20 - 01 - 2022
سفر به روسیه؛ ظرفیتها و دغدغهها
حشمتالله فلاحتپیشه*- سفر آقای رییسی به روسیه مهمترین ماموریت سیاسی و دیپلماتیک وی از زمان شروع به کار او است زیرا این سفر میتواند در زمینههای مختلف کمککننده باشد. اگرچه در کنار جوانب مثبت، دغدغههایی را هم به همراه دارد.
واقعیت این است که نوع مناسباتی که ایران با روسیه و چین شکلمیدهد و دغدغههایی که آمریکاییها و اروپاییها دارند، این است که در دنیای امروز اگر کشور بتواند ضلع سوم یک همکاری نئومنطقهگرایانه جدید در مقابل آمریکا باشد، این کشور حتما ایران است. این اراده البته در ایران حتما وجود دارد و شکلگیری این مثلث منوط به شکلگیری این اراده در چین و روسیه است.
نکته مهم دیگر این است که ایران و روسیه میتوانند ظرفیتها و مناسبات خود را احیا کنند و این سفر از این جهت بسیار خوب و حائز اهمیت است. مساله دیگر نیز ربط این سفر به موضوع برجام و به طور کلی روابط ایران و غرب است. در این خصوص نیز معتقدم که این سفر نباید مانع تنشزدایی بین ایران و غرب به ویژه در موضوع برجام شود.
بنابراین آقای رییسی و تیمی که برنامه سفر را چیدهاند باید فضای فکری مقامات روسی را به فضای فکری مقامات ایران نزدیک کنند. متاسفانه تاکنون این فضاهای فکری به هم نزدیک نشده است. فضای فکری مسوولان ایران مبتنی بر ایجاد یک رابطه راهبردی بین دو کشور ایران و روسیه است زیرا به هرحال این دو، دشمن مشترکی به نام آمریکا دارند و ایران سعی دارد که در حوزههای مختلف روابط راهبردی با روسیه داشته باشد اما تنها گذاشتن ایران در زمان تحریم و نوع رفتاری که روسها در سوریه یا در حوزه رژیم حقوقی دریای خزر انجام میدهند، نشان میدهد که فضای فکری آنها متفاوت است. البته این مساله ناشی از نوعی سادهاندیشی در سیاست خارجی ایران و زرنگی روسها در این حوزه است. روسها نوعی تکثر منافع را در سیاست خارجی منافع خود دنبال میکنند اما این تکثر منافع هنوز در ایران شکل نگرفته است.
با این دید چند موضوع قابل طرح است؛ نخست اینکه رابطه راهبردی آنطور که مسوولان ایرانی انتظار دارند شکل نخواهد گرفت زیرا اساسا اثر اینگونه روابط، سپری شده و همه کشورها بر اساس منافع ملی خود روابط متکثری را شکل میدهند و هرجایی که منافع آنان اقتضا کند، در حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی و… عمل میکنند. روسیه نیز نمادی از اینگونه موارد است.
در عین حال روابط آنطور که روسها مایل هستند نمیتواند تاکتیکی باقی بماند و این نوع نگاه روسها در شأن جایگاه ایرانیان نیست. چراکه ایرانیان قدرت خود را به رخ کشیدهاند و اگر قرار باشد در دنیای امروز یک کشور نقش هماوردی را برای قدرتهای فرامنطقهای داشته باشد، آن کشور ایران است که در حوزههای مختلف این را نشان داده است. مثلا شکست آمریکا در راهبرد نظامی به ایران که حمله به عین الاسد و سقوط پهپاد آمریکایی آن را ثابت کرد. همچنین فرار آمریکا از منطقه که ناشی از یک راهبرد ایرانی بود، نشانه دیگری است. علاوه بر آن ایران کشوری است با فرصتهای اقتصادی مختلف با ۱۵ همسایه خود که نمیتوان آن را نادیده گرفت. لذا روسها هم نمیتوانند رویکرد خود برای داشتن یک رابطه تاکتیکی با ایران را دنبال کنند بنابراین یک رابطه شبهراهبردی میتواند شکل بگیرد و آن این است که دو طرف سطح بالای مناسبات را در حوزههای مختلف از هم انتظار داشته باشند.
در این قالب اگر قرار باشد که خرید نظامی از روسیه صورت بگیرد، ایران باید بتواند بالاترین سطح فروش آنها را دریافت کند نه اینکه متحدان آمریکا مثل ترکیه S400 دریافت کنند اما ایران برای دریافت S300 با مشکل مواجه شود. یا در زمینه مناسبات اقتصادی اگر همکاری شکل میگیرد، گرفتار سرنوشتی مثل نیروگاه بوشهر نشود که طولانیترین طرح اقتصادی روسها در تاریخ مناسبات با دیگر کشورها بود و به دلایل مختلف به تعویق افتاد و با یازده سال تاخیر به صورت نیمه فعال به ایران تحویل داده شد. لذا باید سطح بالای فناوری را به ایران تحویل دهند.
موضوع اساسی دیگر نیز آن است که موافقتنامههای بین ایران و روسیه تحت تاثیر کشورها و شرایط ثالث نباشد. معتقدم که نباید ایران را به عنوان کشوری که در شرایط تحریم توافق میکند و گرفتار فضای تحریمی است، ببیند و به همین دلیل بارها گفتهام که بهتر است مناسبات راهبردی ایران با چین و روسیه حداقل در حوزه عملیاتی، اجرایی و تصویب بعد از برجام صورت بگیرد. چراکه برجام یک موافقنامه درحال امضا است و ایران نباید در شرایط تحریم زیر بار موافقنامههای تحریمی برود.
نکته مهم دیگر آن است که همانطور که روسیه در سیاست خارجی تکثر دارد، ایران هم تکثر را در منافع ملی خود دنبال کند. مجموعا میتوان گفت که مناسبات با روسیه خوب است اما نباید مانع تنشزدایی ایران با غرب و حتی آمریکا شود. برجام، نماد این موضوع است و نباید قربانی هر مسالهای مثل اوکراین و … شود.
نهایتا اینکه در این سفر حتما حرفهای خوبی گفته خواهد شد که انتظار میرود تبدیل به موافقتنامههای عملی بر اساس احترام و منافع دوجانبه شود.
* تحلیلگر مسائل بینالملل
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد