سرایت خودآگاهی در طبقات اجتماعی

گروه سیاسی- اعتراضات در اصفهان شاید فروکش کرده باشد، اما به این راحتی فراموش نخواهد شد. این اعتراضات را باید نقطه عطفی در سیر اعتراضات مردم ایران دانست. هم از آن رو که روزها به صورت مسالمت‌آمیز برگزار شد و هم از آن رو که یک طبقه اجتماعی جدید را به معترضان پیوند داد.
از سال ۸۸ تاکنون بارها و بارها اعتراضاتی شکل گرفته که آرام یا توام با خشونت بوده است. طبقه اجتماعی معترض در هر کدام از آنها اما فرق داشته است. از طبقه متوسط و دنبال حق‌رای در سال ۸۸ رسیدیم به طبقه فرودست عصبانی از گرانی بنزین در آبان ۹۸٫ حالا هم با تجمع و تحصن و اعتراض کشاورزان اصفهانی شاهد به میدان آمدن طبقه سنتی‌تری بودم که پیش‌تر از این کارها نمی‌کردند. این تغییر باید حتما به دقت مورد مطالعه قرار بگیرد، زیرا به باور کارشناسان از حساسیت اوضاع و احوال حکایت دارد و لزوما بازنگری در نحوه برخورد با معترضان را مطرح می‌کند. این موضوع محور گفت‌و‌گوی «جهان‌صنعت» با امان‌الله قرایی‌مقدم جامعه‌شناس است:
به نظر شما اعتراض‌هایی که در سال‌های اخیر در ایران صورت گرفته است، چه تفاوتی‌هایی با هم داشته است؟ مثلا آقای عباس عبدی در توئیتی به طبقه اجتماعی اعتراض‌کنندگان اشاره کرده بودند.
کاملا با ایشان موافق هستم. اتفاقا مساله خطرناک هم همین است. می‌دانید که در همه اعتراضات‌ها این طبقه متوسط است که وارد میدان می‌شود. حتی مارکس که از قیام طبقه فردوست سخن گفته و اقتصاد را اصل می‌داند، در اواخل عمر مساله خودآگاهی طبقاتی را مطرح کرده است. این خودآگاهی طبقاتی مساله بسیار مهمی است و وقتی که طبقه محروم به حرکت می‌افتد از اینکه حق او ضایع شده است، آگاه شده است.تغییری که الان شاهدیم این است که طبقه متوسط به طبقه فرودست اثر گذاشته و این طبقه هم بر اساس عملکرد رسانه‌ها، گفت‌وگو، محرومیت و محدودیت‌ها، فقر و خورده شدن حق‌شان و… آگاه و همگام با طبقه متوسط شده است. بدانید که هیچ‌وقت طبقه بالای جامعه اعتراض و اغتشاش نمی‌کند چون با این کار، سود و سرمایه خود را به خطر می‌اندازد. این طبقه متوسط است که با اعتراض، امکانات و بهره‌مندی آن به خطر نمی‌افتد و تحت تاثیر خودآگاهی به میدان می‌آید. طبقه فرودستی که حالا آگاه شده هم دوشادوش طبقه متوسط به حرکت درآمده و این مساله خطرناکی است.
اعتراضات اصفهان که در روزهای گذشته سبب شد حتی طبقه سنتی هم در ایران وارد عرصه اعتراضات شود؛ این بر حساسیت وضعیت می‌افزاید، درست است؟
البته. آگاهی امروز دیگر حد و مرزی ندارد. سنتی‌ها هم که یواش می‌آیند و یواش می‌روند که گربه شاخشان نزند، آگاه شده‌اند. این همان خودآگاهی طبقاتی است که گفتم. وقتی خودآگاهی حاصل شود دیگر طبقه سنتی، اصلاح‌طلب و… نمی‌شناسد. این خودآگاهی سرایت کرده اما نقطه شروع آن از جوانان تحصیلکرده و دانشگاهی است که همیشه رهبری اعتراضات را برعهده می‌گیرد.
در چنین شرایطی که هم خودآگاهی در طبقه فرودست بیشتر شده و هم به واسطه مشکلات اقتصادی، شاهد رشد طبقه فرودست نسبت به گذشته هستیم؛ آیا نحوه برخورد با اعتراضات هم نیاز به تغییر دارد؟
بله، کاملا نیازمند تغییر است. یعنی اگر این تغییرات صورت نگیرد و رضایتمندی به خصوص طبقه فرودست در زمینه اقتصاد و معیشت فراهم نشود، وضعیت حساس‌تر می‌شود. این طبقه باید احساس کند که مسوولان دلسوز او هستند. باید احساس کند که جامعه او به دلایل مختلف از دیگران عقب نمانده است.
الان می‌بینیم که معترضان شامل معلمان، کارگران، اقشار پایین و… می‌شود یعنی آگاهی حاصل شده و این خطرناک است اگر رضایت پیدا نکنند.
شرایط و حساسیت‌های آن، همان‌طور که شما هم اشاره کردید، مشخص است و همه هم از آن صحبت می‌کنند. یعنی از مرحله پذیرش اوضاع و حساسیت آن عبور کرده‌ایم. به نظر شما اکنون و با در نظر گرفتن این حساسیت‌ها در نحوه برخورد با معترضان، تغییرات لازم صورت گرفته است؟ در دو هفته اخیر و در اصفهان چنین تغییری را دیدیم.
بله، حتما باید در برخوردها نیز تغییر کند. به این خاطر که همه آنهایی که قرار است با معترضان برخورد و اوضاع را مدیریت کنند هم به آگاهی رسیده‌اند. آنها هم می‌فهمند که معترضان بی‌ربط نمی‌گویند. مامور امنیتی، پلیس و… هم در همین جامعه زندگی کرده و درد مردم را احساس می‌کند.
مصداقی‌تر صحبت کنیم. ما در اعتراضات اصفهان شاهد تغییر در برخوردها با معترضان بودیم اما در نهایت به آن مدل قبلی و توام با خشونت برگشتیم. چه اتفاقی افتاد؟ عامل این برگشت به عقب چه بود؟
هیچ حکومتی اجازه نمی‌دهد که اعتراضات از یک حدی بیشتر پیش برود. درک می‌شود که اوضاع جامعه چطور است و از آن خبر دارند. مجموعه حاکمیت که از گستردگی نارضایتی‌ها بی‌خبر نیست.
ادامه در صفحه ۱۶