سوخت فرصت‌های فراوان بخش معدن

سهراب حسینی*
در حال حاضر فرصت‌های سرمایه‌گذاری برون‌مرزی در کشورهای همسایه و آسیای میانه وجود دارد که شرایط بسیار خوبی برای توسعه بخش معدن فراهم کرده است. به طور مثال مواد معدنی‌ای همچون ذخایر روی، کروم، باریت و… در کشورهایی از جمله افغانستان، عربستان، ‌آذربایجان و عمان می‌توانند فرصت مناسبی برای سرمایه‌گذاری ایرانی‌ها فراهم کنند‌‌.

همین وضعیت در مورد ایران هم وجود دارد، چراکه در کشور ما هنوز ذخایر کشف‌نشده و محدوده‌های ثبت‌شده‌ای وجود دارند که به دلایل مختلف از ادامه کار باز مانده‌اند. بهترین فرصت در بخش سرمایه‌گذاری معدن در ایران این است که محدوده‌ها و معادنی که تا به امروز نتوانسته‌اند به اکتشاف کامل برسند، از سوی مسوولان مانع‌تراشی شوند و مورد توجه قرار گیرند، به این صورت که دولت مشکلات بومی، منطقه‌ای و زیست‌محیطی را حل و از معدنکار حمایت کند تا بتواند سرمایه‌گذاری را در این بخش رونق دهد.
عموما به فرصت‌ها می‌توان از دو زاویه نگریست. نخستین مرحله شناسایی فرصت‌های مختلف است که می‌تواند به توسعه بخش معدن کمک کند. مورد دیگر تبدیل تهدیدها به فرصت است. در این زمینه باید گفت که بسیاری از منابع در حال حاضر اکتشاف کامل را تجربه نکرده‌اند و می‌توانند نوعی تهدید باشند، اما می‌توان آنها را به فرصت تبدیل کرد و با ورود تکنولوژی و دانش روز به توسعه معدنکاری در کشور پرداخت.
متخصصان سازمان زمین‌شناسی افراد کاردانی هستند. ما علوم و فنون و دانش زمین‌شناسی و معدنکاری قوی‌ای در کشور داریم و افرادی که در این بخش کار می‌کنند از علم بالایی برخوردار هستند، اما بحث بر سر ماشین‌آلات و تجهیزات و مدیریت داده‌ها و هوش مصنوعی است که به تسهیل معدنکاری برمی‌گردد. استفاده از علوم و فنون جدید در بحث معدنکاری نوعی فرصت برای سرمایه‌گذاری است و می‌توان از آن استفاده کرد. در ادامه با ساخت کارخانه‌ها و مطابق با ظرفیت تولید و استخراج می‌توانیم این بحث را گسترش دهیم و موقعیت‌هایی مثل سرمایه‌گذاری را فراهم کنیم.
باید خاطرنشان کنم که متاسفانه سرمایه‌گذاری در بحث اکتشاف و فرآوری مواد معدنی مثل کبالت و پلاتین هنوز در کشور انجام نشده، در حالی که می‌تواند اقتصادی باشد و آینده و چشم‌انداز خوبی در مبحث سرمایه‌گذاری فراهم کند. موضوع دیگر بحث بازسازی و نوسازی معادن و صنایع معدنی است که با این مهم خطوط تولید و تجهیزات فرآوری و استخراج معادن به بهره‌وری می‌رسند. به این ترتیب معادنی که خط تولید قدیمی دارند را باید به‌روز‌رسانی کرد تا بتوانیم سرمایه‌گذاری مطمئنی روی آنها داشته باشیم.
یکی از حوزه‌های با‌اهمیت در اقتصاد کشور بخش معدن است، اما صنایع معدنی به دلایل مختلف از جمله سوء‌مدیریت یا اتخاذ تصمیم‌های نادرست در عرصه سیاستگذاری شاهد کاهش رشد اقتصادی هستند. از طرفی تحریم‌های بین‌المللی، معادن را با مشکلات متعددی روبه‌رو کرده‌اند. در اثر تحریم‌ها، بازگشت ارز حاصل از صادرات بسیار دشوار شده و ریسک صادرات افزایش یافته است. از سوی دیگر حذف ارز دولتی هزینه تولید را افزایش داده و امکان رقابت در بازارهای جهانی از بین رفته است. در حالی که روزگاری قرار بود معادن به توسعه اقتصادی کمک کنند و ضرورت جایگزینی درآمدهای بخش معدنی به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی برای درآمدهای نفتی کشور مطرح بود، اما فعالیت در حوزه معادن با مشقات و دشواری‌ رو‌به‌رو است. نکته مهم این است که لغو تحریم‌ها و احیای برجام، به تنهایی اقتصاد کشور را پویا نمی‌کند، زیرا اگر با ساز‌و‌کارهای گذشته از جمله در بخش معدن بخواهیم پیش رویم، هیچ توفیقی حاصل نخواهد شد.کمبود نقدینگی یکی از موانع جدی در صنعت معدن به شمار می‌رود که باید برای رفع آن چاره‌اندیشی شود. محدودیت‌های مالی در نهایت می‌تواند منجر به تعطیلی عمده معادن کشور و در نتیجه تعدیل نیروی کار و کاهش تولید شود. در صورتی که معادن با معضل کمبود نقدینگی روبه‌رو شوند، شاهد کاهش قدرت رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی و افت تولید خواهیم شد. در ادامه کمبود نقدینگی سبب کاهش بهره‌وری، ایمنی و تحت تاثیر قرار گرفتن امر نوسازی در فعالیت معدنکاران می‌شود. از جمله مشکلات موجود در بحث اقتصاد کشور وجود تورم بوده که این امر نیاز صنایع معدنی به نقدینگی را افزایش می‌دهد. به بیان دیگر هر چه قدرت خرید واحدهای صنعتی و معدنی تحت تاثیر تورم و افزایش قیمت مواد اولیه کاهش ‌یابد، واحدهای مذکور به نقدینگی بیشتری برای جبران این کاهش قدرت خرید نیاز دارند. در این بین به راه‌حل‌هایی نظیر کاهش تورم،‌ کمک به افزایش ارزش ریال در قیاس با نرخ دلار، نقش صندوق بیمه در جهت سرمایه‌گذاری برای فعالیت‌های معدنی و امکان صدور ضمانتنامه شرایط خوب برای اعطای تسهیلات در بخش معادن و صنایع معدنی کشور می‌توان اشاره کرد.
* عضو هیات‌مدیره اتحادیه حفاران غیرنفتی