زیان ۶۰ میلیارد تومانی کرونا به موزه‌هایایران

نادر نینوایی – با شیوع کرونا در اواخر سال گذشته و به تعطیلی کشیده شدن اماکن گردشگری، موزه‌ها نیز به ناچار تعطیل شدند. اگرچه موزه‌های دولتی با توجه به تامین بودجه از طریق دولت با مشکلات کمتری رو‌به‌رو بوده و با وجود کاهش درآمدها به حیات خود ادامه می‌دهند اما شرایط برای موزه‌های خصوصی متفاوت بوده و چرخه اقتصادی آنها با مشکلات جدی رو‌به‌رو شده است.
در شرایط بحرانی فعلی براساس گزارش‌های رسیده به «جهان‌صنعت» وام اختصاص‌یافته به برخی موزه‌های خصوصی صرفا شش میلیون تومان بوده که به هیچ روی پاسخگوی شرایط فعلی آنها نیست. با وجود این شرایط اداره کل موزه‌ها معتقد است شرایط این روزهای موزه‌ها باید تحمل شود و راهکار مشخصی برای خروج از بحران فعلی ارائه نکرده است.
با توجه به وضعیت این روزهای موزه‌های کشور هیچ بعید نیست که اگر وضعیت اقتصادی موزه‌ها با همین رویه و روند فعلی ادامه پیدا کند و راهکاری عملی برای کمک به آنها ارائه نشود در یکی دو سال آینده شاهد شکل‌گیری موج تعطیلی موزه‌های خصوصی در کشور باشیم.
کاهش درآمد موزه‌ها، واقعیت زندگی امروز
جهت اطلاع از میزان خسارات وارده به موزه‌های کشور و نیز راهکارهای ارائه‌شده توسط اداره کل موزه‌ها برای خروج از بحران فعلی با محمدرضا کارگر مدیر کل موزه‌ها و اموال منقول فرهنگی و تاریخی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تماس گرفتیم. وی در خصوص کاهش قابل ملاحظه درآمد موزه‌ها که به واسطه شیوع ویروس کرونا و پیامدهای آن بر کشور تحمیل شده به «جهان‌صنعت» گفت: در این ایامی که موزه‌ها با تعطیلی و با مشکلات ناشی از کرونا درگیر بودند چیزی نزدیک به ۶۰ میلیارد تومان زیان به موزه‌های کشور وارد آمده است. این یعنی به میزان ۶۰ میلیارد تومان درآمد (فقط) از محل فروش بلیت کاهش یافته است. به هر حال این مشکلاتی است که باید تحمل شود و قطعا موزه‌های خصوصی تحمل این مساله برایشان کمتر است و شرایط سخت‌تری دارند. فعالیت موزه‌های دولتی نیز بسیار محدود می‌شود چراکه از این درآمد می‌توانستند برای رفع بخش بزرگی از مشکلات‌شان استفاده کنند اما در شرایط فعلی این امکان را ندارند و محدود شده‌اند. به هر حال بخشی از واقعیت زندگی در امروز این شرایط است و کاری نیز نمی‌توان در خصوص آن انجام داد. مدیر کل موزه‌ها و اموال منقول فرهنگی و تاریخی وزارت میراث فرهنگی در خصوص پیشنهادی که غلامعلی حدادعادل مطرح کرده و خواستار آن شده است که فروشگاه‌هایی در کنار موزه‌ها برای درآمدزایی بیشتر ایجاد شود نیز گفت: ایجاد این‌گونه فروشگاه‌ها در واقع پیشنهاد جدیدی نیست. سال‌هاست موزه‌ها فروشگاه‌هایی دارند که تولیداتی برگرفته از آثار موزه‌ای را به منظور آنکه فرد یک هدیه و یادگاری از آن موزه ببرد ارائه می‌دهند. این موضوع در خیلی از موزه‌های دنیا و در ایران از جمله در موزه ملی وجود دارد. اما در مجموع چنین اقداماتی بیشتر در جهت توسعه موزه است و از لحاظ اقتصادی به آن شکل که بتواند جبران خسارات وارده از کرونا را داشته باشد پاسخگو نیست.
وی افزود: با این وجود حرکت‌هایی همچون ایجاد کافی‌شاپ در موزه‌ها یک ضرورت برای موزه‌ها شمرده می‌شود و به درآمدزایی آنها کمک می‌کند و می‌تواند مورد توجه قرار گیرد اما در نهایت کاهش درآمد موزه‌ها به نسبت دوران قبل از شیوع کرونا وجود خواهد داشت. کارگر خاطرنشان ساخت: به هر حال برای اقتصاد فرهنگ پیشنهادات بسیار زیادی وجود دارد و ایجاد این فروشگاه‌ها در کنار موزه‌ها جزو معمولی‌ترین اتفاقاتی است که در تمام موزه‌های دنیا می‌افتد.
ناکافی بودن درآمدزایی از بازدید مجازی
در شرایطی که موزه‌های کشور با تبعات ناشی از کرونا دست‌وپنجه نرم می‌کنند امکان درآمدزایی از فروش بلیت برای بازدید مجازی از موزه‌ها می‌تواند به عنوان یک راهکار برای خروج از بحران فعلی قلمداد شود. مدیر کل موزه‌ها و اموال منقول فرهنگی و تاریخی وزارت میراث فرهنگی در خصوص اینکه تا چه میزان می‌توان بازدید مجازی را به عنوان یک شیوه درآمدزایی برای موزه‌های کشور در نظر گرفت ابراز داشت: فراهم شدن امکان بازدید مجازی از موزه‌ها، جدا از بحث درآمدزایی، یک ضرورت است که می‌تواند درآمدزا نیز باشد اما زیرساخت‌های آن باید فراهم باشد و اقدامات مهندسی و فنی لازم برای آن انجام شود و ما این کار را شروع کرده‌ایم و در حال پیشبرد آن هستیم؛ چه بحث کرونا باشد یا نباشد این یک ضرورت است که باید آن را انجام دهیم. وی در خصوص اینکه آیا قرار است سامانه جامعی برای بازدید از موزه‌های کشور ایجاد شود گفت: خوب است که سامانه جامعی برای بازدید مجازی از موزه‌های کشور ایجاد شود و وزارت ارتباطات نیز در این زمینه همکاری داشته و فضایی را در نظر گرفته تا موزه‌ها بتوانند در آن خودشان را معرفی کنند اما بحث اینکه این امر فعال، آنلاین و دائمی شود یکسری موضوعاتی است که باید روی آن بحث و گفت‌وگو شود و نیاز به کار دارد. کارگر در خاتمه ابراز داشت: در حال حاضر بسیاری از موزه‌های ما سایت دارند و از طریق آن معرفی موزه‌ها صورت می‌گیرد اما بازدید آنلاین موضوع دیگری است که در حال حاضر خیلی از موزه‌های دنیا نیز آن را ندارند و بعضی از موزه‌ها نیز به صورت محدود این کار را انجام می‌دهند. با این وجود ما داریم یک کار جامع را برای این مساله انجام می‌دهیم.
ناامیدی موزه‌داران بخش خصوصی از وزارت میراث
جهت اطلاع از جزئیات مشکلات و چالش‌های این روزهای موزه‌های خصوصی کشور با یکی از موزه‌داران بخش خصوصی که ۱۲ سال است در این حوزه فعالیت می‌کند تماس گرفتیم. سعید جواهریان مدیر موزه مردم‌شناسی «کلوک» که در شهر نطنز واقع شده در خصوص مشکلات به وجود آمده برای موزه‌های خصوصی به واسطه کرونا به «جهان‌صنعت» گفت: با شیوع کرونا از روز پنجم اسفندماه فعالیت‌های اقامتگاه و موزه ما متوقف شده است که این تعطیلی تا ۱۶ اردیبهشت ماه ادامه داشت. طبیعتا حدود ۸۰ روز هیچ درآمدی نداشته‌ایم. در واقع با وجود آنکه روی درآمدهای نوروز حساب کرده بودیم متاسفانه این اتفاق افتاد. مدیر موزه مردم‌شناسی کلوک در خصوص حمایت‌های وزارت میراث و انتظارات از این وزارتخانه نیز گفت: متاسفانه هیچ حمایتی صورت نگرفته است و حالا نیز هیچ توقعی از ایشان نداریم چراکه حتی اگر توقعی هم داشته باشیم می‌دانیم که به نتیجه نمی‌رسد. وی افزود: با توجه به آسیب‌های وارده در این دوره، برای جبران خسارات وارده به اقامتگاه‌مان در سامانه «کارا» ثبت‌نام کردیم که ۱۶ میلیون تومان وام آن هم با نرخ سود ۱۲ درصد به ما تعلق گرفت، در صورتی که ۱۶ میلیون تومان برای تامین مخارج و آسیب‌های وارده به یک اقامتگاه رقم ناچیزی است. برای موزه نیز می‌گویند صرفا شش میلیون تومان وام با نرخ سود ۱۲ درصد ارائه می‌شود که این شش میلیون تومان پولی نیست که بخواهیم خود را کوچک و آن را دریافت کنیم. جواهریان در خصوص امکان ارائه راهکارهای جایگزین برای درآمدزا شدن موزه‌ها در این ایام نیز گفت: امکان ارائه بازدید مجازی در یک سامانه یکپارچه توسط وزارت میراث می‌تواند پیشنهاد خوبی باشد و خصوصا برای موزه‌های بزرگ پیشنهاد خوبی است و فکر می‌کنم اگر این اقدام انجام شود می‌تواند نتیجه‌بخش باشد.
لزوم اقدام عملی جهت جلوگیری از ورشکستگی موزه‌ها
هرچند مساله کرونا و تبعات ناشی از آن امری جهانی بوده و محدود به ایران نیست اما به هر روی وضعیت این روزهای موزه‌های کشور به هیچ عنوان مساعد نیست. در چنین شرایطی از مسوولان امر انتظار می‌رود با درک شرایط نامساعد این روزهای موزه‌های کشور و خصوصا موزه‌های خصوصی، اقدامی عاجل انجام داده و راهکاری مشخص لااقل برای بهبود وضعیت فعلی ارائه دهند. فراموش نکنیم که موزه‌ها بخشی از فرهنگ، تاریخ و هویت هر کشوری شمرده می‌شوند و همچنین می‌توانند نقش موثری بر توسعه صنعت گردشگری و پیشبرد اهداف اقتصادی کشور داشته باشند. با توجه به اهمیت مقوله موزه، انتظار می‌رود دولت با تامین بودجه و نیز ارائه راهکار عملی به فکر بهبود وضعیت فعلی بوده و لااقل مانع ورشکسته شدن موزه‌های خصوصی در آینده نزدیک شود.