زلنسکی در منگنه غرب و روسیه

گروه بین‌الملل- محمدرضا ستاری- در حالی که در طول پنجاه روز گذشته اخبار و تحولات جنگ اوکراین به میزان زیادی تحت‌الشعاع جنگ غزه قرار گرفته، شواهد نشان می‌دهد که در این مدت علاوه بر عرصه میدانی، در میان قدرت‌های غربی نیز تصمیمات جدی درخصوص این جنگ گرفته شده است.
در تازه‌ترین نمونه نشریه بیلد آلمان چند روز قبل در گزارشی با اشاره به اینکه یک طرح محرمانه میان آمریکا و آلمان به منظور نشاندن اوکراین بر سر میز مذاکره با روسیه کلید خورده، آورده است: براساس گفته برخی منابع آلمانی هر چند واشنگتن و برلین ارائه تسلیحات کافی به اوکراین برای خط مقدم جنگ را تامین می‌کنند، اما در نظر دارند با توجه به شرایط میدانی به طور کلی کمک‌های خود به کی‌یف را کاهش دهند تا زلنسکی را متقاعد به نشستن پای میز مذاکره کنند.
این موضوع در حالی مطرح شده که حدود ۵ روز پیش ولودیمیر زلنسکی رییس‌جمهوری اوکراین همزمان با سفر اورسلا فون در‌لاین رییس کمیسیون اروپا به کی‌یف در گفت‌و‌گو با روزنامه سان انگلیس شرایط سخت و دشوار جبهه جنگ را مورد تایید قرار داد، اما تاکید کرد که قصدی برای مذاکره با روسیه نداریم. در واقع در شرایطی که در ماه جاری میلادی یکی از مقامات آمریکایی گفت که واشنگتن و اتحادیه اروپا مذاکره با اوکراین را جهت گفت‌و‌گوهای احتمالی صلح با روسیه کلید زده‌‌اند، زلنسکی همچنان تاکید دارد که حاضر به صلح به هر قیمتی نبوده و حتی در جریان کنفرانس خبری مشترک با رییس کمیسیون اروپا، چنین موضوعی را از اساس انکار کرد.
در همین راستا برخی از منابع مطلع به نشریه بیلد گزارش داده‌اند که بن‌بست در جبهه شرقی اوکراین و همچنین عدم نتیجه در ضدحمله این کشور علیه روسیه باعث شده تا برخی مقامات غربی معتقد باشد، زلنسکی باید متوجه شود که ادامه کار به شکل کنونی امکان‌پذیر نیست. از سوی دیگر در شرایطی که گفته می‌شود دولت بایدن با دولت شولتس درخصوص تغییر تمرکز در ارائه کمک‌ها به اوکراین هم‌عقیده است، برخی منابع اعلام کرده‌اند که در داخل آلمان نیز بر سر چنین موضوعی اختلاف‌نظرهای جدی وجود دارد. به طوری که وزیر دفاع آلمان همچنان معتقد به ادامه کمک‌ها به کی‌یف جهت مقابله با روسیه است و از سوی دیگر صدراعظم این کشور به دنبال محدود کردن کمک‌ها و همچنین گشودن راه‌حلی برای مذاکره و گفت‌و‌گوهای صلح است.
به گفته کارشناسان چنین موضوعی از آنجا حائز اهمیت است که هر دو کشور یعنی آمریکا و آلمان از جمله مهم‌ترین حامیان اوکراین در جنگ با روسیه هستند. از یک سو در داخل دولت آلمان شکاف‌هایی به منظور تداوم کمک‌ها وجود دارد و از سوی دیگر در حالی که ایالات‌متحده خود را همچنان پایبند به ارسال کمک‌های نظامی و مالی به اوکراین نشان می‌دهد، دولت بایدن به شدت برای تصویب بودجه کمک به اوکراین با جمهوریخواهان کشمکش داشته و حتی شاهد بودیم که چند روز قبل و در سال منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری، بودجه اضطراری را بدون در نظر گرفتن کمک‌ها به اوکراین جهت جلوگیری از تعطیلی دولت به تصویب رساند.
شکاف اساسی برای تداوم حمایت از اوکراین
بحث مذاکره و خاتمه جنگ در اوکراین اکنون در حالی زمزمه‌های آن مطرح می‌شود که چند مولفه مهم علاوه بر آنچه در بالا ذکر شد درخصوص آن وجود دارد. نخست بحث داخلی در اوکراین است. یعنی ولودیمیر زلنسکی پس از یک سال و نیم جنگ و از دست رفتن مناطقی از شرق اوکراین باید به دنبال یک توجیه بزرگ و قانع‌کننده برای افکار عمومی داخلی جهت مذاکرات صلح و خاتمه جنگ باشد. از سوی دیگر جنگ غزه شرایطی را پدید آورد که شاهد بودیم اولویت اصلی کشورهای غربی به خصوص ایالات‌متحده حمایت از اسرائیل به جای اوکراین شد. این در حالی است که کشورهای غربی متفق‌القول هستند که باید جلوی پیروزی پوتین را در جنگ اوکراین گرفت، اما در این میان و در شرایط کنونی گزینه مطلوب برای آنها این است که همزمان با امتیازگیری از مسکو در قبال رفع تحریم‌ها و مسائلی از این قبیل به گونه‌ای مذاکرات را پیش ببرند تا اوکراین نیز در این جنگ حالتی پیروزمندانه داشته باشد.
در این رابطه به تازگی دیوید آراخامیا رییس پارلمانی حزب خدمت مردم در مصاحبه‌ای اعلام کرد که روسیه در همان ماه شروع جنگ یعنی ماه مارس ۲۰۲۲ یک پیشنهاد صلح به اوکراین ارائه کرده است. به گفته این مقام اوکراینی هدف روسیه اعمال فشار بر ما بود تا یک موضع خنثی در پیش بگیریم. در واقع مورد اصلی برای آنها این بود که اوکراین بی‌طرفی قبول کند و در ازای آن روس‌ها نیز به جنگ خاتمه دهند. همچنین یکی دیگر از پیشنهادهای روسیه تضمین عدم عضویت اوکراین در ناتو بود.
به گزارش راشاتودی آراخامیا در ادامه تصریح کرده، با این حال، توافق ما برای بی‌طرفی و عدم عضویت در ناتو مستلزم تغییر قانون اساسی اوکراین بود. علاوه بر این ما هیچ اعتمادی به روس‌ها نداشتیم. نکته جالب دیگر این است که این مقام اوکراینی مدعی شده بوریس جانسون نخست‌وزیر وقت بریتانیا در آن زمان به کی‌یف سفر کرد و از مقامات اوکراینی خواست که به این جنگ ادامه دهند و هیچ‌گونه توافقی را با مسکو امضا نکنند.
این مساله در حالی پیچیده‌تر می‌شود که بدانیم اکنون در داخل اتحادیه اروپا نیز مانند ایالات‌متحده یک دودستگی آشکار برای ادامه حمایت‌ها از اوکراین در جنگ وجود دارد. در واقع غیر‌از مجارستان که از جمله متحدان مهم پوتین در اتحادیه اروپا محسوب می‌شود، پیروزی خیرت ویلدرس رهبر حزب راست افراطی برای آزادی در هلند اروپا را در شوک فرو برده است؛ زیرا وزیر دفاع سابق هلند که از سمت خود استعفا کرده روز جمعه علنا اعلام کرد که این حزب هیچ‌گاه حامی کمک به اوکراین نبوده و حتی در برخی مواقع طرفدار روسیه نیز بوده است. همچنین اخیرا شاهد بودیم که رابرت فیکو نخست‌وزیر اسلواکی که به تازگی در انتخابات این کشور پیروز شده و در طول مبارزات انتخاباتی خود همواره بر توقف کمک‌های نظامی به اوکراین تاکید می‌کرد، حالا هم معتقد است که اگر مذاکرات صلح آغاز نشود، ممکن است جنگ اوکراین تا سال ۲۰۲۳ نیز ادامه داشته باشد.