شاخه زیتون پوتین برای علی‌اف و پاشینیان

گروه جهان- ولادیمیر پوتین رییس‌جمهوری روسیه، الهام علی‌اف رییس‌جمهوری آذربایجان و نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان، همزمان با سالگرد امضای توافقنامه آتش‌بس و رفع همه خصومت‌ها در قره‌باغ، دیداری سه‌جانبه در سوچی برگزار کردند. مذاکرات روسای‌جمهوری روسیه و جمهوری آذربایجان با نخست‌وزیر ارمنستان در سوچی روز جمعه برگزار شد و طرفین در مورد حل و فصل بیشتر درگیری‌ها بین ایروان و باکو گفت‌و‌گو کردند.
اگرچه درگیری‌‌های نظامی میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان که از ششم مهرماه سال گذشته آغاز شده بود، در آبان‌ماه همان سال با امضای توافق صلح میان پوتین، علی‌اف و پاشینیان به پایان رسید، اما برخی اختلافات همچنان باقی ماند که باعث شد مناقشات بین دو طرف اواسط ماه گذشته ازسرگرفته شود که دوباره با وساطت روسیه تنش‌ها متوقف شد و مذاکرات روز جمعه سوچی بین سران ارمنستان، جمهوری آذربایجان و روسیه بر همین اساس توسط مسکو سازماندهی شد.
به گفته کارشناسان تشکیل کمیسیونی برای تعیین حدود مرز ارمنستان و جمهوری آذربایجان با کمک روسیه و همچنین رفع انسداد کریدورهای حمل‌و‌نقل در منطقه، مهمترین توافقات در مذاکرات سه‌جانبه ولادیمیر پوتین، الهام علی‌اف و نیکول پاشینیان در شهر سوچی بود.
در بیانیه مشترک در پایان نشست سه‌جانبه سران روسیه، ارمنستان و جمهوری آذربایجان گفته شده است: ما توافق کردیم که تلاش‌های مشترک را با هدف تسریع راه‌حل‌های ممکن برای مسائل باقی‌مانده از بیانیه‌های ۹ نوامبر ۲۰۲۰ و ۱۱ ژانویه ۲۰۲۱ افزایش دهیم.
در مذاکرات سوچی طرفین توافق کردند اقداماتی را برای افزایش سطح امنیت و ثبات در مرز جمهوری آذربایجان و ارمنستان انجام دهند، به ویژه توافقی در مورد ایجاد یک کمیسیون دوجانبه در مورد مشخص کردن حدود مرزی این دو کشور و تعیین مرزهای بعدی آن با کمک روسیه حاصل شد. شرکت‌کنندگان در این نشست با تشکیل کمیسیونی برای تعیین حدود مرزی ارمنستان و جمهوری آذربایجان با کمک روسیه و همچنین رفع انسداد کریدورهای حمل‌ونقل در منطقه موافقت کردند.
گام نخست برای حل اختلافات
پوتین پس از این دیدار سه‌جانبه گفت: « در مورد تعدادی از مسائل که به نظر من کلیدی است، توافق کردیم. اولین آنها این است که تا پایان سال جاری موافقت کرده‌ایم که این کار را انجام دهیم تا مکانیسم‌هایی برای تعیین مرزها و تعیین حدود بین دو کشور ایجاد کنیم.» او تصریح کرد: امیدوارم هر چه زودتر این اتفاق بیفتد؛ هیچ مانعی برای این کار وجود ندارد.
رییس‌جمهوری روسیه همچنین افزود: بر اساس بیانیه مشترک، طرفین در زمینه مسائل بشردوستانه و برای رفع انسداد کریدورهای حمل‌ونقل به توافق رسیده‌اند. به گفته او، در این گفت‌و‌گو، توجه زیادی به روابط اقتصادی شده است. پوتین گفت: به عنوان اولین گام، ما در مورد رفع انسداد کریدورهای حمل‌ونقل صحبت کردیم؛ این در مورد ارتباطات راه‌آهن و جاده صدق می‌کند.
او پس از مذاکرات سه‌جانبه در سوچی گفت: مایلم تاکید کنم که این دیدار کاملا مفید و به موقع بود. من هدیه‌ای برای دوستان ارمنی و آذربایجانی دارم؛ این یک شاخه زیتون است که نماد صلح و رفاه است.
امیدوارم که توافقات امروز رعایت شود و شرایطی را برای گام‌های بعدی در جهت عادی‌سازی روابط در قفقاز جنوبی ایجاد کند.
علی‌اف و پاشینیان رییس دولت جمهوری آذربایجان و نخست‌وزیر ارمنستان ضمن قدردانی از روسیه به خاطر برگزاری این مذاکرات، به ماهیت مثبت کار نیروهای حافظ صلح روسیه در منطقه برای ایجاد ثبات در اوضاع اشاره و همچنین بر تعهد خود برای بهبود روابط تاکید کردند.
تمایل ارمنستان برای عصر توسعه صلح‌آمیز
علی‌اف نشان داد که باکو آماده است صفحه یک رویارویی طولانی‌ مدت با ایروان را باز کند و پاشینیان تمایل ارمنستان را برای عصر توسعه صلح‌آمیز در منطقه تایید کرد. الهام علی‌اف، رییس‌جمهوری آذربایجان با مثبت ارزیابی کردن نشست سه‌جانبه گفت: من بارها گفته‌ام که مصمم هستیم تا صفحه ارتباط طولانی‌مدت با ارمنستان را ورق بزنیم و مرحله‌ای از تعامل عادی را آغاز کنیم و فکر می‌کنم در این قالب است که به اهداف خود می‌رسیم. او تصریح کرد: روسیه برای باکو یک دوست و یک شریک راهبردی است و این سطح‌، به ما کمک می‌کند تا راه‌حل‌هایی را با ارمنستان در حساس‌ترین موارد پیدا کنیم. نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان هم‌، نشست سه‌جانبه در سوچی با ولادیمیر پوتین و الهام علی‌اف روسای‌جمهور فدراسیون روسیه و جمهوری آذربایجان را مثبت ارزیابی کرد. پاشینیان گفت: مشکلات در این جلسه پنهان نماند و ما عملا همه موضوعات در دستور کار را مورد بحث قرار دادیم.
نشست سوچی راهی به سوی حل اختلافات؟
کارشناسان نیز موافق هستند که مهمترین نتیجه توافق بر سر تعیین حدود مرزهای ارمنستان و جمهوری آذربایجان بود. نیکولای سیلایف محقق روس در امور قفقاز گفت: این امر به جلوگیری از تشدید تنش در مرزها که ثبات را در منطقه در ماه‌های اخیر تضعیف کرده است، کمک می‌کند.
با این حال، از دیدگاه سیلایف، بعید است که این امر تنش را در اطراف قره‌باغ کوهستانی از بین ببرد. به گفته این کارشناس، اختلافات عمیق بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان همچنان ادامه دارد.
او تصریح کرد: این نشست به تنهایی اختلافات آنها را حل نخواهد کرد. در اینجا مهم است که طرفین توافق کردند برای افزایش سطح ثبات و امنیت در مرزها گام بردارند و همچنین بر تعهد خود به اجرای مفاد و بیانیه‌های بین دو طرف تاکید کردند. یعنی اصولاً ارمنستان و جمهوری آذربایجان تایید کردند که به صلح تمایل دارند، اما نحوه اجرای این همه توافق هنوز مشخص نیست. بدیهی است که در کوتاه‌مدت اتفاق نخواهد افتاد.
ولادیمیر یوسیف رییس بخش قفقاز موسسه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع هم به رسانه روسی گازیتا گفت: اجتناب از تشدید اوضاع در اطراف قره‌باغ غیرممکن است، اما اگر مکانیسم کاری برای تحدید حدود و تعیین مرزها ایجاد شود، کاهش تنش در مرزهای دو کشور امکان‌پذیر خواهد بود. او تصریح کرد: تنش‌ها در قره‌باغ ممکن است ادامه یابد، اما اساسا مهم است که در این جلسه طرفین از روابط اقتصادی فراتر رفتند و نه تنها در مورد رفع انسداد کریدورهای حمل‌ونقل، بلکه ایجاد مکانیسمی برای مرزبندی و غیرنظامی‌سازی بحث کردند. به گفته تحلیلگران طرفین در مورد آنچه می‌توان در پیمان صلح نوشت، اختلاف نظر شدیدی دارند، اما هیچ‌کس انتظار امضای علی‌اف و پاشینیان از بیانیه این نشست را نداشت. با این حال، این واقعیت اتفاق افتاد و این نشان می‌دهد که آنها با این وجود مصمم به توافق نهایی هستند، اگرچه این کار بسیار دشوار خواهد بود.
سرمنشاء تنش باکو- ایروان
ارمنستان و جمهوری آذربایجان، از زمان تاسیس بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بر سر «ناگورنو قره‌باغ» یا «قره‌باغ کوهستانی» اختلاف نظر دارند.
«ناگورنو قره‌باغ» در زمان شوروی سابق یکی از واحدهای تقسیمات کشوری بود که در خاک جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان قرار داشت، اما اداره آن، تحت کنترل باکو نبود و یک استان خودمختار محسوب‌ می‌شد. اکثریت جمعیتی این منطقه نیز ارمنی بودند.
بعد از فروپاشی شوروی، تاسیسات اداری این استان خودمختار حاضر نشد حاکمیت جمهوری آذربایجان را بپذیرد. ارمنستان در جریان جنگ اول قره‌باغ موفق شد کنترل این استان و بخش‌هایی از خاک جمهوری آذربایجان را در دست بگیرد.
ساکنین ارمنی این مناطق که از نظر جمهوری آذربایجان، جدایی‌طلب خوانده می‌شدند، از دهه ۹۰ میلادی با تاسیس جمهوری آرتساخ، از جمهوری آذربایجان اعلان استقلال کردند، اما هیچ کشوری این جمهوری را به رسمیت نشناخت.
سال گذشته، از روز ششم مهرماه (۲۷ سپتامبر)، جمهوری آذربایجان برای بازپس‌گیری این مناطق، جنگی جدید را با ارمنستان آغاز کرد. در پی این جنگ باکو موفق شد مناطق اطراف «ناگورنو قره‌باغ» و بخش‌هایی از این منطقه را بازپس بگیرد. دو کشور در روز ۲۰ آبان (۱۰ نوامبر) توافق کردند که جنگ را متوقف کنند. توافق آتش‌بس از سوی افکار عمومی جمهوری آذربایجان یک پیروزی محسوب شد، اما برخی از شهروندان ارمنستانی آن را خیانت توصیف کردند. در ماه‌های اخیر، درگیری‌های پراکنده بسیاری از مرزهای دو کشور گزارش شده که تلفات جانی نیز در پی داشته است.
در اواسط آبان ماه درگیری جدید نظامی بین نیروهای امنیتی ایروان و باکو در منطقه لاچین جمهوری آذربایجان و سیونیک ارمنستان آغاز که با وساطت و میانجیگری مسکو وضعیت آرام شد. براساس اعلام وزارت دفاع ارمنستان، در نتیجه این حادثه ۱۳ سرباز ارمنی اسیر، شش نفر کشته و ۱۹ نفر مفقود شدند. جمهوری آذربایجان نیز به نوبه خود از کشته و زخمی شدن ۱۷ نفر از نیروی‌های خود توسط طرف ارمنی خبر داد.