ساختار جدید مدیریت راهبری انرژی، کارایی دارد؟

هستی عبادی- قرار است با تصویب مجلس، سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی تشکیل شود؛ سازمانی که ماموریت آن ایجاد هماهنگی فرابخشی و مدیریت کلان و متمرکز در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی است. هرچند مشابه این تشکیلات از سال‌های قبل تشکیل شده است، اما به دلیل آنکه این شرکت زیرمجموعه شرکت ملی نفت قرار دارد و بهینه‌سازی شامل همه بخش‌های انرژی است در نتیجه موازی کاری با هدف مدیریت مصرف انرژی باعث شده که ایران در طبقه بندی کشورهای پرمصرف انرژی در جایگاه ششم قرار بگیرد.
طبق مصوبه مجلس دولت مکلف شده تا به منظور ایجاد هماهنگی فرابخشی و مدیریت کلان و متمرکز در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی، مدیریت بهینه ناترازی انرژی در بخش‌های مختلف با رعایت ملاحظات کاهش شدت انرژی و پیگیری اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی و تعیین میزان و نحوه تخصیص کلیه یارانه‌های انرژی در هر بخش با اجرای کامل قانون هدفمندکردن یارانه‌ها، «سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی» را به صورت فرادستگاهی از تجمیع و ادغام تمام ظرفیت‌های سازمانی موجود در دستگاه‌های اجرایی از جمله شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت، ساتبا و ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت کشور تاسیس نماید و اساسنامه آن را ظرف شش ماه به تصویب هیات وزیران برساند.
وظایف این سازمان تازه که قرار است بودجه آن معاددل سالانه یک درصد از منابع حاصل از صادرات نفت خام، میعانات گازی و خالص صادرات گاز طبیعی باشد، نسبت به خاموش کردن گازهای مشعل و اقداماتی که باعث صرفه‌جویی در مصرف سوخت می‌شود، اقدام کند.
ناکارآمدی مدیران دلیل کندی بهینه‌سازی مصرف انرژی
بهمن صالحی عضو هیات‌مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته درباره این تصمیم تازه مجلس به «جهان‌صنعت» گفت: شورای عالی انرژی و سایر شوراها دارای تعریف خاصی هستند و اصولا هم رییس آنها رییس‌جمهوری است؛ نهادهایی مثل سازمان بهینه‌سازی بابت ماموریتی تعریف می‌شوند و ماموریتی را به عهده می‌گیرند تا اهداف تشکیل خود را به انجام برسانند. اگر به انجام رساندن اهداف توسط این سازمان‌ها با مشکل مواجه می‌شود، باید علت را در فلسفه اولیه تشکیل آنها جست‌وجو کرد تا وقت تاریخی اقتصادی و انرژی کشور تلف نشود.
وی افزود: اگر این رویه دنبال نشود، تشکیل یک سازمان جدید معنا ندارد، زیرا این سازمان هم همان کارکرد سازمان‌های قبلی که با همین اهداف و برنامه تشکیل شده بودند را با تغییر عنوان و نام انجام خواهد داد و به اصطلاح آش همان آش و کاسه همان کاسه خواهد بود.وی با اشاره به نقش بخش خصوصی در بهینه‌سازی مصرف سوخت‌ اظهار کرد: حدود ۲ الی ۳ دهه از توسعه تشکل‌های بخش خصوصی می‌گذرد و تعداد و کیفیت بازیگران این عرصه افزایش پیدا کرده که به تناسب آن تشکل‌هایشان هم ارتقا یافته و تخصصی شده است؛ منتها مفهوم حضور و تعامل با بازیگران بخش خصوصی در این سازمان با شفافیت و به‌طور کاربردی دیده نشده است. از این جهت نتیجه‌بخش بودن تشکیل این سازمان در‌ هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
او افزود: البته ما امیدوار هستیم و اگر هم نکته‌ای بیان می‌کنیم برای توجه به ساختار بهره‌ور و کارآمد است.
صالحی ضمن توصیه به افرادی که در حال برنامه‌ریزی تشکیل این سازمان هستند گفت: این افراد باید با موسسین برخی از این سازمان‌های مشابهی که با اهداف یکسان تاسیس شده، مصاحبه و پژوهش کنند که چرا تشکیل شده؟ چند درصد به اهدافش رسیده؟ و… چراکه بالاخره خیلی از این نهاد‌ها بیش از یک دهه از عمرشان می‌گذرد. بنابراین اطلاعات پایه درباره نتایج و عملکردشان به‌طورکامل در دسترس است که می‌توان از آنها درس‌های جدی گرفت تا وقت مردم را برای تصمیمات شخصی تلف نشود.
این عضو هیات‌مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته در ادامه درباره راهکارهای بهینه‌سازی مصرف انرژی در کشور گفت: اکثرا وقتی دنبال دلیل عدم رعایت بهینه‌سازی در کشور می‌گردیم با این پاسخ مواجه می‌شویم که «ما چون کشوری هستیم که دارای نفت و منابع انرژی هستیم، بالطبع اتلاف انرژی‌مان هم بالا است». درحالی که این یک نوع سطحی‌نگری است و من معتقدم که اگر از این دارایی‌ها هم محروم بودیم باز هم به همین شکل رفتار می‌کردیم چون نادانی دلیل نمی‌خواهد؛ آدم مقتصد، صرفه‌جو و عاقل کسی است که حتی اگر خیلی هم دارا باشد به این معنا نیست دارایی‌اش را دور بریزد.او افزود: این استدلال کاملا غلط است ولی موضوع این است که ما برای بهره‌برداری از منابع انرژی اگر به ارزش آنچه که داریم و مصرف عاقلانه از آن توجه داشته باشیم، اسراف نمی‌کنیم. این به همان بهینه‌سازی مصرف انرژی و جلوگیری از اتلاف انرژی برمی‌گردد.
صالحی تاکید کرد: به‌طور مثال ما می‌توانیم با بهینه‌سازی مصرف برق در تولید و جبران کمبودهای آن کمک کنیم. در حوزه گاز هم به همین شکل است که با یک مدیریت ساده بر ایستگاه‌های پمپاژ گاز و کمپرسور‌ها، می‌توانیم روزانه حدود ۲ یا ۳ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی مصرف انرژی داشته باشیم. حالا اگر کسی بگوید ما که رتبه دوم گاز هستیم و تولید و مصرف گاز ما روزانه حدود ۸۰۰ میلیون مترمکعب است، بنابراین ۲ یا ۳ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی دیده نمی‌شود و ارزشی ندارد، خردمندانه نیست که البته چنین افرادی هم کم نیستند؛ بنابراین دلیل عدم رعایت بهینه‌سازی مصرف انرژی داشتن بیش از حد انرژی نیست، بلکه به دلیل نداشتن دانش فنی کافی است.وی با بیان اینکه گاهی برخی سازمان‌ها و نهادهای دولتی فراموش می‌کنند که حکمران هستند و فهم کافی از جایگاه حکمرانی خودشان ندارند، گفت: البته این فهم فقط نباید در سطح وزرا اتفاق بیفتد، بلکه معاونان و کارشناسان هم از این فهم کافی برخوردار باشند. درحالی که کارشناسان فکر می‌کنند برای خودشیرینی باید کم‌هزینه‌تر شدن را ملاک کارآمدی خودشان قرار دهند.
رفع مشکلات سازمان قبلی
نرسی قربان تحلیلگر اقتصادی انرژی در همین خصوص به «جهان‌صنعت» گفت: هرکاری که برای بهینه‌سازی مصرف انرژی در حال انجام باشد به‌طور کلی کار خوبی است. با فرض براینکه سازمان مشابه قبلی کاری نکرده می‌تواند ناشی از مشکلات مختلفی باشد.
وی افزود: تشکیل یک سازمان جدید به این بستگی دارد که چه راهکار‌هایی ارائه داده شده و چه قدرتی به آنها داده‌اند؛ پس نمی‌توان گفت نتیجه خوبی خواهد داشت یا نه. مقدار زیادی از این راهکار‌ها به سیاست‌های کلی دولت در مقابل سوخت، قیمت‌گذاری، پاداشی که برای بهینه‌سازی در نظر گرفته می‌شود یا به عنوان مثال به سوخت‌های جایگزین بستگی دارد؛ چون این موارد درست انجام نمی‌گیرد، در نتیجه کار با مشکل مواجه می‌شود.قربان تصریح کرد: به عنوان مثال نه‌تنها بودجه کافی نیست بلکه وسایل تکنولوژی هم تحریم هستند، اما به هرحال بهینه‌سازی مساله‌ای است که باید صورت گیرد زیرا پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال نفت و گاز، خانه‌ها وعلاوه بر آن مصارف داخلی و مردمی ما احتیاج به این کار دارند .
وی افزود: در حال حاضر در جریان ساختار سازمان جدید و رابطه آن با دولت نیستم ولی احتمالا سعی کرده اند این مشکلات را برطرف کنند که اگر اینگونه باشد این سازمان بهتر از سازمان قبلی خواهد بود.