سودای نخل طلا

هفتاد و چهارمین جشنواره کن یکی از مهم‌ترین رویداد‌هایی بود که سال گذشته به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا لغو شد، اما امسال از ۶ تا ۱۷ ژوئیه (۱۵ تا ۲۶ تیر) در فرانسه برگزار خواهد شد. طبق آنچه مسوولان کن گفته‌اند زمان برگزاری این جشنواره دو ماه هم برای آماده‌شدن فیلم‌ها به تأخیر افتاد تا شاهد دوره‌ای پربار و ترکیبی از کارکشته‌ها و استعدادهای نوظهور باشیم. امسال هم پل ورهوفن و وس اندرسون و اصغر فرهادی و لئوس کاراکس و نانی مورتی و ژاک اودیار در جشنواره هستند و هم ریوسوکی هاماگوچی و کریل سِرِبرِنیکوف و جولیا دوکورنو.
برای نخستین بار سینمای ایران با دو فیلم همزمان در مسابقه مهم‌ترین جشنواره جهانی، برای دریافت نخل طلا رقابت می‌کند! فیلم «قهرمان» با عنوان فرانسوی (یک قهرمان) ساخته اصغر فرهادی در قسمت مسابقه فیلم‌های بلند یکی از ۲۴ فیلمی است که با کارگردانان مشهوری مثل لیو کاراکس، نانی مورتی، وس اندرسون، اپیچانگ ویراستاکول، ژاک اودیار، پل ورهوفن و غیره رقابت خواهد کرد. از سویی فیلم کوتاه داستانی «ارتودنسی» اثر محمدرضا میقانی نیز در بخش مسابقه بین ۱۰ فیلم انتخاب شده که همگی ناشناس هستند و کاندید اتوماتیک‌وار نخل طلا خواهند بود.
البته باید یادآوری کرد که در بخش مسابقه، قبلا یک فیلم اسپانیایی (ساخته اصغر فرهادی) و یک فیلم ایرانی (ساخته جعفر پناهی – ۳ رخ) همزمان در این جشنواره بوده‌اند، اما فیلم «همه می‌دانند» کلا اسپانیایی است و ربطی به ایران نداشت. با این حساب شانس «قهرمان» یک روی ۲۴ است و شانس «ارتودنسی» یک روی ۱۰، خواهد بود. قابل اشاره است از زمانی که فیلم (‌طعم گیلاس) اثر درخشان عباس کیارستمی به‌طور مشترک، با فیلم ژاپنی (مار ماهی) از ایمامورا‌، نخل طلا بردند ‌و مسائلی که در جلسه نهایی هیات داوران بر سر موضوع نخل طلای مشترک بالا گرفته بود، آقای ژیل ژاکوب، دبیرکل جشنواره تصمیم گرفت که از آن پس نخل طلای مشترک به فیلمی داده نشود، لذا این قانون وارد مقررات جشنواره کن شد که تا به امروز این موضوع ادامه دارد.
فیلم کوتاه محمدرضا میقانی، فیلمساز جوان و خوش‌قریحه، به رابطه دوستی دو دختر نوجوان می‌پردازد و حضور «خانواده غایب» آنهاست. هر دو دختر تنیس‌باز هستند که خانواده آنها برایشان تعیین کرده چه بکنند. آنها البته بیشتر اوقات را با خودشان می‌گذرانند. فرم کار، نحوه میزانسن، رنگ‌ها و نورهای انتخاب‌شده و دیالوگ‌ها همگی حاکی از فیلمی کاملا متفاوت از آنچه که از سینمای ایران دیده‌ایم را پیش روی تماشاگر می‌گذارد که به تجربه نسبتا تازه‌ای دست زده است. صحنه‌پردازی‌ها گاه به تابلوی نقاشی مدرن و مینی‌مالیستی می‌ماند، به‌ویژه صحنه غافلگیرکننده آخر، تاثیرگذار است.
باید اضافه کرد که جدا از دو فیلم یادشده، یک فیلم بلند داستانی از پناه پناهی (فرزند جعفرپناهی) که اولین فیلم او است در بخش ۱۵ روز کارگردانان، پذیرفته شده و همچنین، یک فیلم کوتاه اپیزودیک از جعفر پناهی که با موبایل فیلمبرداری شده در یک مجموعه هفت فیلمی، درباره کرونا، خارج از زیر عنوان (سال توفان ابدی) در بخش (نمایش‌های ویژه) نشان داده خواهد شد- جشنواره هفتاد و چهارمین دور کن از ۶ تا ۱۷ ژوییه بر پا خواهد شد و رییس هیات داوران مسابقه‌، اسپایک لی، کارگردان آمریکایی است .
فیلم‌های کلاسیک کن
۱۸ فیلم کلاسیک و ترمیم‌شده به همراه شش مستند درباره سینما، فهرست فیلم‌های بخش کلاسیک هفتاد و چهارمین جشنواره فیلم کن را تشکیل می‌دهند.
«زندگی دوگانه ورونیکا» ساخته کریشتوف کیشلوفسکی»، «ت مثل تقلب» ساخته اورسن ولز، «برکه شیطان» به کارگردانی «ماساهیرو شینودا»، «جنگ تمام است» به کارگردانی «آلن رنه»، «نامه‌ای از زنی ناشناس» ساخته «ماکس افولس»، «جاده مالهالند» ساخته دیوید لینچ، «گل‌های سنت فرانسیس» از روبرتو روسلینی»، «میدانم کجا میروم» به کارگردانی مایکل پاول و امریک پرسبرگر، «مرگ یک پیامبر» ساخته رائول پک و «مرگ رفاقت» از «پیتر وولن» از مهم‌ترین فیلم‌هایی هستند که در بخش کلاسیک جشنواره امسال کن به روی پرده می‌روند. در ادامه مروری داریم بر فیلم‌های حاضر در جشنواره کن امسال:
پاریس، منطقه ۱۳
بخش نهایی ژاک اودیار را باید یکی از بهترین نمونه‌های حضور مرتب در بخش اصلی جشنواره کن بدانیم که امسال برای پنجمین‌بار با دیگر کارگردان‌ها رقابت می‌کند.
اولین حضور او در جشنواره کن با «ببینید چگونه سقوط می‌کنند» بود که در هفته منتقدان بین‌المللی سال ۱۹۹۴ به نمایش درآمد. او با دو فیلم بعدی‌اش سر و صدای زیادی در جشنواره کن به پا کرد: سال ۱۹۹۶ با فیلم «یک قهرمان خودساخته» بهترین فیلمنامه را به دست آورد و سال ۲۰۰۹ با فیلم «یک پیامبر» جایزه بزرگ کن را کسب کرد. اودیار بعد از سال ۲۰۱۲ که با «زنگار و استخوان» در رقابت‌ها حاضر بود در سال ۲۰۱۵ بالاخره با «دیپان» نخل طلای کن را به خانه برد.
آخرین ساخته ژآک اودیار داستان چهار نفر –سه زن و یک مرد- را روایت می‌کند که روابطشان بین دوستی و عشق در رفت و برگشت است‌. «پاریس، منطقه ۱۳» از مجموعه‌داستان‌های کوتاه گرافیکی «کشتن و مرگ»، اثر کاریکاتوریست آدریان تومین اقتباس شده است.
فیلم جدید یکی‌ از شناخته‌شده‌ترین کارگردان حال‌حاضر فرانسه را یک داستان عاشقانه قرن بیست‌ویکمی توصیف کرده‌اند که قوانین جذب را دوباره تعریف می‌کند. اودیار در این فیلم معنای عاشق‌بودن در دنیای امروز را به روشی جسورانه و فوق‌العاده ظریف نشان می‌دهد.
تپش‌های کازابلانکا
بخش نهایی چند جوان که در محله فقیرنشین «سیدی مومن» کازابلانکا در مراکش زندگی می‌کنند، با شرکت‌کردن در یک پروژه فرهنگی ترغیب می‌شوند با استفاده از موسیقی هیپ‌هاپ نظراتشان را بیان کنند. فیلم با الهام از کارگاه «هیپ‌‌هاپ» رپر مراکشی، آناس بسبوسی، ساخته شده است که خود او هم در فیلم بازی می‌کند. این اولین‌حضور نبیل عیوش، کارگردان مراکشی، در بخش رقابتی جشنواره کن است. او که ۳۰سال است فیلم می‌سازد در سال ۲۰۱۲ با «اسبان خدا» و در سال ۲۰۱۵ با «بسیار دوست‌داشتنی» در بخش‌های جنبی جشنواره کن حاضر بود. فیلم «بسیار دوست‌داشتنی» به دلیل اهانت به ارزش‌های اخلاقی و زن‌های مراکشی در کشور مراکش ممنوع شد. بازیگر زن اصلی این فیلم چندین‌بار تهدید به مرگ شده و مقامات مذهبی فیلم را تقبیح کرده‌اند.
موشک قرمز
بخش نهایی شان بیکر عمده شهرتش را برای فیلم‌های تحسین‌شده «نارنگی» و «پروژه فلوریدا» به دست آورده است. «پروژه فلوریدا»، فیلم قبلی او که در بخش دو هفته کارگردانان هفتادمین جشنواره فیلم کن نمایش داده شد، برای ویلیام دفو یک نامزدی اسکار به ارمغان آورد. آخرین فیلم این کارگردان مستقل آمریکایی درباره مردی است که به شهر کوچک خود در تگزاس برمی‌گردد و متوجه می‌شود که بسیاری از مردم محلی اصلا خواهان بازگشت او نیستند. «موشک قرمز» اولین فیلم بیکر است که در جشنواره کن نمایش داده می‌شود. بیکر با همکار همیشگی‌اش، کریس برگوچ، فیلمنامه را نوشته است و در میانه شیوع ویروس کرونا در سکوت خبری و با رعایت پروتکل‌های بهداشتی جلوی دوربین برده است.
شکستگی
بخش نهایی «شکستگی» سومین حضور کاترین کورسینی در جشنواره کن و دومین رقابتش در بخش اصلی این جشنواره است. در خلاصه داستان فیلم آمده است: «کارکنان معترض و عصبانی یک بیمارستان تظاهرات عظیمی راه انداخته‌اند؛ در همان زمان دو زن در آستانه جدایی از همسرانشان هستند و این تلاقی استرس آنها را بیشتر کرده است.» کورسینی که سال ۲۰۰۱ با فیلم «تکرار» در بخش اصلی جشنواره کن برای نخل طلا رقابت می‌کرد، سال ۲۰۱۲ با فیلم «سه جهان» در بخش غیررقابتی کن حاضر بود.
تیتان
نهایی اگر فکر می‌کنید ساخت فیلم‌های ترسناک کاری مردانه است؛ جولیا دوکورنو بهترین مثال نقض این دیدگاه است. دوکورنو درواقع مقابل نمایش کلیشه‌ای زنان در فیلم‌های ترسناک و پیش‌فرض‌های اجتماعی این ژانر ایستاده است؛ هرچند در طرف مقابل او برای تأکید بر عقاید جنسیتی زنان و ویژگی‌های دیگری مثل خودشیفتگی، کینه‌توزی و حسادت در فیلم‌هایش موردانتقاد هم قرار گرفته است. دوکورنو در سال ۲۰۱۶ با فیلم «خام» دل خیلی‌ها را در جشنواره کن برد. در خلاصه داستان فیلم جدید این کارگردان آمده است: «در فرودگاه، مرد جوانی با صورتی کبود ادعا می‌کند یک دهه قبل-زمانی که کودک بوده است- ناپدید شده است. همزمان با پیوستن مرد جوان به پدرش، چندین قتل هولناک در منطقه اتفاق می‌افتد.» این اولین‌بار است که فیلمی از دوکورنو در بخش اصلی جشنواره کن به نمایش در می‌آید.