سایه روشن صندوق‌های سرمایه‌گذاری

به ‌طور کلی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت دارای حداقل بازدهی و ریسک است. ‌این صندوق بازدهی مثبت و کم‌ریسکی را نصیب سرمایه‌‌گذاران خود می‌کند و سهامدار بدون هیچ دغدغه‌ای به درآمد حداقلی خود دست پیدا می‌کند.
مدیران این صندوق‌های سرمایه‌گذاری، منابع مالی حاصل از سهامداران را صرف خرید اوراق بهادار بسیار کم‌ریسک مثل اوراق مشارکت، اوراق اجاره، اوراق خزانه و… اختصاص می‌دهند تا سهامداران را با درآمد نسبی منتفع کنند.
از آنجا‌ که این صندوق‌ها دارای ضامن نقد شوندگی و ضامن جبران خسارت احتمالی هستند بنابراین سهامدار درگیر ریسک و نوسان کمتری است.
به ‌طور کلی سرمایه‌گذاران صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت از دو طریق افزایش ارزش خالص دارایی‌ها یا NAV(در این حالت با افزایش ارزش سبد صندوق، قیمت واحدهای صندوق نیز افزایش می‌یابند که در این صورت سرمایه‌گذار می‌تواند با فروش واحدها از اختلاف قیمت صدور و ابطال سود کند‌) و دریافت سود تقسیمی دوره‌ای صندوق (صندوق‌های درآمد ثابت نیز همانند اوراق بدهی دو نوع سود می‌دهند؛ بعضی صندوق‌ها پرداخت سود دوره‌ای دارند و بعضی صندوق‌ها تنها در پایان سال سود پخش می‌کنند. شما بنا به نیاز و سلیقه خود انتخاب می‌کنید که در کدام صندوق درآمد ثابت سرمایه‌گذاری کنید) سود می‌کنند.
‌حال با توجه به عملیاتی شدن بند ۳ پانصد و چهل و چهارمین صورتجلسه هیات‌مدیره سازمان مورخ ۲۳‌/‌۸‌/۱۳۹۷ نصاب سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت در سهام و حق تقدم سهام تا ۲۵ درصد از ارزش کل دارایی‌های صندوق قابل‌افزایش است. حال به گفته کارشناسان این افزایش می‌تواند دو رویکرد مثبت و دو رویکرد منفی را به دنبال داشته باشد.
عملکرد صندوق‌ها در یک سال گذشته
بر اساس آمارهای موجود ارزش سرمایه تحت مدیریت صندوق‌ها نزدیک به هزار و ۶۰۰ هزار میلیارد ریال است. این رقم به‌خوبی نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر این صندوق‌ها توانسته‌اند در جذب سهامداران عملکرد خوبی داشته باشند.
همچنین بر اساس آمارهای به‌دست‌آمده از بازار سرمایه متوسط بازدهی صندوق با درآمد ثابت از مهر ۹۷ تا مهر ۹۸ بالای ۸/۳۹ درصد است اگرچه این بازدهی نسبت به انواع دیگر صندوق‌های دیگر مانند ۶/۱۱۷ درصدی صندو‌ق‌‌های سهامی و ۴/۶۹ درصدی صندوق‌های مختلط رقم پایین‌تری است اما به دلیل ریسک‌پذیری کمتر برای افرادی که تخصص چندانی در بازار سرمایه ندارند بسیار مطلوب تلقی می‌شود.
‌صندوق‌های درآمد ثابت اغلب به‌صورت دوره‌ای (ماهانه، سه‌ماهه، شش‌ماهه و یک‌ساله) به سرمایه‌گذاران خود سود پرداخت می‌کنند. معمولا سودهای صندوق‌های با درآمد ثابت همواره بالاتر از سپرده‌های بانکی است. حال به نظر می‌رسد سودهای حاصل از این صندوق به‌واسطه کاهش محدودیت سرمایه‌گذاری برای صندوق سهامداران افزایش خواهد یافت.
رویکردهای مثبت
به گفته کارشناسان حوزه بازار سرمایه یکی از خواسته‌های بحق مدیران صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت طی سال‌های اخیر بالا بردن مجوز سقف سرمایه‌گذاری صندوق‌ها در بازار بود‌ چراکه لحاظ سقف باعث شده بود این صندوق‌ها به علت رعایت قانون درحالی‌که اعتقاد به رشد صندوق خود داشتند مجبور به فروش سهام خود شوند.
برای تبیین این موضوع باید گفت به‌ طور کلی پیش از ابن ابلاغیه کف سرمایه‌گذاری صندوق‌ها با درآمد ثابت در سهام پنج درصد و سقف آن ۱۵ درصد بود که این رقم با ابلاغیه جدید تا ۲۵ درصد شده است‌ بنابراین محدودیت تعیین سقف همواره در جذب سرمایه‌گذاری این صندوق‌ها وجود داشت.
چنانچه ذکر شد سابق بر این سقف سرمایه‌گذاری این صندوق‌ها در سهام ۵ تا ۱۵ درصد بود و صندوقی که ۱۵ درصد از نقدینگی خود را در سهام سرمایه‌گذاری می‌کرد با رشد قیمت سهامی که خریده بود این سقف به‌طور طبیعی بالاتر از ۱۵ درصد از کل دارایی می‌رفت. در این ‌بین سهم سهامداران نیز افزایش می‌یافت. اگر سهامداری بخشی از سرمایه خود را وارد این بازار می‌کرد با رشد سهام به نقدینگی بالایی دست پیدا می‌کرد که این مورد باعث شده بود صندوق‌ها بر اساس قانون و برای ایجاد توازن اقدام به عرضه سهام کنند. پس با این مصوبه عملا یکی از دلایلی که از نظر‌ الزامات قانونی باعث عرضه سهام توسط صندوق‌های با درآمد ثابت می‌شد وقتی تا درصد ۲۵ بالا برود رفع می‌شود.
بنابراین این رفع محدودیت دو رویکرد مثبت‌ برای مدیران صندوق و سهامداران خواهد داشت؛ در وهله اول کارمزد مدیران صندوق‌ها از سهام ارتقا می‌یابد یعنی این ضریب به‌واسطه رشد، تبدیل به رقم بزرگ‌تری خواهد شد.
بر فرض اگر صندوقی با درآمد ثابت حدود ۵۰۰۰ میلیارد نقدینگی داشته باشد (بر فرض ۱۵ درصد) این صندوق می‌توانست ۷۵۰ میلیارد تومان از نقدینگی خود را سهام خریداری کند. حال اگر این ضریب به ۲۵ درصد ارتقا یابد عملا این صندوق می‌توانند در صورتی‌ که تشخیص دهند که بازدهی سهام رشد کند و بازدی آن بالاتر از اوراق باشد ۵۰۰ میلیارد تومان دیگر از دارایی‌های خود را که در اوراق بوده است نیز به خرید سهام تخصیص دهد.
بنابراین با ارتقای سهم در سهام، کارمزد مدیر یک صندوق به‌عنوان کارگزار افزایش خواهد یافت‌ اما این رشد سرمایه‌گذاری صندوق‌ها می‌تواند در ارتقای رشد سود سهامداران نیز موثر باشد. برای تبیین این موضوع می‌توان چنین شرح داد زمانی که شخصی بخشی از سهم سهام صندوق را خریداری کند و این سهم با رشد سهم افزایش می‌یابد. بازدهی این سود سرمایه برای سهامدار بیشتر خواهد شد.
رویکردهای منفی
براساس آنچه گفته شد زمانی که میزان سرمایه‌گذاری صندوق‌ها به رقم ۲۵ درصد برسد میزان سود دو طرف یعنی مدیران و سهامداران ارتقا می‌یابد اما به نظر می‌رسد با افزایش سهم سرمایه‌گذاری ریسک این موضوع نیز افزایش خواهد یافت.
در این میان به گفته کارشناسان حرفه‌ای این بازار‌، ریسک این ماجرا برای مدیران صندوق‌ها بیشتر از سهامداران است. چنانچه گفته شد به‌ طور معمول زمانی که نرخ سرمایه‌گذاری در صندوق افزایش می‌یابد میزان کارمزد مدیران و سهامداران ارتقا می‌یابد حال تصور کنید اگر این سهام بازدهی مطلوبی نداشته باشد دو رویکرد منفی بر بخش مدیران صندوق‌ها تحمیل می‌شود این دو بخش کاهش کارمزد خود مدیران و پرداخت همان سود ۲۵ درصدی به سهامداران است. برای توضیح بخش دوم این رویکرد منفی باید گفت زمانی که سهامداران وارد پروسه خرید سهام صندوق با درآمد ثابت می‌شوند همواره منتظر سود ثابت هستند بنابراین با کاهش سود سهام انتظار کاهش سود از سوی مدیران صندوق را ندارند‌ چراکه هدف سهامداران از ورود به صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت بازدهی معقول با حداقل ریسک است‌ و از آنجایی که نرخ سود این صندوق‌ها نزدیک به نرخ سود بانک‌هاست اگر سهامداری بازدهی سود مورد انتظار خود را نداشته باشد صندوق را رها کرده به سمت بانک‌ها می‌روند.