چنانچه زن و یا دختری امکان بازگشت به خانواده را نداشته باشد می‌توان مدت زمان نگهداری در این مراکز را تمدید کرد.جعفری با اشاره به اینکه یکی از عواملی که زنان خشونت همسر خود را تحمل می‌کنند فقدان منابع حمایتی است، بیان کرد: فقدان حمایت به خصوص حمایت مالی باعث می‌شود زنان، خشونت را تحمل کرده و از خانه بیرون نیایند و هیچ شکایتی نداشته باشند. حتی ممکن است زنی به خاطر بچه‌های خود خشونت را تحمل کند و در این صورت مراکز اورژانس این امکان را برای آنها فراهم کرده است.

زنانی که از خشونت حرف می‌زنند سنت‌شکنی می‌کنند

در همین رابطه «جهان صنعت» با یکی از فعالان حقوق زنان به گفت‌و‌گو نشست. ثریا عزیزپناه در ابتدا با اشاره به این موضوع که خشونت در تمام جهان نسبت به زنان اعمال می‌شود گفت: اصلی که باید آن را بپذیریم این است که خشونت در کشورهای سنتی و جوامع در حال گذار تشدید می‌شود چرا که عدم قوانین حمایتی معین در این جوامع وجود دارد و خشونت از نوع خانگی به وفور دیده می‌شود. مسائلی که خشونت خانگی را پوشش می‌دهند طیف گسترده‌ای دارند که دلیل آن عدم آگاهی و تالیف نکردن مفاهیم است. در بیشتر مواردی که زنان تحت خشونت قرار می‌گیرند خودشان از خشونتی که بر آنها اعمال می‌شود خبر ندارند. هر فعل یا ترک فعلی که منجر به محرومیت و محدودیت فرد می‌شود شامل طیف گسترده خشونت‌های خانگی می‌شود.او در ادامه بر این نکته تاکید می‌کند که هرگونه رفتار اعم از تهدید، اعمال خشونت، محرومیت دیدار زن با خانواده و نزدیکان، خرجی ندادن یا هرچیزی که باعث شود فرد آرامش روحی و روانی خود را از دست ‌دهد هم جزو مصادیق خشونت قرار می‌گیرد و با انتقاد از این نکته که آمار‌ها و پژوهش‌های انجام شده باید سهم مهمی در حل کردن این دست موضوعات داشته باشد اما متاسفانه به آنها توجهی نمی‌شود و در میان راه متوقف می‌شوند بیان کرد: تحقیق‌ها و پژوهش‌ها باید انجام شوند تا بتوان رفتار و تغییر رفتار را مقایسه کرد و بتوانیم در رابطه با شدت و ضعف بروز پدیده‌ها صحبت و فعالیت کنیم. همچنین زنان را با مفاهیم و تعاریف جدید آشنا کنیم و زنانی که در این جامعه سنتی حصارهای سنت را شکسته‌اند و ترس‌هایشان را دور ریخته‌اند، فرهنگ جدیدی برای سایر زنان بسازند.

تبعیض، خشونتی نابخشودنی

عزیزپناه در بخش دیگری از صحبت‌هایش به لزوم آموزش در سنین کودکی و نه در زمانی که فرد در شرف ازدواج است تاکید و تصریح کرد: باید به کودکانمان راه زندگی و همزیستی مسالمت‌آمیز را آموزش دهیم. باید به آنها آموزش دهیم که خشونت تنها راه‌حل مشکلات نیست. باید به دختران آموزش‌های لازم را در رابطه با خشونت داد و به آنها یاد داد خشونت تنها مختص زن و شوهر نیست و پدر، برادر یا مادر هم می‌توانند خشونت اعمال کنند و او را با حقوقش آشنا کنیم. تمام زنان از نوجوانی با خشونت خو می‌گیرند. اولین نوع خشونتی که دختران با آن مواجه می‌شوند آزارهای کلامی در خیابان است که تا سنین بالا آنها را رها نمی‌کند و زنان و دختران جوان به دفعات مورد اینگونه خشونت‌ها قرار گرفته‌اند.

این فعال حقوق زنان و کودک در پایان سخنان خود به این مساله اشاره می‌کند که در فصل تابستان و تعطیلی مدارس آمار خشونت‌ها بالاتر می‌رود. خشونت جنسی پنهان‌ترین و دردناک‌ترین نوع خشونت است، مخصوصا که در خانه یا از طریق نزدیکان باشد. نوع دیگری از خشونت که هیچ‌گاه به چشم نمی‌آید «تبعیض» است. تبعیض جنسیتی از نهاد خانواده شروع می‌شود و سوال اینجاست که آیا ما تبعیض را خشونت می‌دانیم؟ این مورد هم از سخت‌ترین نوع خشونت‌هاست. تبعیض باعث می‌شود زن فرصت‌ها و امکاناتش را برای زندگی و حضور در جامعه از دست بدهد و این در زندگی اجتماعی او نمود پیدا می‌کند. بزرگ‌ترین مشکل ما نداشتن قوانین حمایتی است و اینکه خشونت در قوانین ما تعریف نشده و نیاز شدید داریم تا قوانینی برای زنانی که مورد خشونت قرار گرفته‌اند تدوین شود و در نهایت زنان به جایی که در آنجا مورد خشونت قرار گرفته‌اند باز نگردند.