زورآزمایی ایرلاین‌ها و وزارت راه

گروه حمل‌و‌نقل- قیمت‌های جدید و افزایش یافته بلیت هواپیما طبق گفته دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی، قرار است از چند روز آینده اعمال شود. شرکت‌های هواپیمایی قیمت هر ساعت پرواز را به عنوان بهانه‌ای برای افزایش قیمت در نظر گرفته‌اند.
ماجرای افزایش یکباره قیمت بلیت هواپیما از زمانی آغاز شد که دیوان عدالت اداری مصوبه سران قوا مبنی بر اینکه قیمت‌گذاری بلیت هواپیما در ستاد تنظیم بازار انجام شود را براساس حکم برنامه پنجم توسعه لغو و اعلام کرد که ستاد تنظیم بازار و شورای‌عالی هواپیمایی نقشی در تعیین قیمت بلیت پروازهای داخلی ندارند.
به این ترتیب و با رای دیوان عدالت اداری اگر ستاد تنظیم بازار و شورای‌عالی هواپیمایی نقشی در تعیین قیمت بلیت پروازهای داخلی نداشته باشند این ایرلاین‌ها هستند که از این پس باید به جای وزارت راه‌وشهرسازی به مجلس رفته و پاسخگوی مشکلات بلیت هواپیما باشند.
احمد جباری نماینده مردم بستک، بندر لنگه و پارسیان در پاسخ به این پرسش که آیا مجلس از آزادسازی نرخ بلیت هواپیما حمایت خواهد کرد؟ گفت: درخصوص رای دیوان عدالت اداری مبنی بر سلب اختیارات وزارت راه‌وشهرسازی در مورد تعیین نرخ بلیت هواپیما باید اینطور عنوان کرد که اگر نرخ‌گذاری بلیت هواپیما فاقد متولی شود، در آن صورت کدام دستگاه باید به مردم و مجلس شورای اسلامی پاسخگو باشد؟
او ادامه داد: این اقدام دیوان عدالت اداری باید بررسی شود چرا که سوال ما مجلسی‌ها این است که آیا باید هر دفعه یکی از ایرلاین‌ها و شرکت‌های هواپیمایی نسبت به افزایش احتمالی نرخ بلیت هواپیما به مجلس فراخوانده شود؟
نماینده مردم بستک، بندر لنگه و پارسیان یادآوری کرد: تا زمانی که وزارت راه‌وشهرسازی متولی تعیین نرخ بلیت هواپیما بود، جلسات و دیدارها با وزیر راه‌وشهرسازی و شرکت‌های هواپیمایی به‌طور منظم و منسجم برگزار می‌شد. پس بنابراین تاکید ما این است که همچنان باید مسوولیت تعیین نرخ بلیت هواپیما در اختیار وزارت راه‌وشهرسازی باشد.
حال با توجه به اینکه هنوز هیچ افزایش قیمتی در نرخ بلیت هواپیما از سوی شورای‌عالی هواپیمایی کشوری یا ستاد تنظیم بازار یا شورای‌عالی هماهنگی ترابری نیفتاده، برخی ایرلاین‌ها به واسطه رای صادره آذرماه ۱۴۰۲ دیوان عدالت اداری اقدام به افزایش قیمت بلیت‌ها کرده‌اند. به طوری که برخی ایرلاین‌های داخلی با این حکم قیمت‌های بلیت خود را افزایش داده و موجب نارضایتی مسافران به خصوص مسافرانی که مجبور هستند از شهرستان‌ها برای مداوای بیماران خود به تهران مراجعه کنند. به عنوان مثال قیمت بلیت هواپیما در مسیر تهران- مشهد که طبق نرخ نامه باید یک میلیون و ۴۰۰‌هزار تومان باشد در برخی سایت‌ها با ۱۰۰‌درصد افزایش به ۳‌میلیون تومان هم به فروش رفته است.
ایرلاین‌ها اما در این چند روز اخیر برای اینکه مبادا رای دیوان عدالت اداری شکسته شود موضوع قیمت یک ساعت صندلی پرواز را مطرح می‌کنند تا اگر دولت قصد کرد سوخت یارانه‌ای را حذف کند از این اقدام صرف‌نظر کند.
شمس‌الدین فرزادی‌پور مدیر عامل ایران ایر در پاسخ به این پرسش که قیمت بلیت هواپیما از چه زمانی افزایش و قیمت‌های جدید روی سایت قرار می‌گیرد؟ گفت: قیمت بلیت هواپیما با توجه به نوسانات ارزی تعیین می‌شود و قیمت بلیت نیز بستگی به مسیر پروازی دارد بنابراین قیمت یک ساعت صندلی پرواز از ۴۸ تا ۶۰‌دلار متغییر است و قیمت در مسیرهای کمتر از یک ساعت به دلیل چرخه پروازی (سایکل انداختن) گران‌تر از پروازهای طولانی‌تر از یک ساعت محاسبه می‌شود. او اظهار داشت: قیمت بلیت هواپیما به تناسب و به طور متوسط در هر ساعت صندلی از ۴۸ تا ۶۰‌دلار متغیر است و هر ساعت صندلی در مسیرهای کمتر از یک ساعت مثل تهران‌- اصفهان هزینه‌ای به مراتب گران‌تر دارد.
فرزادی‌پور ادامه داد: فعلا دستورالعمل تغییر قیمت سوخت یارانه‌ای به شرکت‌ها ابلاغ نشده و این امر جزو اختیارات دولت است. مدیرعامل ایران ایر تصریح کرد: در شرایط فعلی سقف قیمتی داریم اما کف قیمت نداریم و نباید خارج از سقف قیمتی که انجمن شرکت‌های هواپیمایی اعلام خواهد کرد فروش داشته باشیم و از سوی دیگر، در استاندارد جهانی معمولا سود شرکت‌های هواپیمایی ۵‌درصد درآمد کل محاسبه می‌شود. شرکت‌های هواپیمایی و برخی ایرلاین‌های خصوصی در آذرماه ۱۴۰۲ در اعتراض به دامنه نرخی مصوب‌شده قیمت بلیت هواپیما به دیوان عدالت اداری شکایت کردند تا براساس برنامه پنجم توسعه نرخ بلیت هواپیما آزادسازی شود.
دیوان عدالت اداری هم مصوبه قیمت‌گذاری بلیت پروازهای داخلی را ابطال و اعلام کرد که «نرخ‌گذاری در حوزه حمل‌ونقل هوایی در ‌موضوع نرخ‌گذاری تکلیفی دولت قرار نمی‌گیرد و عرضه و تقاضا نرخ خدمات را تعیین می‌کند». این موضوع اگرچه با اعتراض وزارت راه‌وشهرسازی مواجه شد و با درخواست اعمال ماده ۹۱ مواجه و حکم صادره به حالت تعلیق درآمده بود اما در ۲۶ خرداد ۱۴۰۳ دیوان عدالت بر رای صادره قبلی خود تاکید کرد.
محمد محمدی‌بخش رییس سازمان هواپیمایی کشوری با بیان اینکه طبق ماده ۶ قانون هواپیمایی کشوری تعیین نرخ بلیت هواپیما برعهده این سازمان است، گفت: مادامی که رای دیوان عدالت اداری جاری است، نرخ‌گذاری با هماهنگی شرکت‌های هواپیمایی متناسب با توسعه شبکه پروازی و سایر مولفه‌ها انجام می‌شود. معاون وزیر راه‌وشهرسازی تصریح کرد: مادامی که این رای دیوان عدالت اداری ساری و جاری است، سازمان هواپیمایی کشوری در نظر دارد با هماهنگی شرکت‌های هواپیمایی و متناسب با توسعه شبکه پروازی و سایر مولفه‌ها نرخ‌گذاری انجام شود و این سازمان به عنوان ناظر درخصوص نرخ بلیت هواپیما ورود پیدا کند. هر چند مهدی دُربین معاون قضایی دیوان عدالت اداری برخلاف این اظهارات معتقد است که در برنامه پنجم توسعه اعلام شده است که نرخ بلیت هواپیما باید آزادسازی شود.
این افزایش قیمت در برخی سایت‌ها در حالی بود که مقصود اسعدی‌سامانی دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی اعلام کرده بود که هنوز افزایش قیمت بلیت هواپیما رخ نداده است.
سامانی در خصوص آخرین وضعیت آزادسازی قیمت بلیت هواپیما‌ اظهار کرد: رای دیوان عدالت اداری تاکیدی بر اجرا ماده ۱۶۱ برنامه پنجم توسعه و ماده ۵۳ قانون برنامه ششم توسعه بود. با توجه به اینکه ستاد تنظیم بازار به قیمت‌گذاری بلیت هواپیما ورود کرده بود، ایرلاین‌ها شکایتی را طرح کردند و دیوان عدالت اداری به نفع آنها رای داد. او ادامه داد: در واقع در این رای تاکید شد باید قانون برنامه پنجم توسعه که مطابق آن آزادسازی بین سال‌های ۹۴ و ۹۷ اجرا شده، همچنان اجرا شود. ایرلاین‌ها همواره تلاش کرده‌اند با هماهنگی سازمان هواپیمایی کشوری عمل کنند؛ آنالیز نرخ مسیرهای پروازی و قیمت‌تمام شده هر ساعت صندلی پروازی برای تایپ‌های مختلف هواپیما از جمله ایرباس، ام دی و ۷۳۷ که بیشترین جابه‌جایی را در کشور انجام می‌دهند، تهیه و به سازمان هواپیمایی کشوری ارسال شده است. او افزود:‌ اسفندماه سال گذشته اعضای شورای‌عالی هواپیمایی به این جمع‌بندی رسیدند که نرخ هر ساعت صندلی پروازی ۴۰ دلار تعیین شود. البته پیشنهاد انجمن شرکت‌های هواپیمایی براساس آنالیز نرخ‌ها ۵۱‌دلار بود. در زمان حاضر با رای دیوان،‌ایرلاین‌ها باوجود افزایش تورم، دستمزدها و برخی هزینه‌های ارزی خارج از کشور را دارند کماکان براساس همان نرخ ۴۰‌دلار صندلی مسیرهای پرواز را انجام می‌دهند.
دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی با بیان اینکه قیمت‌های جدید در سایت شرکت‌های هواپیمایی بارگذاری می‌شود، گفت: به مردم اعلام کرده‌ایم که اگر بالاتر از نرخ‌های اعلامی ایرلاین‌ها بلیت را خریداری کردند با شماره انجمن موارد را اعلام کنند که به آن رسیدگی خواهد شد.
هر چند او امروز با تایید اینکه شرکت‌های هواپیمایی در روزهای آینده نرخ‌های جدید بلیت را روی سایت‌هایشان بارگذاری خواهند کرد، گفته است که نرخ‌های فعلی بلیت هواپیما که در بازار است با توجه به اینکه توسط عوامل بازار سیاه تعیین می‌شود، مورد تایید نیست و معتقدیم آزادسازی باعث می‌شود نرخ‌های جدید از نرخی که در بازار سیاه است، کمتر شود. قانون برنامه پنجم توسعه که به آزادسازی و متنوع‌سازی نرخ بلیت هواپیما اشاره دارد آمده است که نرخ خدمات فرودگاهی و سایر خدماتی که شرکت‌های هواپیمایی از آن استفاده می‌کنند نیز باید آزاد شود. پیشتر دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی گفته بود تنها یک درصد مردم از هواپیما استفاده می‌کنند اگر این فرض درست باشد باید پرسید چرا باید یارانه سوخت ۸۰‌میلیون ایرانی نصیب این یک درصد شود. یارانه‌ای که براساس برنامه پنجم توسعه و ششم توسعه باید به نرخ روز تبدیل می‌شد.
مهرداد بذرپاش وزیر راه‌وشهرسازی در این خصوص گفته است که وقتی ما سوخت را به لیتری ۶۰۰تومان می‌دهیم یعنی ایرلاین‌ها سوخت مجانی استفاده می‌کنند.
او گفته است نرخ‌های آزاد سوخت همین الان در فرودگاه‌های خارج از کشور که به هواپیماهای ایرانی سوخت می‌دهند با دلار این عدد نخواهد بود. وقتی ما همه ظرفیت‌ها را به خدمت می‌آوریم، توقع ما چیز دیگری خواهد بود. بذرپاش اظهار داشت: ما امروز برنامه ششم توسعه را هم پشت سر گذاشته‌ایم و در سال ابتدایی برنامه هفتم توسعه هستیم و استناد به احکام برنامه پنجم توسعه در شرایط فعلی که در برنامه هفتم هستیم دور از انتظار است. او افزود: امروز حدود شش سال از برنامه پنجم گذشته است و متاسفانه با این حکم جدید دیوان عدالت، شاهد رشد بسیار بالایی در قیمت بلیت هواپیما هستیم، ما نمی‌توانیم به مردم ظلم کنیم چراکه وظیفه دولت ایجاد مکانیزم قیمت‌گذاری مناسب برای ایجاد تعادل در قیمت است. زمانی که عرضه و تقاضای یک خدمت تراز نیست، نمی‌توانیم مدیریت نرخ آن را به بازار واگذار کنیم.
بذرپاش تاکید کرد: از رییس قوه‌قضاییه و سرپرست ریاست‌جمهوری درخواست کرده‌ایم که درخصوص توقف این حکم تمهیدات لازم در نظر گرفته شود. بذرپاش با اشاره به اینکه در چند روز صدور حکم مذکور، رشد جدی قیمت را در پروازهای داخلی شاهد بوده‌ایم، گفت: از سرپرست ریاست‌جمهوری درخواست کرده‌ایم که این موضوع در جلسه سران قوا مطرح شود تا مصوبات لازم در دستور کار قرار گیرد و حقوق مصرف‌کنندگان رعایت شود.
به هر صورت به نظر می‌رسد شکوائیه‌ای که ابطال شده است نرخ‌گذاری در ستاد تنظیم بازار است اما طبق قانون جایگاه شورای‌عالی هواپیمایی درباره سیاستگذاری همچنان پابرجا است.
رای دیوان عدالت درخصوص آزادسازی نرخ‌گذاری بلیت هوایپما تاکیدی بر اجرای ماده ۱۶۱ قانون برنامه پنجم توسعه است که در برنامه ششم توسعه نیز بر اجرای آن تاکید شده است.
حال به نظر می‌رسد که ایرلاین‌ها منتظر هستند تا دولت سوخت یارانه‌ای را حذف و سپس نرخ‌های جدید خود را با آسودگی بیشتری روی وبسایت‌های خود قرار دهند. هر چند آنها این روزها قیمت هر ساعت پرواز را بهانه جدید خود قرار داده‌اند.