زنگ خطر

مهدیه بهارمست- در ابتدای شیوع بیماری کووید‌۱۹ در ایران وزارت بهداشت بارها از ابتلا نشدن کودکان به کروناویروس خبر داد در صورتی که پیشتر یکی از اعضای ستاد کشوری مبارزه با کرونا به «جهان صنعت» گفته بود: کودکان هم به کرونا مبتلا می‌شوند ولی بیماری‌شان به ندرت وخیم می‌شود و معلوم نیست تا چه حد می‌توانند این ویروس را به یکدیگر و بزرگسالان منتقل کنند. اخیرا سرپرست دانشگاه علوم‌پزشکی جندی‌شاپور اهواز گفته در حال حاضر تنها مرکز بستری و درمان کودکان زیر ۱۵ سال مبتلا به ویروس کرونا بیمارستان ابوذر اهواز است. حدود ۱۰۰ کودک خوزستانی به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند که تاکنون موردی از فوت کودکان بدون بیماری زمینه‌ای گزارش نشده است. البته ستاد ملی مقابله با کرونا به استان خوزستان اجازه داد در صورت ضرورت، محدودیت‌هایی در شهرهای با وضعیت قرمز اعمال شود. البته این اجازه به صورت شفاهی بوده و تاکنون نامه کتبی به دست ما نرسیده است.
گرچه مشخص شده افراد مسن بیشتر در خطر کرونا هستند ولی تا به حال بین یک تا پنج درصد از مبتلایان به کرونا، کودکان بوده‌اند. البته بیماری در آنها خفیف‌تر و مرگ بسیار نادر است. کودکان ابرپخش‌کننده‌های بیماری‌های دیگر مانند آنفلوآنزا هستند. آنها یکی از گروه‌های آسیب‌پذیر در ابتلا به آنفلوآنزا هستند ولی به نظر می‌رسد وقتی به کرونا مبتلا می‌شوند، بیماری‌شان وخیم نمی‌شود. سوال مهم این است که کودکان حتی اگر خودشان بیمار نشوند چقدر می‌توانند ناقل ویروس باشند و آن را پخش کنند.طبق نظر کارشناسان هنوز معلوم نیست افراد آلوده به ویروس که علائم بیماری ندارند یا آنها که بیماری خفیفی دارند، تا چه حد آن را سرایت می‌دهند.
ویروس کرونا هم مانند ویروس آنفلوآنزا منتقل می‌شود، از راه تنفس قطرک‌های حاوی ویروس که با سرفه و عطسه پخش می‌شوند یا دست زدن به اشیای آلوده مانند خودکار و دستگیره در. از این رو رعایت دو متر فاصله با دیگران و شستن دست قبل از لمس صورت یا خوردن غذا، خطر انتقال ویروس کرونا را کاهش می‌دهد اما رعایت این کارهای پیشگیرانه حتی برای بزرگسالان هم آسان نیست. اینکه آیا بچه‌ها پخش‌کننده کرونا هستند یا نه، یکی از ناشناخته‌های پرشمار ما درباره این همه‌گیری است. پاسخ به این سوال برای درک نحوه مدیریت بیماری و زمان بازگشایی مدارس مهم است چرا که دولت اعلام کرده مدارس از ۱۵ شهریور بازگشایی می‌شود.
بر همین اساس به عقیده وزارت بهداشت نباید در بازگشایی اماکن و مدارس عجله کرد زیرا هیچ فردی در مقابل کروناویروس مصون نیست.یکی از سوال‌های مهم درباره کرونا این است که چرا بچه‌ها معمولا علامت ندارند یا علائم خفیفی دارند. یکی از نظریه‌ها این است که شاید ریه‌ آنها گیرنده کمتری دارد؛ همان گیرنده‌ای که ویروس کرونا از طریق آن وارد سلول می‌شود ولی هنوز شواهد کافی برای اثبات آن وجود ندارد. گزارش‌ها نشان می‌دهند بیماری در تعداد بسیار کمی از کودکان آلوده به ویروس کرونا وخیم می‌شود و سیستم ایمنی‌شان واکنش التهابی شدیدی نشان می‌دهد؛ بیماری‌ای شبیه سندرم کاوازاکی در برخی کودکان دیده شده است. کاوازاکی به رگ‌ها حمله می‌کند و باعث تب بالا، فشارخون پایین، بثورات پوستی و تنگی نفس می‌شود که می‌تواند باعث مرگ شود.این سندرم شبیه واکنش شدید التهابی سیستم ایمنی است که به آن «طوفان سایتوکین» می‌گویند و در مبتلایان به کرونا که حال‌شان وخیم می‌شود رخ می‌دهد. در این موارد واکنش سیستم ایمنی بیش از خود ویروس وضع بیمار را وخیم می‌کند. اما این سندرم در کودکان نادر است.
چه زمانی به درمان فوری نیاز است
معمولا کرونا در کودکان خطرناک نیست. اگر فرزند شما ناخوش است، به احتمال زیاد مبتلا به کرونا نیست.پزشکان به پدر و مادرها توصیه می‌کند بلافاصله با اورژانس تماس بگیرند در صورتی که فرزندشان: رنگ‌پریده شده، پوستش لکه‌دار شده و بدنش بسیار سرد است، وقفه تنفسی دارد، تنفس‌اش نامنظم است یا به سختی نفس می‌کشد، مشکل جدی تنفسی دارد، بسیار بی‌قرار است یا به چیزی عکس‌العمل نشان نمی‌دهد، لب‌هایش کبود شده، دچار تشنج شده، بیش از حد مضطرب و پریشان است، بی‌وقفه گریه می‌کند، گیج و بسیار خواب‌آلود شده (نمی‌توان بیدارش کرد) لکه‌هایی روی پوستش ظاهر شده که با فشار از بین نمی‌روند (آزمایش لیوان) و اگر بیماری زمینه‌ای دارد.بیماری‌های زمینه‌ای مهم هستند و به سن ربطی ندارند. به عنوان مثال در ایران حدود ۵/۵ میلیون نفر در سنین مختلف آسم دارند. ابتلا به کرونا خطر وخیم شدن این بیماری را بالا می‌برد. کودکان مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای بسیار آسیب‌پذیر هستند و ممکن است ابتلا به کرونا حال آنها را وخیم کند. به همین دلیل توصیه می‌شود این کودکان در خانه بمانند تا از سرایت ویروس در امان بمانند.
ابتلای ۱۰۰ کودک به کرونا
سرپرست دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز، ابول نژادیان اظهار داشت: حدود ۱۰۰ کودک خوزستانی به ویروس کرونا مبتلا شده‌اند که تاکنون موردی از فوت کودکان بدون بیماری زمینه‌ای گزارش نشده است. تنها در یک مورد فوت کودک شش‌ماهه بر اثر بیماری کرونا گزارش شده بود که آن هم پس از بررسی متوجه وجود بیماری زمینه‌ای او شدیم.
وی ادامه داد: درمجموع تاکنون دو تا سه کودک مبتلا به ویروس کرونا با بیماری زمینه‌ای همچون نقص ایمنی در استان خوزستان فوت کرده‌اند. ورودی مراکز ۱۶ساعته تست کرونا و بیمارستان‌های اهواز در هفته گذشته حدود دو هزار و ۵۴۰ مورد به روزانه یک‌هزار و ۷۰۰ مورد رسیده اما در شهرهای قرمز این روند کاهشی نبوده است.وی درخصوص نقاهتگاه‌های اختصاص یافته به مبتلایان کرونا گفت: نقاهتگاه‌ها با این هدف ایجاد شده‌اند که اگر مبتلایی شرایط حضور در قرنطینه خانگی را نداشت در این محل‌ها مستقر شود اما در استان خوزستان استقبال کمی از این نقاهتگاه‌ها شد.ابول نژادیان افزود: در مجموع کمتر از ۱۵۰ نفر از مبتلایان به ویروس کرونا از حضور در نقاهتگاه‌ها استقبال کردند. از سوی دیگر هر بیمار باید حداقل به مدت ۱۴ روز در نقاهتگاه‌ها بستری شود. دانشگاه علوم‌پزشکی شرایط اقتصادی برای تامین هزینه لباس و غذای این افراد را ندارد.
شکستن قرنطینه خانگی توسط
۳۰ درصد مبتلایان
سرپرست دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز گفت: مطابق آمارهای به دست آمده از خوداظهاری مبتلایان به ویروس کرونا از ۴۰۰ مورد قرنطینه خانگی حدود ۹ درصد اعلام کردند که به دلایل مختلف از جمله لزوم تامین معاش، اجبار صاحب کار و تامین مایحتاج منزل مجبور به ترک قرنطینه شده‌اند. طبق ارزیابی دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز، حدود ۳۰ درصد از مبتلایان به ویروس کرونا قرنطینه خانگی را شکسته‌اند که همین مساله نقطه آسیب ما است.ابول نژادیان اظهار داشت: مطابق تحقیقات انجام شده ۷/۴ درصد مرگ‌های ناشی از کرونا در ۲۴ ساعت اول، ۲۳ درصد مرگ و میرها در ۴۸ ساعت نخست و مجموعا ۴۷درصد مرگ‌ها در چهار روز اول بوده است.وی با اشاره به اینکه متوسط سن فوتی‌ها در استان خوزستان ۶۶ سال است، افزود: ۸۲ درصد فوتی‌ها دارای بیماری زمینه‌ای بوده‌اند.وی افزود: به ازای هر یک‌هزار نفر در خوزستان تنها یک تخت بیمارستانی وجود دارد در حالی که در برخی استان‌ها به ازای هزار نفر دو الی سه تخت ساخته شده است.
خوزستان دربحث شیوع بیماری کرونا از یک ماه پیش در وضعیت قرمز قرار گرفته و در روزهای اخیر تعداد مبتلایان این استان افزایش یافته است.مسوولان دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز بالا رفتن آمار مبتلایان به ویروس کرونا در خوزستان را ناشی از رعایت نکردن پروتکل‌های بهداشتی توسط اصناف، مردم و ادارات و همچنین افزایش بیماریابی عنوان کرده‌اند.
بیشترین کودکان در معرض خطر کرونا بین ۱۵ تا ۱۷ سال
خلیل‌زاده فوق‌تخصص ریه کودکان در بیمارستان امام خمینی، بیشترین ابتلای کودکان و نوجوانان به کرونا را در گروه سنی ۱۵-۱۷ سال و جنس مذکر برشمرد و به «جهان‌صنعت» گفت: با توجه به شیوع بالای بیماری در جهان، شاهد عوارض نادر بیماری نیز خواهیم بود. میزان ابتلا به این ویروس در کودکان زیر ۱۸ سال کمتر از بالغین و در حدود ۷/۱ درصد بوده است. به طور کلی کودکان کمتر از بالغین علائم بیماری را نشان می‌دهند و عوارض شدید بیماری و نیاز به بستری در آنها کمتر است. همچنین میزان بستری کودکان در بخش مراقبت‌های ویژه بسیار کم و حدود نیم تا دو درصد است.وی افزود: علائم بیماری که تقریبا ۱۴-۲ روز بعد از تماس ظاهر می‌شود، مشابه بقیه ویروس‌های تنفسی از جمله آنفلوآنزا، شامل تب، سرفه، تنگی نفس، گلودرد، سردرد، اسهال و از بین رفتن حس چشایی و بویایی و راش (بثورات پوستی) است.
در گروه سنی زیر ۱۸ سال، بیماری در جنس مذکر و در گروه ۱۷-۱۵ سال شایع‌تر است اما درصد بستری کودکان زیر یک سال بیشتر بوده است. در میان کودکان بستری ۷۷درصد بیماری زمینه‌ای همچون بیماری قلبی، نقص سیستم ایمنی و آسم داشته‌اند.این فوق‌تخصص گفت: با توجه به شیوع بالای بیماری در جهان، شاهد عواض نادر بیماری نیز خواهیم بود. به عنوان مثال همراهی کووید‌۱۹ با سندرم شوک توکسیک التهابی، ایجاد لخته در عروق ارگان‌های مختلف همچون مغز (سکته‌مغزی) و بیماری کاوازاکی، مننژیت (التهاب پرده مغز)، انسفالیت (التهاب مغز)، میوکاردیت (التهاب عضله قلب) و گیلن باره (فلج عضلانی بالارونده) و التهاب موضعی عروق انگشتان پا گزارش شده است. البته این علائم نادر به طور معمول با تب بالا و طولانی دیده می‌شوند.وی افزود: در همه‌گیری کووید۱۹ بیماران ریوی و آسمی نگران و مضطرب هستند.
اگرچه ویروس‌های تنفسی از شایع‌ترین عوامل تشدید آسم هستند اما تمام ویروس‌ها به یک میزان بیمار آسمی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهند. به عنوان مثال ویروس آنفلوآنزا با احتمال بیشتری منجر به تشدید علائم آسم می‌شود.
در مورد کووید۱۹ هنوز اطلاعات کافی نداریم، نمی‌دانیم که آیا بیماران آسمی در خطر بیشتری برای ابتلا به این ویروس قرار دارند یا خیر. اما هیچ یافته‌ای وجود ندارد که درمان‌های آسم از جمله استروئید استنشاقی، استروئید خوراکی‌، مونته لوکاست و درمان‌های بیولوژیک باعث افزایش ابتلای فرد به کووید۱۹ شود. البته بیماران آسمی در صورت ابتلا به کووید۱۹ در خطر بیماری شدیدتری نسبت به افراد سالم هستند.
۱. بیماران آسمی باید داروهای استنشاقی ازجمله کورتیکو استروئیدهای استنشاقی تجویز شده توسط پزشک متخصص را ادامه دهند.
۲. در حمله حاد آسم، بیمار می‌تواند دوره کوتاه‌مدت کورتیکو استروئید خوراکی را مصرف کند.
۳٫ در موارد آسم شدید، بیمار می‌تواند کورتیکو استروئید خوراکی طولانی‌مدت را مصرف کند اما این درمان باید در کمترین مقدار ممکن ادامه یابد.
۴. درمان‌های بیولوژیک همچون نوکالا یا مپولیزوماب در موارد شدید آسم باید تجویز شود و ادامه یابد تا نیاز به کورتیکو استروئید خوراکی تا حد امکان کم شود.
۵. در حمله حاد آسم، حتی‌الامکان نباید از ماشین نبولایزر استفاده شود زیرا در صورت ابتلای فرد آسمی به ویروس کرونا، خطر انتقال به دیگران افزایش می‌یابد چرا که ویروس همراه با قطرات تنفسی ۲-۱ ساعت در هوا می‌ماند.
در صورتی که بیمار آسمی ناچار به استفاده از نبولایزر شود حتما باید در مکانی دور از افراد خانواده همچون بالکن یا گاراژ باشد و تمام سطوح محیط باید بعد از استفاده ضدعفونی شوند.
۶٫ روش ارجح، مصرف داروی استنشاقی در مرحله حاد آسم، PMDI است که به مصرف اسپری با آسم یار معروف است.
۷٫ در صورتی که بیمار آسمی دچار حمله حاد آسم شود، درمان‌های قبلی و نگهدارنده باید همچنان ادامه یابد.
۸. در کودکان مبتلا به حساسیت فصلی (رینیت آلرژیک)، درمان استروئید داخل بینی باید ادامه یابد.
۹٫ با توجه به خطر انتقال بیماری کووید۱۹ به هنگام تست اسپیرومتری، این تست تنها در موارد بسیار ضروری باید انجام شود.
۱۰. رعایت پیشگیری از کووید‌۱۹ در این گروه از کودکان همچون سایرین است و شامل رعایت فاصله گذاری اجتماعی، اجتناب از سفرهای غیرضروری، شستن مرتب دست‌ها، ضدعفونی کردن سطوح تماس و پرهیز از استفاده مشترک از وسایلی همچون حوله و لیوان است.
۱۱. در صورت شک والدین به ابتلای فرزندشان به کووید‌۱۹ باید حتما با پزشک متخصص تماس بگیرند و از هرگونه تغییر در داروهای نگهدارنده اجتناب کنند.