سفارشی بلاتکلیف

گروه جامعه- در حالی طی هفته‌های اخیر میان دولت و شهرداری تهران درخصوص قرارداد ۶ ساله خرید واگن مترو از کشور چین جدال لفظی صورت گرفت که شبکه حمل‌ونقل عمومی شهر تهران در حوزه مترو با فقر شدید قطار (واگن) روبه‌رو است. به ‌طوری که برنامه‌ریزی تک‌بعدی مدیریت شهری پایتخت طی دو دهه اخیر برای مترو به صورت تمرکز بر ساخت خط بدون توجه به تامین ناوگان قطار شهری باعث شده امروز ظرفیت جابه‌جایی با این شبکه معادل حرکت حداقل ۳۵۰۰واگن مترو در ۷خط باشد، اما تعداد واگن‌های فعال زیر ۱۵۰۰دستگاه است که البته بالای نیمی از آنها دچار فرسودگی ناشی از عمر بالا هستند. اما ماجرا از سال ۹۷ شهردار وقت تهران شروع شد، آن دوران آقای نجفی قرارداد ساخت و تامین ۶۳۰واگن از کشور چین از طریق سرمایه‌گذاری مشترک شرکت چینی با شرکت ایرانی را جلو برد، اما فرآیند تصویب قرارداد به دوره پیروز حناچی منتقل شد. حناچی سال ۱۴۰۰ توانست این قرارداد را به تصویب دولت و جلب موافقت بانک مرکزی برساند، به این صورت که چینی‌ها این تعداد واگن را از قرار هر واگن به قیمت حدود یک میلیون یورو، برای شهرداری تهران تامین و ارسال کنند. با این حال، شهرداری در آن سال طبق قرارداد باید ۱۵درصد ارزش قرارداد که آن زمان ۵۰۰۰میلیارد تومان برآورد شد، به شکل نقد و پیش‌پرداخت به طرف چینی پرداخت می‌کرد تا کار تولید شروع شود. شهرداری در آن زمان مدعی شده بود که توان مالی تامین پرداخت اولیه در قرارداد ۶۳۰واگن چین را ندارد، البته این مواجهه با توجه به بودجه سالانه اداره پایتخت، قابل تامل است. با این حال سال گذشته این قرارداد از سمت شهرداری در ماجرای سفر شهردار به چین با «افزایش تیراژ سفارش» روبه‌رو می‌شود که اکنون دولتی‌ها مقابل تغییر متن قرارداد موضع گرفته‌اند. به نظر می‌رسد موضوع بیشتر جنبه غیرفنی دارد و به نوعی فاکتور‌های اختلاف ‌نظر بین دولت و شهرداری مطرح است.
سال گذشته بود که شهردار تهران به همراه هیاتی پرتعداد به چین سفر کرد تا تکلیف ۶۳۰واگنی که در دوره ریاست‌جمهوری سابق پرونده‌اش برای کلانشهر تهران باز شده بود را مشخص کند. شهردار تهران در سفر چند روزه خود به چین نه تنها آنگونه که اعلام شد قرارداد ساخت ۶۳۰واگن را به ساخت بیش از ۷۰۰واگن ارتقا داد، بلکه پکیجی از وسایل نقلیه اعم از تاکسی، اتوبوس و موتورسیکلت را نیز در قراردادش با چینی‌ها وارد کرد تا آنگونه که بار‌ها اعلام کردند حمل‌ونقل تهران به سمت برقی و پاک شدن پیش برود.
در حالی که بنا به وعده مدیران شهری، مردم تهران آماده ورود اولین سری واگن‌های مترو در سال جدید بودند تا بلکه کمی اوضاع نامناسب مترو در پی ازدحام مسافران و کمبود واگن بهبود یابد اما ناگهان خبر رسید که به‌رغم اینکه پیش از این اعلام شده بود که کار ساخت واگن‌های مترو در چین آغاز شده، اما هنوز وزارت کشور تاییدیه نهایی را نداده و تا این تاییدیه نباشد کار ساخت واگن‌ها آغاز نمی‌شود!
ماجرا آنگونه که مدیران شهری نقل می‌کنند از آنجا شروع شد که وزارت کشور که کارفرمای این قرارداد است باید اسناد، مدارک و طراحی‌های واگن‌های جدید را بررسی و تایید کند، اما مدیران شهری معتقدند که سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها نه تجربه لازم و نه نیروی کارشناسی دارد و به همین علت پیشنهاد تفویض اختیار بررسی قرارداد و نوع واگن‌ها به شرکت واگن‌سازی شهرداری تهران را دارند و این در حالی است که تا تاییدیه فنی صورت نگیرد، واگنی ساخته نمی‌شود و عملا فرآیند ساخت واگن‌ها به دلیل عدم‌ تاییدیه فنی هر روز عقب‌تر می‌افتد.
مهدی چمران رییس شورای شهر تهران برای اولین بار در این مورد سخن گفت و اعلام کرد: مایه تاسف است که ماه‌ها از انعقاد قرارداد‌ها گذشته، اما در داخل کشور موانع زیادی وجود دارد و موضوع هنوز به نتیجه نرسیده است. تا امروز تایید فنی برعهده مترو بوده بنابراین امیدواریم وزیر کشور قاطعانه تصمیم بگیرد و جلوی این توقف گرفته شود.
در حالی رییس شورای شهر تهران پرچمدار جریان واگن‌های چینی شده که هیچ‌یک از مدیران شهری تاکنون در مورد ایرادات این قرارداد حتی کلمه‌ای سخن نگفته‌اند و این سخنان رییس ۸۰ساله به مذاق سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها خوش نیامده است و در جوابیه‌ای اعلام کردند که این سازمان برای تامین پیش‌پرداخت ۶۳۰دستگاه واگن و خرید اتوبوس با استفاده از تهاتر نفت اقدام به فروش نفت و واریز وجوه مربوط به قرارداد‌ها کرده است و تمام آنچه تاکنون اتفاق افتاده مدیریت وجوه فروش نفت و مصرف آن در ردیف‌های مختص خود بوده و انجام چنین قرارداد بزرگی طبیعتا پیچیدگی‌های فنی و مالی خاص خود و در عین حال زمان‌بر بودن فرآیند را به همراه دارد که بحمدالله بدون مشکل در حال انجام است.
با اینکه رییس شورای شهر سعی دارد توپ این اختلاف‌نظر را به زمین سازمان شهرداری‌ها بیندازد و آن را یک اختلاف کارشناسی بداند، اما جعفر تشکری‌هاشمی رییس کمیسیون حمل‌ونقل شورای شهر تهران از موضوع دیگری سخن می‌گوید و با بیان اینکه قرارداد واگن‌ها را وزارت کشور به نمایندگی از دولت با شرکت چینی منعقد کرده است، گفت: محصول این قرارداد نیز قرار است به متروی تهران تحویل داده شود، اما در خلال انجام این کار و بازدید‌هایی که شهردار تهران از شرکت‌های واگن‌سازی چینی داشته، متعاقب آن شهرداری سفارش‌هایی که در حوزه مسائل فنی بود را به شرکت چینی داد که مورد ایراد وزارت کشور قرار گرفته چراکه طرف قرارداد وزارت کشور است و باید هرگونه ابلاغ نیز از سوی وزارت کشور انجام شود و ضمن اینکه اصل ایراد بجاست و نمی‌شود وسط قرارداد مداخلات صورت گیرد مگر اینکه هماهنگی برای ورود نهاد سوم انجام گیرد.
او تاکید کرد: این موضوع مورد دلخوری دوستان واقع شده و نسبت به این مداخله شهرداری تهران ایراد گرفته‌اند و به نظر می‌رسد بیشتر از آنکه این موضوع فنی باشد، مداخلات و ناهماهنگی‌های درون‌بخشی بود. با توجه به پادرمیانی وزیر کشور امید است این موضوع حل‌وفصل شود. اگر این اختلافات با فوریت حل شود حتما در پایان امسال ورود اولین رام قطار را خواهیم داشت و اگر این اختلافات به درازا بکشد امسال قطاری وارد ناوگان نمی‌شود و فرصت‌سوزی می‌شود.
هنوز فرآیند تایید فنی قطار ملی مترو به پایان نرسیده!
سید‌جعفر تشکری‌هاشمی رییس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر با اشاره به اختلاف وزارت کشور و مدیریت شهری پایتخت در موضوع تایید فنی واگن‌های وارداتی مترو به «جهان صنعت» گفت: به نظرم نوعی اختلاف سلیقه‌ای بین وزارت کشور و شهرداری تهران درباره نحوه دخالت‌ها و تصمیم‌گیری‌های پیرامون موضوع واردات واگن مترو از چین ایجاد شده است و این اختلافات بیش از آنکه به مساله تایید فنی ارتباط داشته باشد، به موضوعات ساختاری و نوع تعامل بین وزارت کشور و مدیریت شهری پایتخت ارتباط دارد.
وی افزود: با ورود مقامات ارشد دستگاه‌های ذی‌ربط یعنی وزیر محترم کشور و رییس محترم شورای شهر تهران، اختلاف نظر ایجادشده قابل حل است. اگرچه در حال حاضر این اختلاف سلیقه باعث شده که تایید فنی واگن‌های مربوط به قرارداد شهرداری با شرکت چینی با ابهام مواجه شود.
تشکری‌هاشمی ادامه داد: مساله‌ای که پیش آمده، یک موضوع فنی غیرقابل رفع نیست، بلکه نوعی اختلاف سلیقه است که بخشی از آن به ساختار اداری مربوط به عملی شدن این قرارداد بازمی‌گردد، با این حال با توجه به اینکه در روزهای گذشته رییس شورای شهر تهران پیگیری‌هایی را در این زمینه انجام داده‌اند، امیدواریم این اختلاف سلیقه هرچه زودتر حل شود و به مدیران ارشد نیز توصیه می‌کنیم که اجازه ندهند اختلاف نظرهای کاری، باعث وارد شدن آسیب به خدمات مورد نیاز شهروندان شود.
او در پاسخ به این سوال که چرا برخلاف وعده مسوولان شهرداری، سال گذشته قطار ملی مترو وارد خطوط راه‌آهن شهری تهران نشد، اظهار کرد: تا امروز توانسته‌ایم بیش از ۶۰درصد قطعات مورد نیاز برای ساخت واگن‌های مترو را در داخل کشور به تولید انبوه برسانیم. البته فرآیند کنار هم قرار دادن قطعات تولیدشده و ساخت قطار ملی مد نظر از آنها زمان‌بر است و اساسا برای تولید یک ابزار صنعتی، آن هم یک قطار مترو که وسیله حمل‌ونقل انبوه‌بر محسوب می‌شود، باید آزمون‌های فنی زیادی طی شود.
رییس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر ادامه داد: مدیران شهرداری تهران گفته‌اند که آنچه به عنوان قطار ملی مترو تولید شده، توانسته است آزمون‌های فنی دو شرکت اروپایی را پشت‌سر بگذارد، اما به نظر می‌رسد درباره روش انجام آزمون‌ها و نحوه صدور تاییدیه‌های فنی توسط شرکت‌های مذکور ابهاماتی وجود دارد که باید مورد بررسی بیشتر قرار بگیرد.
تشکری‌هاشمی با بیان اینکه هنوز تولید انبوه واگن‌های ملی مترو شروع نشده است، عنوان کرد: در حال حاضر بخش زیادی از قطعات مورد نیاز قطار ملی مترو در داخل کشور تولید می‌شود، اما نمی‌توان انکار کرد که نیاز به واردات برخی قطعات وجود دارد، زیرا برای تولید بعضی قطعات قطار مترو، هنوز دانش فنی لازم در کشورمان وجود ندارد و در برخی موارد نیز تولید قطعه مربوطه از نظر اقتصادی به‌صرفه نیست.
وی افزود: شورای شهر تهران در مجموع به‌ شدت از تولید قطار ملی مترو حمایت و استقبال می‌کند، ولی توصیه ما به مسوولان شهرداری این است که فرآیند تولید و وارد کردن این خط به ناوگان متروی پایتخت را بدون عجله کردن، طی کنند. تولید قطار ملی مترو یک موضوع فنی و تخصصی است و نباید با آن شبیه یک مساله سیاسی برخورد کنیم یا بخواهیم هرچه سریع‌تر با بریدن روبان، اعلام کنیم که قطار ملی را تولید کرده‌ایم. در دولت قبل نیز از قطار ملی رونمایی شد و این در حالی است که هنوز این قطار وارد خطوط متروی تهران نشده است. در حال حاضر ظاهرا مسوولان شهرداری به دنبال رونمایی سریع از این قطار هستند، اما از دوستان می‌خواهیم که این رویکرد را کنار بگذارند و در موضوع تولید قطار ملی و سایر مسائل فنی، به ‌دنبال انجام دقیق‌تر و تخصصی‌تر کار باشند.