سیاست‌های برجامی جدید اروپا و آمریکا

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*- آن‌گونه که رسانه آمریکایی المانیتور گزارش داده است، آمریکا قرار است به همراه سه عضو اروپایی برجام کار‌گروهی را در لندن برای اصلاح برجام تشکیل دهد. این کارگروه در حالی تشکیل می‌شود که دونالد ترامپ رییس‌جمهور‌ آمریکا ماه گذشته ضمن امضای فرمان تمدید تعلیق تحریم‌های هسته‌ای ایران اعلام کرد چنانچه برجام با تغییرات مد نظر دولت آمریکا همراه نشود، آمریکا دیگر پایبند توافق هسته‌ای نخواهد بود و توافق هسته‌ای را به طور یکجانبه ترک خواهد کرد.بخشی از اصلاحاتی که ترامپ مدعی است باید در برجام صورت گیرد به دسترسی ماموران و بازرسان آژانس به سایت‌های نظامی ایران بدون هیچ سندی دال بر هسته‌ای بودن این سایت‌ها برمی‌گردد. از طرفی او خواستار حذف بندهایی از برجام شده که این توافق را در پاره‌ای موارد به زمان محدود کرده است. ضمن آنکه در این اصلاحات ترامپ به جد می‌خواهد در قوانین آمریکا ذکر شود که موشک‌های دوربرد و برنامه‌های تسلیحات اتمی جدانشدنی هستند و ساخت و آزمایش موشک‌ توسط ایران باید مشمول تحریم‌های شدید شود.
بدون تردید تشکیل این کارگروه برای انجام اصلاحات مورد نظر ترامپ را باید سیاست‌های جدید اروپا و آمریکا در قبال برجام دانست. در نگاه نخست این‌گونه به نظر می‌رسد که آمریکا توانسته اروپا را برای مواضع ضد‌برجامی ترامپ همراه خود کند‌ اما واقعیت آن است که تشکیل این کار گروه نه به معنای همراه شدن اروپا و به روایتی بازی تروئیکای اروپایی در زمین واشنگتن‌ بلکه خدمتی به اهداف ایران و همراه شدن آمریکا با اروپا برای حفظ برجام است. این شرایط به معنای آن است که می‌توان به حفظ برجام با همه تهدیدات و چالش‌های در کمین آن امیدوار بود و در پرتو سیاست‌ها و راهبرد‌های جدید و البته همکاری‌جویانه، مخاطرات در کمین آن را کاهش داد. بزرگ‌ترین نشانه برای صدق این ادعا آنجاست که اروپا به ویژه مقام‌های انگلیس و فرانسه تاکید کرده‌اند که اقدامات جدید پیرامون برجام و آنچه اصلاحات مد نظر نامیده می‌شود، نباید به نقض آن منجر شود. البته تداوم رویکرد‌های همکاری‌جویانه اروپا در حفظ برجام تا میزانی تابعی از رفتارهای ایران در مرحله راستی‌آزمایی است به این معنی که ایران بخواهد ضمن حفظ خطوط قرمز اروپا و آنچه را که آنها رفتار‌های ایذایی و محرک می‌خوانند، پرهیز و امتناع کند. در این ارتباط تعدیل رفتار‌های ایران در برنامه‌های موشکی و همچنین آمادگی ایران در پذیرش شروط یا همان اصلاحات مورد نظر ترامپ مطمئن‌ترین راه و مسیر‌ تضمین‌بخش برای حفظ برجام است.شکی نیست که آمادگی ایران برای حفظ خطوط قرمز اروپا فواید راهبردی فراوانی را برای ایران در برجام به همراه خواهد داشت؛ اول آنکه ایران می‌تواند در سایه همراه شدن و احترام به خواسته‌های اروپایی، شکاف راهبردی آمریکا با اروپا را بیشتر کند و با راهبرد‌های همکاری‌جویانه به اروپا نزدیک شود. در این شرایط هرگونه بهانه و فرصت از آمریکا در نقض و در نهایت خروج از برجام گرفته خواهد شد. دوم آنکه تعقیب سیاست انزوای ضد‌برجامی آمریکا از سوی ایران آنهم با رعایت خطوط قرمز اروپا عزم تروئیکای اروپایی برجام را برای حفظ برجام افزایش خواهد داد. در این شرایط آمریکا مجبور خواهد شد برای مصونیت از انزوای بیشتر از حجم رفتار‌های ضد‌برجامی خود بکاهد. از سوی دیگر پذیرش ایران بابت شروط پیشنهادی ترامپ قبل از آنکه ضعفی برای راهبرد ایران در حفظ برجام باشد، کمک می‌کند که صداقت و عیار ادعاهای ایران در مرحله راستی‌آزمایی ثابت شود. سوم آنکه تعدیل رفتار‌های ایران در برنامه موشکی از متهم شدن ایران به نقض روح برجام جلوگیری می‌کند. در این ارتباط باید گفت اگر حفظ برجام عاملی برای نزدیکی ایران به اروپاست، برنامه توسعه یابنده موشکی ایران و اروپا موجب شکاف فزاینده در رابطه ایران و اروپا و مشخصا سیاست‌های برجامی می‌شود. به عبارت دیگر‌ اصرار ایران در برنامه‌های موشکی، اروپا را برای برجام‌ستیزی در کنار آمریکا قرار می‌دهد. این وضعیت با توجه به نگرانی‌های مشترک اروپا و آمریکا به خوبی پیداست.
*مدرس علوم سیاسی و روابط بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com