26 - 05 - 2020
زندگی در اینترنت!
صبا رضایی- با توسعه روزافزون تکنولوژی و فضای مجازی، اختلالات اینترنتی نیز در حال گسترش است. یکی از اختلالات روانی نگرانکننده در این مورد اعتیاد به فضای مجازی است. بهطور کلی اعتیاد به اینترنت یا در معنی وسیعتر استفاده بیش از اندازه از رایانه و ابزار تکنولوژی در زندگی و وابستگی به آنها بهطوری که باعث ایجاد خلال یا مشکلی در رسیدگی به کارهای روزانه و در نهایت بروز مشکلات روانی در افراد شود را اعتیاد مجازی گویند؛ اعتیادی که نگرانی بسیاری از روانشناسان و جامعهشناسان را به همراه داشته است. بر اساس تازهترین خبرها در آمریکا کاربران فضای مجازی هر ۱۱ دقیقه تلفن هوشمند و شبکههای مجازی را چک میکنند و این نشانگر آن است که برخلاف تصور عموم، اعتیاد به اینترنت تنها در ایران شیوع نیافته و اختلالی جهانی است.
در مجموع وبگردی مداوم، چت مداوم، حضور آنلاین و پرسهزنی در فضای شبکههای اجتماعی برای ساعتهای طولانی در طول روز همگی از مصادیق اعتیاد اینترنتی به شمار میروند. اعتیاد در روند ناخودآگاه، ما را از محیط ارتباطات طبیعی اجتماعی که شرط و لازمه شکلگیری شخصیت اجتماعی است غافل میکند.
اعتیاد به اینترنت میتواند خطراتی مانند تنهایی، آموزش نیافتن سواد عاطفی و اجتماعی، انزوا، افسردگی، اضطراب و بلوغ زودرس در میان جوانان و نوجوانان را به همراه داشته باشد و در این میان فیلترینگ به مشکلات دامن زده و دسترسی کودکان به سایتهای مستهجن را راحتتر کرده است. راهکار این مشکلات از دیدگاه کارشناسان آموزش سواد رسانهای به مردم است.
اعتیاد روزافزون به فضای مجازی
بر اساس آمارهایی که کارشناسان فضای مجازی اعلام میکنند استفاده از اینترنت و فضای مجازی در ایران در میان برخی از کاربران اینترنتی به ۱۲ ساعت در روز میرسد و این امر بسیار نگرانکننده است. البته دلیل اصلی آن دسترسی به اطلاعات موثق است غافل از آنکه در فضای مجازی در کنار اخبار موثق و قابل اعتماد، شایعات بسیاری نیز منتشر میشوند.
امیرمحمود حریرچی، جامعهشناس در گفت و گو با «جهان صنعت» اظهار کرد: اکنون نیمی از جمعیت ایران در حال استفاده از فضای مجازی بوده و با وجود فیلترینگ شبکههای مجازی مختلف اما راه مقابله با فیلتر را نیز پیدا کردهاند.
او افزود: گزارشهای منتشر شده بیانگر آن است که بسیاری از کاربران فضای مجازی روزانه ۱۲ ساعت را به پرسه زدن در فضای مجازی اختصاص میدهند و این نگرانکننده است. اعتیاد در واقع به معنای آن است که اگر فردی از اینترنت و فضای مجازی بهطور مداوم استفاده نکند از نظر روحی و روانی به هم میریزد.
حریرچی در ادامه بیان کرد: در واقع فضای مجازی خلأهای بسیاری را در زندگی مردم پر میکند و به ویژه در میان نسل جوان میتواند جایگزین بسیاری از روابط واقعی و چهره به چهره باشد.
او درباره خلأهایی که فضای مجازی میتواند آنها را پر کند اظهار کرد: یکی از خلأهایی که فضای مجازی پر میکند اطلاعات است. کاربران از طریق استفاده از فضای مجازی به اطلاعات بسیاری دست پیدا میکنند که تصور میکنند موثق هستند اما این تصور اشتباه بوده و در بسیاری از موارد اطلاعات به دست آمده شایعهای بیش نیستند و به دلیل اینکه در فضای مجازی منتشر شدهاند از سوی نهاد معتبر تکذیب نمیشوند. در صورتی که این شایعات حتی اگر در فضای مجازی و از سوی منابع نامعتبر نیز انتشار یابند باید به سرعت مورد تکذیب قرار گیرند. به هر روی به دلیل اینکه اطلاعات منتشر شده از سوی منابع رسمی مورد اعتماد مردم نیستند به فضای مجازی روی میآورند تا در این فضا به اطلاعات صحیح دست پیدا کنند.
جایگزینی برای تنهایی
این کارشناس جامعهشناسی در فضای مجازی تاکید کرد: دلیل دوم اعتیاد به فضای مجازی آن است که تنهایی مردم را پر میکند و به راحتی میتواند جایگزین روابط دنیای واقعی شود. حقیقت آن است که نسل جوان ما سواد عاطفی و اجتماعی مناسبی ندارد و به همین روی از فضای مجازی استفاده میکند تا چهرهای که میخواهد و خصوصیاتی را که میپسندد در فضای مجازی به دیگران نمایش دهد و در بسیاری از موارد این خصوصیات واقعی نیستند.
او افزود: در دنیای واقعی در جامعه امروز ایران قضاوتهای ناشایست و نادرست بسیاری درباره افراد میشود و دیگرتخریبی در ایران رواج یافته است اما جوانان در فضای مجازی از این خطرات ایمن هستند. بنابراین برقراری ارتباط در فضای مجازی با ارائه خصوصیاتی غیرواقعی را به ارتباط در دنیای حقیقی ترجیح میدهند و اینگونه است که انسانها روزبهروز تنهاتر میشوند و فضای مجازی به جای اینکه تنهایی مردم را پر کند آنها را تنهاتر کرده است.
عکسهایی از رنج مردم و خطر برای سلامت روان
حریرچی با اشاره به خطراتی که خبرها و سایتهای فضای مجازی برای سلامت روان به همراه خواهد داشت بیان کرد: عکسها و فیلمهایی که از جنازهها و زجر مردم در مواقعی مانند زلزله کرمانشاه منتشر میشود افسردگی و اضطراب مردم را به همراه دارد و البته مقصر این امر دیگر رسانهها مانند برخی عکاسانی که در خبرگزاریها و سایتها عکسهایی از جنازهها و زجر و عذاب مردم منتشر میکنند نیز هستند. از سوی دیگر انتشار این گونه خبرها کاربران را دچار این توهم میکند که به راستی اقدامی در جهت رفع مشکلات انجام دادهاند و با انتشار یک پست یا عکس در فضای مجازی، قدمی برای رفع مشکلات برداشتهاند در صورتی که اینگونه نیست.
او افزود: عکسهایی که از کارتنخوابها، معتادان، زبالهگردها و بهطور کلی آسیبهای اجتماعی مردم در جامعه منتشر میشود معمولا با این پیام همراه است که اگر ایرانی هستی این پست را منتشر کن، برسد به دست مسوولان و... همین توهم که این پستها باری از مشکلات کم میکند موجب شده مردم ایران در حوزه فعالیتهای داوطلبانه کمترین فعالیت را داشته باشند.
بلوغ زودرس و عواقب فیلترینگ
حریرچی درباره عواقب و مشکلاتی که فیلترینگ و استفاده از فیلترشکنها برای کودکان و نوجوانان به همراه دارد اظهار کرد: فیلترینگ به جای اینکه به سلامت روان جامعه کمک کند نتیجهای معکوس داشته و به جای اینکه بتواند فعالیت کاربران اینترنتی را کنترل کند آنها را در اثر استفاده از فیلترشکن به سایتهای مستهجن متصل میکند. در بسیاری از مواقع مشاهده شده که کودکان و نوجوانان هنگام استفاده از فیلترشکن عکسها و کلیپهای مستهجنی را مشاهده کردهاند. متاسفانه نسل جوان و نوجوان کشورمان دچار بلوغ زودرس شده و استفاده از فیلترشکنها یکی از دلایل آن است. دولت با فیلترینگ شبکههای مجازی مشکلات بسیاری را موجب شده است.
مطالعه اندک در ایران
او درباره راهکار مقابله با اعتیاد به فضای مجازی و اینترنت گفت: باید سواد رسانهای را افزایش دهیم و این امر ممکن نیست مگر با آموزش و پرورش مناسب از سوی نهادهای آموزشی همچون رسانهها. البته مشکل اینجاست که به دلیل مطالعه اندک، مردم گرایشی به مطالعه روزنامهها ندارند و این بهانه را عنوان میکنند که قابل اعتماد نیستند در صورتی که روزنامهها جزو قابل اعتمادترین رسانهها محسوب میشوند اما مردمی که حتی کتاب نیز نمیخوانند چگونه قرار است روزنامه بخوانند؟ صدا و سیما نیز نهاد قابل اعتمادی نیست و به نظر نمیرسد مدیران آن علاقهای به آموزش سواد رسانهای داشته باشند.
او درباره آمار منتشر شده درباره اعتیاد به اینترنت در سراسر دنیا اظهار کرد: شبکههای مجازی ابزاری برای پیامرسانی شده و دلیل اصلی چک کردن شبکههای مجازی، بررسی پیامهای ارسال شده از سوی دوستان و اقوام است اما همین امر نیز بر اضطراب میافزاید.
خطرات اعتیاد به فضای مجازی برای کودکان
یکی از مشکلات نگرانکننده در زمینه اعتیاد به فضای مجازی، خطراتی است که برای کودکان و نوجوانان به همراه دارد و والدین راههای مقابله با آن را نمیدانند. جعفر بای، آسیبشناس اجتماعی گفت: در گذشته والدین مقداری از زمان خود را صرف بازی و مکالمه با کودکان میکردند ولی از زمانی که موبایلها و تبلتهای هوشمند به خانوادههای ما راه پیدا کرده کمتر پدر یا مادری را میبینیم که بازی و همکلامی با کودک خود را به فضای مجازی ترجیح دهد و از سوی دیگر هم تنهایی کودکان در خانه و بهانهگیریهای آنها باعث شده والدین هم کودکان را به دنیای مجازی و بازیهای آنلاین دعوت کنند.
او افزود: والدین برای راحتی کار خود، کودکان را به حال خودشان وا میگذارند و مسلما این امر آسیبهای فراوانی به جامعه و خود کودک وارد میکند که به هیچ عنوان قابل بازگشت نیست.
بای در ادامه بیان کرد: فضای مجازی نیز مانند سایر اقسام تکنولوژی میتواند در بسیاری از موارد مفید واقع شود. در این خصوص فضای مجازی بستری را برای نسل نوجوان و جوان فراهم کرده است که میتوانند با استفاده از آن در زمینه آموزشی وضعیت بهتری را تجربه کنند.
بای اظهار کرد: اینترنت، تلفن هوشمند و فضای مجازی هر چند در صورت استفاده نادرست خطرات فراوانی را برای کودکان و نوجوانان به دنبال خواهد داشت ولی اگر روش استفاده صحیح از آن را یاد بگیریم و فرهنگ درستی در این خصوص وجود داشته باشد میتواند کمک بسیاری برای کودکان و نوجوانان باشد.
وی افزود: عدهای برای جلوگیری از آسیبهایی که فضای مجازی بر جوانان و نوجوانان دارد، منع استفاده از اینترنت را توصیه میکنند؛ اما به عقیده روانشناسان این روش اشتباهترین گزینه در این خصوص است که میتواند به عاملی تحریککننده در گرایش بیشتر فرزندان به استفاده از اینترنت تبدیل شود. بای اظهار کرد: ایجاد محدودیت باعث حساسیت بیشتر جوان و نوجوان میشود. برای کاهش آثار مخرب فضای مجازی باید طریقه استفاده درست از این ابزار را به آنان نشان داد. بنابراین رفتار صحیح والدین و ارائه راهکارهایی که بهترین گزینه جهت تصحیح رفتار کودکان، نوجوانان و جوانان است و بیشتر از آنکه لجبازی فرزند را تحریک کند، موجب راهنمایی و همراهی آگاهانه آنها میشود.
سخن آخر
اعتیاد به فضای مجازی در ایران در حال گسترش است و خطرات آن بسیار جدیتر و نگرانکنندهتر از آن است که مسوولان تصور میکنند، در صورتی که به نظر میرسد از این خطرات غافل بوده و اقدامی در جهت آموزش سواد رسانهای انجام نمیدهند.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد