زورآزمایی آمریکا و چین در خاورمیانه

گروه بین‌الملل- در طول سه سالی که جو بایدن به عنوان رییس‌جمهوری آمریکا در کاخ سفید مستقر بوده، روابط ایالات‌متحده با عربستان سعودی به عنوان یکی از مهم‌ترین متحدان آمریکا در منطقه خاورمیانه به سردی گراییده و رییس‌جمهوری آمریکا بارها از رفتار محمد بن‌سلمان ولیعهد عربستان سعودی ابراز ناخرسندی کرده است.
به گفته کارشناسان دو موضوع مهم در راس سردی روابط میان آمریکا و عربستان قرار دارد. نخست اینکه سعودی‌ها در طول سال‌های اخیر به میزان قابل توجهی به چین به عنوان مهم‌ترین رقیب آمریکا نزدیک شده‌اند. به عنوان مثال در پاییز سال گذشته شاهد بودیم که وقتی شی جین‌پینگ رییس‌جمهوری چین به عربستان سعودی سفر کرد، استقبالی به مراتب گرم‌تر و متفاوت‌تری از وی نسبت به سفر جو بایدن به ریاض به عمل آمد. در سفر شی به عربستان ضمن اینکه چندین توافقنامه میان دو کشور امضا شد، رییس‌جمهوری چین برای نخستین‌بار در اجلاس سران کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس نیز حضور پیدا کرد؛ اجلاسی که در آن شی جین‌پینگ به صراحت حمایت قاطع خود را از کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس اعلام کرد و گفت که پکن در حفظ امنیت منطقه در چارچوب امنیت جمعی خلیج‌فارس تلاش می‌کند. علاوه بر این آمارها نشان می‌دهد که حجم تجارت میان عربستان و چین در طول سال‌های گذشته به میزان زیادی افزایش یافته است؛ به طوری که میزان مراودات دو کشور در سال ۲۰۲۱ به ۳/۸۷ میلیارد دلار رسیده و چینی‌ها نیز در طول این سال‌ها سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی در عربستان انجام داده‌اند. به عنوان مثال اکنون چین یکی از شرکای مهم عربستان در ساختن ابر‌پروژه شهر هوشمند نئوم و طرح گردشگری ساحل دریای سرخ سعودی‌هاست.
بازی نفتی عربستان با آمریکا
از سوی دیگر از زمان روی کار آمدن بایدن شاهد هستیم که عربستان سعودی بارها درخواست دولت آمریکا برای افزایش تولید نفت را رد کرده است. در واقع سعودی‌ها در وضعیت حساس بازار نفت، همسو با روسیه، سیاست کاهش تولید نفت را دنبال کرده‌اند؛ امری که منجر به بالا ماندن قیمت نفت و سود سرشار سعودی‌ها برای تامین مالی پروژه‌های بلندپروازانه‌شان شده است.
همچنین توافقی که میان ایران و عربستان در اسفند ماه سال گذشته با میانجیگری چینی‌ها انجام شد، نشان داد نفوذ چین در منطقه رو به افزایش است. هر چند در این میان آمریکایی‌ها از این توافق استقبال کرده‌اند، اما شواهد نشان می‌دهد که آنها بسیار نگران نفوذ گسترده‌تر چین در منطقه و نزدیک شدن بیش از پیش شرکای سنتی خود به پکن هستند.
نتیجه تمرکز بایدن بر خاورمیانه
در این رابطه طبق گزارشی که سایت ژئوپلیتیک منتشر کرده، دولت بایدن در چندین موضوع در حوزه سیاست خارجی خود ناتوان ظاهر شده است. از یک سو دولت بایدن خواهان عادی‌سازی روابط میان عربستان و اسرائیل است، اما هر چند که گفته می‌شود دو طرف به یک توافق کلی نزدیک هستند، با این حال شروط سعودی‌ها برای برنامه هسته‌ای، موضوع فلسطینی‌ها و نیز پیمان امنیتی جدید با آمریکا جهت عادی‌سازی روابط با اسرائیل از جمله موانع مهم دولت بایدن در این مسیر به شمار می‌رود.
در این میان جو بایدن در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی دیدار کرد که گفته می‌شود نتانیاهو جهت عادی‌سازی روابط با عربستان ابراز امیدواری کرده است. از سوی دیگر محمد بن‌سلمان ولیعهد عربستان هم در مصاحبه‌ای که با شبکه فاکس‌نیوز داشته تصریح کرده که گام به گام به یک توافق با اسرائیل نزدیک‌تر می‌شود.
حتی وزیر خارجه رژیم صهیونیستی نیز اخیرا مدعی شده که ظرف ۴ تا ۵ ماه آینده جزئیات توافق میان ریاض و تل‌آویو قابل دستیابی است.
با این حال هر چند که عربستان سعودی و اسرائیل به طور چراغ خاموش با یکدیگر ارتباط دارند، اما به نظر می‌رسد برخی شروط سعودی‌ها می‌تواند امید بایدن را برای چنین توافقی نقش برآب کند.
نخست اینکه به عربستان پیشنهاد شده مانند مدل امارات غنی‌سازی را در خارج از خاک خود انجام دهد، اما شواهد نشان می‌دهد که عربستان و چین مدت‌هاست در زمینه اتمی با یکدیگر همکاری داشته‌اند و ریاض خواهان غنی‌سازی در خاک خود است.
از طرف دیگر با توجه به روی کار بودن دولت افراطی نتانیاهو بعید است هرگونه پیشنهاد مبنی بر ایجاد کشور مستقل فلسطینی مورد قبول این کابینه قرار بگیرد، زیرا وزرای تندرو دولت نتانیاهو هرگونه سازش در این قضیه را رد و به شدت در مقابل آن مقاومت می‌کنند.
همزمان با این قضیه هر چند که دولت بایدن سعی کرده در طول ماه‌های اخیر نوعی تنش‌زدایی با ایران را در دستور کار داشته باشد که نمونه آن تبادل زندانیان میان دو طرف و آزاد شدن بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران است، اما همچنان برخی از کارشناسان معتقدند دولت آمریکا در مقابل نفوذ چین در خاورمیانه آسیب‌پذیر ظاهر شده‌ است، چراکه اکنون به غیر از عربستان به عنوان متحد استراتژیک آمریکا در منطقه، امارات نیز روابطی نزدیکی با پکن داشته و همزمان با روسیه آن هم در بحبوحه جنگ اوکراین در حال همکاری اقتصادی و سیاسی است.