سایه روشن

شهلا روشنی – شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران از اول مهر تاکنون نسبت به شهریورماه روند رو به رشدی داشته است. بر‌ اساس آمارها درحالی‌‌ شاخص کل در پایان روز چهارشنبه ۲۷ شهریورماه با عدد ۲۹۴ هزار و ۱۶۶ واحد به اتمام رسید که این شاخص در چهارشنبه ۳ مهرماه به عدد ۳۱۴ هزار و ۴۰۹ واحد رسید.
این شاخص در ۶ مهرماه با افزایش بالای هفت هزار واحدی به ۳۲۰ هزار و ۲۳ واحد رسید. همچنین شاخص کل در ۸ مهرماه به ۳۲۴ هزار و ۷۰۵ واحد، در ۱۰ مهرماه به ۳۲۶ هزار و ۱۱۷ واحد و در ۱۳ مهرماه به ۳۲۷ هزار و ۳۰۵ واحد رسید. ارزش بورس تهران در هفته‌ اول مهرماه باتجربه افزایش ۶ درصدی، ۱۱ هزار و ۶۴۸ میلیارد ریال بود، همچنین ارزش فرابورس نیز در مدت ذکرشده سه هزار و ۳۰۷ میلیارد بود که نسبت به مدت مشابه هفته گذشته با افزایش چهار درصدی همراه شد. همچنین شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در پایان معاملات ۱۰ مهرماه به عدد ۳۲۶ هزار و ۱۱۷ واحد رسید که در مقایسه با پایان هفته گذشته حدود چهار درصد افزایش داشت. ارزش بورس اوراق بهادار تهران در هفته دوم مهرماه ۱۲ هزار و ۸۷ میلیارد ریال بود که در مقایسه با هفته اول مهر ۲ درصد افزایش داشته است. ارزش فرابورس در همین بازه زمانی به رقمی در حدود سه هزار و ۳۶۱ میلیارد ریال رسید که نسبت به هفته اول مهرماه با رشد یک‌درصدی روبه‌رو بود. در هفته دوم مهرماه بانک‌ها، بیمه و بازنشسته، مواد دارویی، رادیویی، انبوه‌سازی، رایانه، خودرو، حمل‌ونقل، کانی‌های غیرفلزی، صنایع غذایی به‌جز قند و شکر، کانی‌های فلزی و قند و شکر نمادهای تاثیرگذار برای افزایش حجم معاملاتی و ارزشی بوده‌اند. همچنین ارزش کل معاملات ۱۳ مهرماه به ۳۵۹۶ میلیارد تومان رسید‌ که نسبت به‌روزهای گذشته با رشد قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. نمادهای تاثیرگذار در تابلوهای بورس ۱۳ مهرماه شامل وبملت، پارسیان، فارس، همراه، وپاسار، شتران، وامید، مارون، بجهرم، کگهر، شاوان، شراز، قاسم و زاگرس بوده است.
رشد هرروزه بازار سرمایه از ابتدای سال‌جاری باعث شده در نیمه نخست سال‌جاری ۲۶۰ هزار کد معاملاتی بورسی جدید صادر شود تا در مجموع تعداد سهامداران بازار سرمایه از مرز ۱۱ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر عبور کند.
این مورد به‌خوبی نشان می‌دهد بازار بورس از ابتدای سال جدید مامن قابل‌اطمینانی برای بخش تقاضا بوده است.
رشد روزافزون شاخص بورس در برابر بازارهای موازی باعث شده بخش از نقدینگی‌ها وارد این بازار شود؛ بازاری که به‌واسطه این حجم از نقدینگی‌ها نسبت به سال گذشته ۹/۸۱ درصد رشد داشته باشد.
این رشد در حالی شکل ‌گرفته که بنا بر آمارهای رسمی و غیررسمی شهروندان ایرانی به سه دلیل نبود اطلاعات کافی از بازارهای سرمایه، ریسک بالا و نبود شفافیت اقتصادی در کشور بازارهای موازی را همواره بر بازار سرمایه ترجیح می‌دادند.
بازار ارز که روزی مامن اصلی سرمایه‌های سرگردان بود بعد از نوسانات بی‌ضابطه به یک بازار بسیار پر‌ریسک و خطرناک مبدل شد. همچنین در کنار این بازار، بازار مسکن نیز به‌واسطه رکودهای عمیق و پی‌درپی و رشد ۷۰ درصدی قیمت آن دیگر برای بسیاری از سرمایه‌گذاران مقصد مطلوبی برای سرمایه‌های سرگردان نیست. حال به گفته کارشناسان عدم اطمینان از آینده بازارهای موازی مانند ارز، سکه و مسکن و همچنین ضررهای سنگین از بازار ارز باعث شده دارندگان سرمایه نگرش جدی به بازارهای سرمایه داشته باشند.
حجم و ارزش معاملات بازار‌های سرمایه در نیمه نخست ۹۸ و ۹۷
بر اساس آمارهای رسمی در نیمه نخست سال‌جاری از ابتدای سال‌جاری حجم معاملات بازار سهام اول- دوم ۴۸۶ میلیون و ۵۷۴ هزار سهم بوده است این حجم معاملات در نیمه نخست سال ۹۷ حدود ۲۰۳ میلیون و ۵۳۹ هزار سهم بوده که بیانگر رشد ۱۳۹ درصدی نسبت به سال گذشته است.
در همین باز‌ه زمانی بازار اوراق بدهی حدود ۴۴/۵۲ میلیون برگه بوده که این رقم در همین باز‌ه زمانی در سال گذشته ۶۱/۴۸ میلیون برگه بوده است. این مورد نیز نشان می‌دهد این بازار نسبت به سال گذشته با رشد ۸ درصدی روبه‌رو شده است.
اما بازار اوراق مشتقه در نیمه نخست سال‌جاری رقمی در حدود ۱۳ میلیون و ۳۶۶ قرار‌دا‌د بوده که این رقم در سال گذشته حدود ۱۴۰ میلیون و ۳۵ فقره بوده که این مورد نشان می‌دهد در شش ماهه نخست سال‌جاری بازار اوراق مشتقه نسبت به سال گذشته ۹۰ درصد کاهش داشته است. البته ارزش معاملاتی این مورد به دلیل تورم‌های موجود نسبت به سال گذشته رشد بی‌سابقه‌ای داشته است.
دلیل این کاهش را می‌توان در چهار عامل چالش‌های اقتصاد کلان، ریسک‌های تحمیل‌شده از سوی سیاستگذاران، چالش‌های شبیه‌سازی‌شده از اقتصاد ایران در بازار سرمایه و ریسک‌های مربوط به ویژگی بازار سرمایه بررسی کرد. عواملی مانند نوسانات نرخ ارز، محدودیت‌های بین‌المللی و تحریم‌ها، مشکلات بانکی، تورم، استمرار عدم قطعیت باعث شده این بازار که در تمام کشورهای توسعه‌یافته روبه‌ رشد است در کشور ما دچار غفلت شود.
بازار صندوق‌های قابل معامله نیز در شش ماهه نخست سال‌جاری رقمی در حدود هفت میلیون و ۹۳۵ یونیت داشته که این میزان در شش ماهه سال قبل حدود دو میلیون و ۱۷۲ یونیت بوده است. مقایسه این ارقام نشان می‌دهد حجم معاملات این بازار در شش ماهه نخست سال‌جاری نسبت به سال قبل ۲۶۵ درصد رشد داشته باشد.
به نظر می‌رسد از دلایل رشد قابل‌توجه بازار صندوق‌های قابل معامله به سه دلیل عدم جذاب بودن بازارهای موازی همچون ارز، سکه و مسکن، راحت‌تر بودن و قابل‌دسترس‌تر بودن این بازار و بازدهی بالا نسبت به سرمایه‌گذاری در بانک باشد.
‌به‌ هررو‌ حجم معاملات سال در چهار بازار ذکرشده در نیمه نخست سال‌جاری حدود ۴۹۴ میلیون و ۶۹۵ هزار بوده که این رقم در سال گذشته ۲۰۷ میلیون و ۱۶۰ هزار بوده که مقایسه این ارقام نشان می‌دهد این حجم معاملات در یک بازده ۶ ماهه نسبت به سال گذشته ۱۳۹ درصد رشد داشته است.
افزایش حجم معاملات بازارهای ذکرشده باعث شده ارزش معاملاتی بازار سهام اول و دوم در نیمه نخست سال‌جاری رقمی در حدود یک میلیارد و ۴۴۵ میلیون و ۶۴۸ ریال باشد که نسبت به سال ۹۷ حدود ۱۸۵ درصد رشد داشته است. ارزش این معاملات در ۶ ماهه نخست سال ۹۷ حدود ۵۰۶ میلیارد و میلیون ۷۹۳ بوده است.
همچنین ارزش معاملاتی بازار اوراق بدهی در سال گذشته ۵۰ میلیارد و ۶۵۰ میلیون ریال بوده که این رقم در سال ۹۷ حدود ۴۷ میلیارد و ۴۴۷ میلیون بوده که نسبت به سال گذشته ۷ درصد رشد داشته است.
ارزش معاملاتی بازار اوراق مشتقه نیز در همین بازه زمانی حدود ۷۷۲ میلیارد ریال بوده که در سال گذشته این رقم ۳۰ میلیارد ریال بوده و چنانچه ذکر شده این ارزش نسبت به شش‌ماهه سال قبل حدود دو هزار و ۴۵۹ درصد رشد داشته است.
ارزش معاملاتی صندوق‌های قابل‌معاوضه نیز از میلیارد و ۷۸ میلیون ریال بوده که این رقم در شش‌ماهه سال قبل ۲۲ میلیارد و ۲۴۷ میلیون بوده و در مقایسه با سال‌جاری ۲۸۲ درصد رشد داشته است.
ارزش کل معاملات در سال‌جاری یک میلیارد و ۵۸۲ میلیون و ۱۴۹ ریال بوده نسبت به سال گذشته ۱۷۴ درصد رشد داشته است.
افزایش حجم معاملات و ارزش معاملات باعث شده از ابتدای سال‌جاری ۲۶۰ هزار کد معاملاتی جدید صادر شود تا در مجموع تعداد سهامداران بازار سرمایه از مرز ۱/۱۱ میلیون نفر عبور کند. براساس آمارها بیشترین کدهای جدید صادرشده مربوط به شهریور و با ۶۱ هزار کد همراه بوده است.
رشد بازار سهام به میزان ۹/۸۱ (در روزهای ابتدایی سال شاخص بورس در کانال ۱۷۹ هزار و ۱۹۴ واحد بوده که این رقم از ابتدای شهریورماه با نوسانات اندکی روی ۳۲۶ هزار ۳۰۰ هزار رسیده است.) در حالی شکل‌گرفته که در ماه‌های اخیر دلار ۱۲ درصد، سکه ۴/۱۲ درصد و طلا ۲/۴ درصد افت کرده است.
این افزایش در حین رکود‌شکنی دارای دو فاز آشکار و پنهان برای اقتصاد کشور است. بخش آشکار این رشد بدین مفهوم است که همسو با رشد بازار سرمایه جذابیت بازارهای موازی مانند ارز، مسکن و بانک‌ها کاهش یافته و پیامد پنهان این رشد بیانگر این موضوع است که بازار سرمایه در روزهای آتی در برابر تنش‌های احتمالی بسیار ضعیف است.
برای بررسی فاز پنهانی رشد نقدینگی‌ها در بازار سرمایه باید گفت در حال حاضر این بازار به علت نبود جذابیت در بازار‌های موازی تک‌رو بوده و مامن مناسبی برای جذب نقدینگی سرگردان لحاظ شده و متقاضیان ناخواسته برای کسب سود و حفظ ارزش نقدینگی‌ها به این بازار هجوم بردند.
در این میان جدای از بازار ارز و سکه که همواره جزو بازارهای بی‌ثبات بوده و از ابتدای سال‌جاری بسیاری از متقاضیان زخم‌خورده این بازار هستند بازار مسکن در ماه آتی با حفظ مولفه‌ها‌ می‌تواند رقیب این بازار محسوب شود.
اشتیاق برای حضور در بازارهای موازی مانند مسکن منوط به چند مولفه اساسی است. این عوامل شامل کاهش قیمت رسمی و اسمی، ارائه تسهیلات بالاتر ورود سرمایه‌گذاران به مبحث ساخت‌وسازاست؛ بنابراین به نظر می‌رسد اگر طرح‌های مسکن محمد اسلامی وزیر کنونی وزارت راه‌و‌شهرسازی برای طرح اقدام ملی به بار بنشیند حضور سرمایه‌گذاران در بازار سرمایه کم‌رنگ‌تر خواهد شد؛ چرا که بازار مسکن برای متقاضیانی که به دنبال ریسک کمتری هستند مناسب‌تر است.
در این میان نباید فراموش شود بخشی از رشد هجوم نقدینگی در بازار سرمایه به‌واسطه رشد قیمت حباب‌گونه سهم‌هاست چرا که تجربه نشان داده همواره بازار سرمایه با ورود حجم نقدینگی پیش‌بینی‌نشده و تورم دچار حباب‌زدگی شده و زمانی که حباب این سهم‌ها بترکد به‌طور حتم بخشی از سرمایه‌گذاران غیرحرفه‌ای این بازار را رها خواهند کرد.
بنابراین فاز پنهانی این حجم از رشد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه به طور حتم ریزشی خواهد بود البته این اتفاق به صورت یکباره و هیجانی نخواهد بود چرا که مسوولان برای حفظ وضعیت اقتصاد کشور در نیمه دوم به دلیل عدم ایجاد هیجانات و رشد تورم عمومی کشور، به دنبال اجرای طرح‌های لاکپشتی خواهند بود تا پرونده اقتصادی سال ۹۸ بسته شود و با برنامه و طرح‌های جدیدی وارد سال ۹۹ شوند. حال باید دید به واسطه حضور این برنامه‌ها در نیمه نخست سال ۹۹ اقبال با کدام بازار خواهد بود.