سونامی پیری زودرس در تامین اجتماعی

هر چه سن کارمندان و شاغلان در دستگاه‌های اجرایی یا واحدهای تولیدی بالاتر می‌رود همه به فکر سالمندی و بازنشستگی می‌افتند اما مساله آنجاست که برخی از کارمندان یا کارگران حتی در ۳۴ سالگی هم بازنشسته شده‌اند؛ بازنشسته‌ای که به سن پیری نرسیده است‌. اینکه بازنشستگی پیش از موعد خوب است یا بد، مهم نیست. مساله مهم‌تر آن است که اکنون بازنشستگی پیش از موعد به یک امر تحمیلی برای سازمان تامین اجتماعی تبدیل شده است‌. تامین اجتماعی حدود ۴۲ میلیون بیمه شده دارد و کارشناسان امر بیمه‌ای معتقدند هرچه تعداد بیمه‌شدگان بیشتر باشد و تعداد بازنشستگان کمتر، ضریب پشتیبانی تامین اجتماعی از نرم بهتری برخوردار خواهد بود‌. اکنون ضریب پشتیبانی سازمان تامین اجتماعی حدود ۱/۵ است یعنی به ازای هر ۱/۵ نفر بیمه شده یک نفر بازنشسته وجود دارد که نباید این ضریب کاهش یابد و در صورت افزایش میزان بازنشستگان، این رقم به حد پایین‌تری می‌رسد و احتمال خطر کاهش ضریب پیشتیبانی هم بیشتر می‌شود‌. به گزارش ایرنا محمدعلی جنانی، مدیرکل امور فنی مستمری‌های سازمان تامین اجتماعی نیز بیش از این گفته بود که در اغلب کشورها سن بازنشستگی بالای ۶٠ سال است (به عنوان نمونه پرتغال و آمریکا ۶۶ سال و ایسلند ۶٧ سال)، اما در ایران سن بازنشستگی ٣٠ درصد افراد کمتر از ۵۰ سال است‌.
وی با بیان اینکه مهم‌ترین پارامترهای حوزه بازنشستگی، سن و سابقه پرداخت حق بیمه است، ادامه می‌دهد: سابقه پرداخت حق بیمه اغلب کشورها نیز بالای ٣٠ سال است (ژاپن و هلند ۴٠ سال)، در حالی که در ایران سابقه پرداخت حق بیمه مستمری‌بگیران، زیر ٢٠ سال است‌. نسبت پشتیبانی (نسبت بیمه شده به مستمری‌بگیر) در سال ١٣۵۴ در کشور ۸/۲۴ بوده است که پس از طی دوره ۴۲ ساله در سال ١٣٩۶ به میزان ۱/۵ کاهش یافته است، این به آن معنی است که در سال ١٣۵۴، به ازای هر ۸/۲۴ بیمه شده اصلی، یک نفر مستمری دریافت کرده است و در سال ١٣٩۶، به ازای هر ۱/۵ بیمه شده اصلی، یک نفر مستمری دریافت کرده است‌.
این مساله وجود دارد که هرچه تعداد افراد بیمه شده بیشتر باشد درآمد سازمان تامین اجتماعی به عنوان سازمان اجتماعی و درآمد- هزینه‌ای بالاتر می‌رود، اما اکنون به واسطه وجود بیش از سه میلیون مستمری‌بگیر و بازنشسته تعهدات بلندمدت سازمان تامین اجتماعی، بیش از ۶٣ درصد کل هزینه‌هاست، به طوری که ماهانه بیش از شش هزار میلیارد تومان تعهدات از سوی این سازمان به بخش مستمری‌ها پرداخت می‌شود‌.
غرب ایران بالاترین آمار بازنشستگی پیش از موعد را دارد
محمدحسن زدا سرپرست سازمان تامین اجتماعی نیز اخیرا نسبت به سونامی پیش از موعدها هشدار داد و می‌گوید: بی‌توجهی به اصول و قواعد بیمه‌ای در اداره صندوق‌های تامین اجتماعی از مهم‌ترین عوامل از بین رفتن تعادل میان منابع و مصارف است‌. براساس اطلاعات موجود، شمار بازنشستگان عادی ۹۵۹ هزار و ۳۴۹ نفر است که ۵۴ درصد بازنشستگان را شامل می‌شود‌. شمار بازنشستگان پیش از موعد ۸۱۳ هزار و ۷۴۵ نفر است که ۴۶ درصد کل بازنشستگان را دربر می‌گیرد‌. متوسط سابقه پرداخت حق بیمه در زمان بازنشستگی ۲/۲۴ سال است، در حالی که متوسط سابقه پرداخت حق بیمه در زمان بازنشستگی پیش از موعد ۱/۲۰ سال است‌. غرب ایران؛ مرکز کم‌سابقه‌ها و استان‌های قزوین و مرکزی در راس قرار دارند‌. زدا می‌گوید: تصویب قوانین بدون توجه به این اصول، موجب پیری زودرس صندوق می‌شود‌. در گروه بازنشستگان پیش از موعد، متوسط سابقه (بیمه‌پردازی) ۱/۲۰ سال با پنج سال سنوات ارفاقی است که متوسط سن افرادی که ۳۰ تا ۳۴ سال سابقه داشته‌اند، ۴۹ سال است‌. همچنین ۳۷ درصد بازنشستگان پیش از موعد مرد با داشتن ۳۰ تا ۳۴ سال سابقه و با ۴۹ سال سن (به طور متوسط) بازنشسته شده‌اند‌. زنان با ۶۱ درصد بازنشستگان پیش از موعد و داشتن ۱۰ تا ۱۴ سال سابقه و با ۵۸ سال سن (به طور متوسط) بازنشسته شده‌اند‌. در مجموع سهم بازنشستگی پیش از موعد ۱۰ تا ۱۴ سال سابقه در پنج اداره کل چهارمحال و بختیاری، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه‌وبویراحمد و همدان بیش از ۵۰ درصد است که بیشترین آن مربوط به اداره کل چهارمحال و بختیاری با ۷۱ درصد سهم است‌.
بیش از ۷۰ درصد هزینه‌های بلندمدت تامین اجتماعی مربوط به بازنشستگی است
سیدمحمدعلی جنانی مدیرکل امور فنی مستمری‌های سازمان تامین اجتماعی می‌گوید: اکنون ۴۲ درصد از بازنشستگان این سازمان به عنوان بازنشسته پیش از موعد هستند‌. در مجموع ۸/۶۴ درصد مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی بازنشسته، ۲/۵ درصد از کارافتاده و ٣٠ درصد افراد فوت شده هستند که ۷/۷۲ درصد هزینه‌های بلندمدت سازمان تامین اجتماعی مربوط به بازنشستگی، ۷/۳ درصد ازکارافتادگی و ۶/۲۳ درصد مربوط به مستمری‌بگیران است‌. در شهریورماه سال١٣٩۶، بازنشستگان عادی ۵۸ درصد و بازنشسته پیش از موعد ۴٢ درصد را تشکیل داده‌اند‌. ۵/۵۱ درصد بازنشستگان پیش از موعد تامین اجتماعی، مربوط به بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان‌آور بوده است و بیش از ۴٠ درصد از کل هزینه‌های بازنشستگان سازمان تامین اجتماعی در نیمه اول سال ١٣٩۶ مربوط به بازنشستگان پیش از موعد است‌. وی تصریح می‌کند: بیش از ٧٠ درصد از کل هزینه‌های بازنشستگان پیش از موعد سازمان تامین اجتماعی در نیمه اول سال ١٣٩۶ مربوط به بازنشستگان در مشاغل سخت و زیان‌آور است‌. میانگین سن بازنشستگان عادی تامین اجتماعی در زمان برقراری مستمری برابر ۳/۵۹ سال و میانگین سن بازنشستگان پیش از موعد این سازمان در زمان برقراری مستمری برابر ۹/۵۲ سال است‌. بر اساس آمارها حدود ۶۵ درصد از بیمه‌شدگان تامین اجتماعی دارای سابقه بیم‌ پردازی کمتر از ۱۰ سال هستند، ۵/۲۸ درصد از بیمه‌شدگان این سازمان دارای ۱۰ تا ۲۰ سال سابقه و ۵/۶ درصد نیز دارای بیش از ۲۰ سال سابقه هستند‌.
متوسط سابقه بیمه‌شدگان فعال در سال ۹۶ معادل ۶۴/۸ سال است‌. همچنین بیشترین تعداد بیمه‌شدگان با سابقه کمتر از ۱۰ سال به گروه سنی ۳۰ تا ۳۴ سال تعلق دارد‌. همچنین ۳۲/۶۱ درصد مردان و ۷۹/۷۹ درصد زنان تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی سابقه پرداخت حق بیمه برابر یا کمتر از ۱۰ سال دارند‌. ضمن آنکه بیشترین تعداد بیمه شده دارای بیش از ۲۰ سال سابقه به گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ سال تعلق دارند که ۲۴/۳۶ درصد بیمه‌شدگان را تشکیل می‌دهند‌.
بیمه‌شدگان مسن‌تر و بازنشستگان جوان‌تر می‌شوند
همچنین براساس اعلام سازمان تامین اجتماعی، نگاهی به وضعیت سنی بیمه‌شدگان و بازنشستگان تامین اجتماعی نشان می‌دهد که بیمه‌شدگان مسن‌تر و بازنشستگان جوان‌تر می‌شوند‌. اکنون روند تغییرات سنی بیمه‌شدگان و بازنشستگان این سازمان به شکل معکوس در حال تغییر است‌. از سوی دیگر همان‌طور که می‌دانیم نرخ امید به زندگی در کشور ما روند صعودی دارد و اکنون به طور متوسط به بیش از ۷۳ سال رسیده است‌. در شرایطی که شاهد افزایش امید به زندگی و کاهش سن بازنشستگی در کشور هستیم، متوسط دوره پرداخت حق بیمه افراد به سازمان تامین اجتماعی کاهش یافته و متوسط دوره دریافت مستمری از این سازمان افزایش می‌یابد‌.
روند تغییرات منابع و مصارف سازمان تامین اجتماعی نیز گویای این امر است که سال به سال شاهد افزایش نسبت مصارف به منابع هستیم و تداوم این روند قطعا به صلاح کشور و آینده بیمه‌شدگان و بازنشستگان نیست‌. باید در نقطه‌ای این روند نامطلوب متوقف شود و از حادتر شدن وضعیت تعادل منابع و مصارف این سازمان پیشگیری کرد‌.
سازمان تامین اجتماعی با حدود ۴۲ میلیون نفر بیمه شده و مستمری‌بگیر، ۶۰ نوع خدمت بیمه‌ای و درمانی به صورت الکترونیکی به افراد زیر پوشش ارائه می‌دهد‌. این سازمان دارای مراکز مختلف بیمه‌ای و درمانی است و ۳۵۶ بیمارستان و درمانگاه تامین اجتماعی بخش قابل توجهی از خدمات درمانی مورد نیاز بیمه‌شدگان را به صورت رایگان تامین می‌کنند‌.
بخش بیمه‌ای تامین اجتماعی دارای ۴۸۰ شعبه در سراسر کشور است و خدمات بیمه‌ای این سازمان از طریق این واحدها به جامعه تحت پوشش ارائه می‌شود، همچنین برای تسهیل امور و دسترسی آسان‌تر مردم به خدمات تامین اجتماعی شعب اقماری و کارگزاری‌های این سازمان نیز به عنوان واحدهای وابسته به شعب، مشغول فعالیت هستند‌.