ساختار معیوب

اصلاح نظام بانکی کشور برای رسیدن به اهداف چشم‌انداز و توسعه‌ای کشور سال‌هاست که مطالبه اقتصاددان و صاحب‌نظران اقتصادی است. دکتر وحید شقاقی‌شهری، اقتصاددان نیز با توجه به شرایط نامطلوب نظام بانکی در توسعه و تولید کشور در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» به مباحثی اشاره داشت که در ادامه بخشی از آن را می‌خوانیم.
نظام بانکی کشور تا چه حدی نقش خود را در تامین منابع مالی بخش تولید ایفا کرده است؟
در همه جای دنیا تامین مالی بلندمدت بازارهای سرمایه و صندوق‌های سرمایه‌گذاری است و بانک‌ها در تامین مالی کوتاه‌مدت نقش اساسی دارند. متاسفانه این مساله در ایران کاملا متفاوت است. تامین منابع بلندمدت مثل تامین منابع بخش تولید بر عهده بانک‌ها گذاشته شده و بازار سرمایه هیچ نقشی ندارد. نقش کمرنگ بازار سرمایه از یک سو و دخالت بانک‌ها در تامین مالی بلندمدت باعث شده تولید از مسیر حرکت خود به دلیل بالا بودن سودهای بانکی خارج شود. نبود بازگشت سود‌های حاصل از پرداخت تسهیلات، نظام بانکی را به یک فضای مخاطره‌ای انداخته، به طوری که جریان توسعه را به بیراهه کشانده است.
ضعف و رفع نواقص در سیستم بانکی کشور را از چه نقطه‌ای می‌توان شروع کرد؟
اساسا هیچ تفکیکی بین بانک‌های تجاری و توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری در ایران دیده نمی‌شود و تمام بانک‌ها خدمات بانکی را به یک میزان و روش انجام می‌دهند. بانک‌ها سلیقه‌ای در خصوص، پولی- بانکی، ارزی را تماما بر عهده می‌گیرند و این عدم تفکیک هرج‌ومرج زیادی را بر جای گذاشته است.
علت اصلی آن این است که مدیریت سیستم بانکی پایدار نبوده و به دلیل ساختار معیوب هیچ گاه توان بالای مدیریتی نشان
نداده است.
سرمایه‌ها در این بانک‌ها بازگشتی نداشته یا تبدیل به معوقات بانکی می‌شوند و یا اینکه به وام‌های تبدیلی برمی‌گردند. در حال حاضر ۱۶۰ هزار میلیارد مطالبات معوق گریبان بانک‌های کشور را گرفته که متاسفانه ۴۰ تا ۵۰ درصد تسهیلات جاری نیز عملا وام تمدیدی است. لذا دارایی نظام بانکی با مشکلات زیادی مواجه شده است.
به نظر شما منشا وقوع چنین شرایطی در سیستم بانکی کشور چیست؟
بانکداری اسلامی با توجه به شرایط لحاظ شده در آن اجرا نمی‌شود. پرداخت سودهای قطعی به سپرده‌گذار بدون مشارکت در سود و زیان از مشکلاتی است که هر روز وضعیت سیستم بانکی را پیچیده‌تر می‌کند. سرمایه‌گذاری‌های بی‌نتیجه، سودهای موهمی از مولفه‌هایی است که در طرف بدهی واقعی‌سازی نشده و ترازنامه‌ها نیز واقعی نبوده و این موضوع یعنی ناترازی بالا در کنار اینکه ملزم هستند به طرف بدهی نرخ سود پرداخت کنند اما در طرف جذب دارایی برای بانک‌ها سودی به دست نمی‌آورند از این‌رو تسهیلات جاری عمدتا به وام‌های تمدیدی تبدیل شده است.
متاسفانه بانکداری اسلامی به صورت واقعی اجرا نشده و عملا سپرده‌های مردم را در قالب عقود اسلامی هزینه می‌کنند و به میزان سود و زیان سهامدار و سپرده‌گذار را شریک نمی‌کنند چراکه مدیران برای دوام مدیریت خود سودها را همچنان پرداخت می‌کنند.