سقوط تا ذیل فصل ۷

علی بیگدلی: شورای حکام به جای قطعنامه در یک بیانیه هشدار خواهد داد

آرزو فرشید– هشت سال پیش همین موقع‌ها فکر می‌کردیم که با آمدن روحانی و تحقق وعده‌هایش در حوزه سیاست خارجی گره از کار پرونده هسته‌ای و مناسبات ایران با دنیا باز می‌شود. چند سال اول بد پیش نرفت و توافقی حاصل شد که اگر به هزار مانع داخلی و خارجی برنخورده بود، شاید اکنون اوضاع اقتصادی و سیاسی بهتری داشتیم. از بخت خوش دلواپسان داخلی بود یا هر چیز دیگر، ترامپ‌نامی به کاخ سفید رسید و هر چه رشته بودیم را پنبه کرد. وضعیت روز‌به‌روز پیچیده‌تر شد اما گمان کردیم با آمدن بایدن و دولت دموکرات‌ها تغییری حاصل می‌شود. اما به این سادگی‌ها نبود که شاهدیم اصرار طرفین بر اینکه دیگری باید قدم اول را برداشته و شرط و شروط تعیین شده را بپذیرد، چطور وضعیت را بغرنج کرده است.
اکنون و در آستانه پایان دولت، از یک‌سو با مصوبه مجلس برای کاهش تعهدات برجامی و اصرار بر لغو همه‌جانبه تحریم‌ها قبل از بازگشت آمریکا به برجام مواجه هستیم و از سوی دیگر با آمریکایی که از چند اقدام غیرتحریمی و به قول روحانی یک تغییر لحن، فراتر نمی‌رود. اروپایی‌ها هم که مثل دوران ترامپ با آمریکای جدید سر سازگاری ندارند، آب به آسیاب این درگیری ریخته و اوضاع هر روز بدتر می‌شود.
شاهد آنکه دولت ایران از یک سو قانون جدیدالتاسیس اقدام راهبردی برای لغو تحریم که به موجب آن باید دسترسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی محدود و اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی متوقف شود را اجرایی کرده و از سوی دیگر به خاطر تعیین مهلت سه ماهه و توافق با آژانس در این زمینه تحت فشار تندروهای داخلی است. آن طرف ماجرا اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از بابت اقدامات اخیر مثل افزایش غنی‌سازی و ساخت اورانیوم فلزی و پاسخگو نبودن درباره برخی سایت‌ها عمیقا نگران است و آمریکا و اروپا نیز پیش‌نویس قطعنامه به دست منتظر نشسته‌اند.
هشدار تهران، درخواست غرب
اینجا در تهران مسوولان هشدار می‌دهند اما به نظر نمی‌رسد گوش طرف غربی بدهکار این ‌حرف‌ها باشد.
همین دیروز محمود واعظی رییس دفتر رییس‌جمهور در حاشیه جلسه هیات دولت تلاش برای تصویب قطعنامه ضدایرانی در شورای حکام را غیرسازنده دانست‌ و همین دیروز رییس‌جمهور فرانسه در گفت‌وگویی تلفنی با رییس‌جمهور کشورمان خواستار انجام شدن اقداماتی از سوی ایران برای از سر گرفتن مذاکرات پیرامون توافق هسته‌ای شد! این یعنی مرغ هر دو طرف یک پا دارد و مساله به این سادگی‌ها حل نخواهد شد.
فریدون مجلسی دیپلمات پیشین کشورمان امیدی ندارد که شورای حکام در این زمینه نرمش به خرج داده و قید صدور قطعنامه را بزند. وی در عین حال معتقد است ایران هم به سادگی از موضع خود عقب نمی‌نشیند و آماده است تا حادترین نقطه پای حرف خود بماند.
وی در پاسخ به اینکه حادترین نقطه‌ای که ایران احتمالا قصد پایداری تا آنجا را دارد، دقیقا کجاست، به سایت «آزادی» گفت: «ارجاع به شورای امنیت سازمان ملل و لغو قطعنامه‌ای که درباره معلق کردن شش قطعنامه احمدی‌نژادی بود. این اقدام ما را به مرحله قبل از مذاکرات برجامی برگردانده و تحت فصل ۷ منشور ملل متحد که اقدامات حادی از قبیل اقتصادی و نظامی را مجاز می‌داند، قرار می‌دهد.»
عواقب قطعنامه
عواقب صدور این قطعنامه البته برای دولت و تصمیم‌گیرندگان در این خصوص به خوبی مشخص است. شاهد آنکه واعظی دیروز گفت: «این قطعنامه که به گفته خودشان خیلی از بندهای آن اصلاح و نرم شده است را غیرسازنده تلقی می‌کنیم که بر نوع مذاکرات ما در برجام و تعامل با آژانس تاثیر می‌گذارد و تا دیر نشده، باید اصلاح شود.»
رییس دفتر رییس‌جمهور در ادامه ثابت کرد که ایران به هیچ وجه از انتظارات و شروط خود دست برنخواهد داشت زیرا در تشریح محتوای گفت‌وگوی تلفنی روحانی و ماکرون گفت که «ماکرون گفت اروپا و آمریکا علاقه‌مند به حفظ برجام هستند اما تعداد تحریم‌ها زیاد است و ۱۵۰۰ تحریم فقط در دوره ترامپ بوده است اما با این حال توقع ما این است که تحریم‌ها برداشته شود. اروپا و آمریکا باید یک گام عملی بردارند تا ما هم در مقابل اقدام عملی انجام دهیم. اختلاف نظری در این زمینه با ماکرون وجود داشت ولی قرار بر این شد که درباره ایده‌هایی که مطرح شده، بیشتر فکر کنیم.»
بیانیه یا قطعنامه؟
این طور که معلوم است دولت و خیلی از کارشناسان در ایران امیدوار هستند با وجود پافشاری ایران بر مواضع خود، کار به صدور قطعنامه نکشد. مثلا علی بیگدلی تحلیلگر مسائل بین‌الملل می‌گوید که «هدف اروپا و آمریکا از درخواست صدور قطعنامه علیه ایران شورای حکام، افزایش فشارها بوده است.» او در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» پیش‌بینی کرد این شورا در جلسه پیش‌رو، قطعنامه نهایی را صادر نکرده و صرفا به صدور یک بیانیه هشداردهنده اکتفا کنند.
وی ضمن ابراز امیدواری به اینکه پیش‌بینی او درست از آب درآید، گفت: «اگر شورای حکام رای منفی بدهد، خیلی بد خواهد شد. صدور این قطعنامه ضربه جدی به مذاکرات احتمالی بین ایران و آمریکا خواهد زد. ضمن اینکه پرونده ایران را به شورای امنیت می‌فرستد و این شورا نیز بعد از دو بار هشدار، اگر ایران راضی نشود که خواسته‌های آنان را بپذیرد ایران را زیر فصل هفتم خواهد برد و خیلی خطرناک است.»
بیگدلی خاطرنشان کرد که در چنین شرایطی احتمال بروز درگیری نظامی نیز وجود دارد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با در نظر گرفتن تبعات گسترده صدور این قطعنامه و تهدیدات ایران در این راستا، ابراز امیدواری کرد که کار به اینجاها نرسد.
وی در پاسخ به اینکه ایران چطور می‌تواند مانع از صدور قطعنامه و پیچیده‌تر شدن اوضاع شود گفت: «اکنون که کاری از ایران ساخته نیست اما می‌تواند در این فرصت سه ماهه که در تفاهم با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مشخص شده است اجازه دهد کارشناسان و متخصصان به ایران آیند و اورانیوم فلزی را بررسی کنند. همچنین می‌تواند آن دو سایت اعلام نشده که مورد اشاره آژانس هست را اعلام کند و در عین حال فیلم‌های ضبط‌شده در این مدت را پاک نکند و به آژانس بدهد.»بیگدلی با تاکید بر اینکه «وضعیت خیلی پیچیده است» گفت: «ائتلاف اروپا و آمریکا سعی دارد سطح فشارها را علیه ایران افزایش دهد و ایران نیز نمی‌تواند از صدور قطعنامه جلوگیری کند. شرایط سختی است و امیدواریم که کار به شورای امنیت و … نرسد. ضمن اینکه در بهترین حالت نیز بعد از سه ماه مشخص شده اتفاقی نخواهد افتاد. ایران به خاطر آنکه می‌داند طرف غرب قصد طرح موضوعات غیربرجامی از جمله مسائل منطقه‌ای، موشکی و حقوق‌بشری را دارد تن به مذاکره نمی‌دهد و فاصله عمیق بین ایران و غرب که آینده روشنی هم ندارد، روز به روز بیشتر می‌شود.»
نگرانی گسترده
نگرانی از صدور این قطعنامه و تبعات آن البته مختص ایران نیست. به عبارت دیگر این اقدام احتمالی شورای حکام چنان عواقبی دارد که سایر طرف‌های برجامی را نیز نگران کرده است. شاهد آنکه میخائیل اولیانوف نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین تصویب آن را احمقانه و یک اقدام سیاسی خطرناک توصیف کرده است. او دیروز با انتشار پیام‌هایی در حساب کاربری خود از تصمیم تروئیکای اروپا برای ارائه قطعنامه‌ای انتقادی علیه کشورمان در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انتقاد کرد و نوشت: «اعضای شورای حکام آژانس در جلسه کنونی خود با یک چالش بزرگ روبه‌رو هستند. آنها واقعا می‌توانند به تقویت رژیم منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و احیای برجام کمک کنند. آنها در عین حال، می‌توانند تصمیم بگیرند که با اقدامات سیاسی پرخطر مخالفت نکنند. اعضای شورای حکام باید انتخاب کنند.»
وی در پیامی دیگر تصریح کرد: «من می‌توانم با همکاران خود در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که مجبورند درباره چگونگی رسیدگی به موضوع ایران در جریان جلسه فعلی شورای حکام تصمیم بگیرند، همدردی کنم. توصیه ما این است که اگر آماده نیستید تا با یک بحران احتمالی بین‌المللی مواجه شوید، پس از اقدامات عجولانه پرهیز کنید. بیایید فرصتی برای دیپلماسی فراهم کنیم.» این مقام روس همچنین نوشت: «وقتی می‌گویم «یک اقدام سیاسی بسیار خطرناک»، منظور من تصویب یک قطعنامه احمقانه است که می‌تواند چشم‌اندازهای احیای برجام را دقیقا در لحظه‌ای تضعیف کند که این کار بسیار امکان‌پذیر شده است.»