9 - 12 - 2020
سیاستهای حمایتی برای اقشار ضعیف
دکتر موسوینیک*- با توجه به وضعیت معیشتی موجود لازم است سیاستهای حمایتی برای اقشار ضعیف و همچنین حمایتهای عمومی برای عموم مردم انجام شود. سیاستهای حمایتی در صورتی که در طول زمان بخواهد ادامه پیدا کند باید منابع پایداری داشته باشد و چهبسا مردم متکی به این کمکها شوند. از سال ۱۳۹۶ دو شوک اساسی به وضعیت معیشتی خانوارهای ایرانی وارد شده: اول شوک ارزی سال ۹۷ و دوم بحث کرونا
بر طبق برآوردها سه دهک جامعه در وضعیت وخیم و بحرانی قرار دارند و اصل موضوع حمایت از آنان کاملا پذیرفته شده است.
بر طبق گزارش مرکز آمار ایران اشخاصی که در ماه بیش از ۵/۴ میلیون تومان درآمد دارند در سه دهک بالای جامعه قرار میگیرند بنابراین مشاهده میکنید که هم اختلاف درآمدی افراد در دهکها بسیار کم است و هم وضعیت کلی خانوارها از لحاظ بودجه خانوار مساعد نیست.
در بین اقشار هدفی که باید مورد توجه جدیتری قرار بگیرند دو گروه دارای اولویت هستند: یکی مستاجران که سهم آن تقریبا ۳۵ درصد کل هزینههای خانوار را تشکیل میدهد و دیگری خانوارهایی که نه تحت پوشش نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد و بهزیستی هستند و نه سرپرست خانوار یا هر کدام از اعضای خانواده بیمه دارند. برآورد این قشر تقریبا هفت میلیون خانوار است اما لزوما این افراد نیازمند نیستند بلکه تقریبا پنج میلیون خانوار از این تعداد باید تحت برنامه حمایتی قرار گیرند.
در سه ماهه نخست امسال(۹۹) تقریبا دو میلیون نفر بیکار شدهاند و ۸۰۰ هزار نفر که شرایط دارا بودن مشاغل رسمی در اقتصاد را دارا بودهاند تا زمانی که سامانه پرداخت بیمه بیکاری وزارت رفاه فعال بود در این سامانه ثبتنام کردهاند.
در حال حاضر نسبت به سال ۱۳۹۷ نیز کاهش به طور میانگین ۱۷ درصدی در مصرف خانوارهای ایرانی داشتهایم. البته در این دهه این اتفاق به طور تقریبا مستمر رخ داده و به طور مثال مصرف گوشت خانوار دهک اولی از ۷۳۳ گرم در سال ۱۳۹۰ به ۳۰۶ گرم در سال ۱۳۹۸ رسیده است یا مصرف لبنیات نیز در این دو سال از ۱۱ لیتر به ۸ لیتر کاهش داشته است.دو اقدام مهم وزارت رفاه در حوزه نظام حمایتی یکی ایجاد سوئیچ رفاهی(سبدکالای الکترونیک برای خانوارهای تحت پوشش بهزیستی و کمیته امداد) و دیگر پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان(برای شناسایی اقشار از طریق بررسی داراییها، اطلاعات ملکی، مانده پسانداز افراد و…) بوده است.
در کشورهای مختلف اعطای کوپن الکترونیک در جریان است. برای مثال هماکنون در آمریکا این طرح برای دهها میلیون نفر انجام میشود.
طبق برآوردها ۳۰ درصد از مردم ایران فقر غذایی دارند و با پایگاه رفاه ایرانیان میتوان این افراد را دقیقا شناسایی کرد.
اثر کرونا بر خانوار ایرانی بیشتر بر حوزه اشتغال آنان اثر گذاشته به طوری که یا بدون شغل بودهاند (در واقع مشاغل کاذب داشتهاند) یا شغل خود را از دست دادهاند یا کاهش درآمد شدید داشتهاند و در نهایت دارای شغل اما بدون بیمه تامین اجتماعی و بازنشستگی بودهاند.
چند مساله در حوزه حمایت از طریق کوپن الکترونیک باید مورد توجه قرار گیرد. اول اینکه سعی شود بدون گران کردن حاملهای انرژی و… سیاست حمایتی اتخاذ شود تا در آینده بتوانیم پوشش آن را کاهش دهیم و حذف کردن افراد دارای هزینههای سیاسی و امنیتی نباشد. دوم اینکه آزمون وسیع انجام شود تا بدانیم از چه اقلامی و با چه میزان باید در سبد کالایی محاسبه شود. سوم اینکه به اثر حمایت در تغییر دهک افراد توجه شود و تصور نکنیم با اضافه شدن مثلا ۶۰۰ هزار تومان به عنوان حمایت از خانوار وضعیت وی به صورت واقعی تغییر کرده و در برنامههای حمایتی دیگر نباید جابهجایی دهک وی را به طور جدی محاسبه کنیم و وی را از سایر چترهای حمایتی بیرون ببریم.
دو خلأ جدی در نظام حمایتی ما وجود دارد که باید حتما برای آنها فکر شود. اول بزرگ بودن بخش غیررسمی اقتصاد که ۴۰ درصد اشتغال در آنها قرار دارد اما ما اطلاعاتی از این افراد برای اینکه بدانیم نیازمند حمایت هستند یا خیر نداریم. بهترین کار برای این بخش ایجاد صندوق بیمهای فراگیر است که حتی افرادی که زیر ۵/۱ میلیون تومان درآمد دارند را بتوانیم بیمه کنیم و در ازای این بیمه از آنها اطلاعات بگیریم. نکته دوم ناظر به مشکلات سیستم مالیاتی است که در صورت اعمال مالیات بر درآمد افراد (PIT) میتوان مشخص کرد که از چه کسی پول بگیریم(مالیات) و به چه کسی پول بدهیم(یارانه حمایتی)
* مدیرکل مطالعات رفاه اجتماعی وزارت رفاه
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد