شرح مناظره موسی غنی‌نژاد و مسعود درخشان از اقتصاد سرمایه‌داری تا اقتصاد مقاومتی

«جهان‌صنعت»- در سال‌های گذشته و همزمان با شدت گرفتن چالش‌های اقتصادی کشور، شاهد افزایش تقابل صاحب‌نظرانی بوده‌ایم که مکاتب فکری و اقتصادی متفاوتی را دنبال می‌کنند. مناظره موسی غنی‌نژاد و مسعود درخشان، دو تن از صاحب‌نظران اقتصادی کشور، با موضوع «تأملی در باب نظام اقتصادی ایران» از جمله آنهاست. موسی غنی‌نژاد از طرفداران اقتصاد آزاد و مکتب اتریشی است و در مقابل مسعود درخشان از جمله صاحب‌نظرانی است که به دفاع از دخالت‌های دولت در اقتصاد می‌پردازد. با آنکه غنی‌نژاد بر این باور است که نظام بازار، نظام مبتنی بر مبادله داوطلبانه و آزادی در تصمیم‌گیری است، اما درخشان معتقد است چیزی به نام نظام بازار نداریم. ناگفته نماند که موسی غنی‌نژاد از فارغ‌التحصیلان دانشگاه سوربن و عضو هیات علمی دانشگاه صنعت نفت بوده که به عنوان استاد مدعو در دانشکده اقتصاد دانشگاه شریف نیز حضور داشته است. مسعود درخشان از فارغ‌التحصیلان مدرسه اقتصاد لندن است که هم‌اکنون به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه علامه طباطبایی مشغول تدریس است. همچنین از وی به عنوان موسس رشته معارف اسلامی و اقتصاد در دانشگاه امام صادق (ع) نام برده می‌شود. در ادامه گزیده‌ای از صحبت‌های غنی‌نژاد و درخشان در این مناظره می‌آید:
درخشان: علت‌العلل مشکلات اقتصادی کشور، مسائل ساختاری است
مسعود درخشان در ابتدای مناظره علت‌العلل مشکلات کشور را ساختاری دانست. وی در این رابطه اظهار کرد: انتظار این بود در دوران رییسی ساختارها بازبینی شود، اما این‌طور نشد بلکه سعی شد برپایه همان ساختارهای گذشته مشکلات را حل کنند. چرا در این ساختارها دگرگونی به وجود نمی‌آید؟ چون تفکر انقلابی میان مسوولان وجود ندارد. راه‌حل بازیابی روحیه انقلابی میان مسوولان است. تفکر اقتصادی غالب تحت عنوان لیبرالیسم متاثر از اندیشه‌های «‌هایک» جلوی انتشار تفکر انقلابی را می‌گیرند و ام‌المصائب مسائل اقتصادی کشور همین تفکر است.
موسی غنی‌نژاد در پاسخ به اظهارات درخشان گفت: نظام اقتصادی حاکم بر ایران دارای مشکل جدی است. نظام فعلی در فردای انقلاب اسلامی شکل گرفت. زمانی که در ایران انقلاب شد جریان غالب در جهان چپ‌گرایی بود و انقلابیون هم کاملا متاثر از این تفکرات بودند. اساس اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی کاملا متاثر از تفکر چپ بوده و اتفاقا از اسلام در موارد اقتصادی اثری نیست. اصول اقتصادی جمهوری اسلامی راه رشد بدون سرمایه‌داری بود که ذیل کمونیسم قرار دارد. این تفکر یعنی کل اقتصاد را به دست دولت بسپارید، در اصل ۴۴ نیز کاملا همه صنایع دست دولت است. این در حالی است که مالکیت خصوصی در فقه کاملا مهم و محترم است. مسعود درخشان در ادامه بیان کرد: غنی‌نژاد سعی دارد تصویر انحرافی از قانون اساسی و انقلاب اسلامی ارائه دهد. اتاق‌های فکری لیبرالیسم برای حفظ منافع سرمایه‌داران از تفکراتی دفاع می‌کنند که متاثر از «‌هایک» است. مصدقی‌های چپی و راه رشد غیر‌سرمایه‌داری اصطلاحی است که از سوی آقای غنی‌نژاد جعل شده است.
غنی‌نژاد: نظام اقتصادی ما سرمایه‌داری رفاقتی و سیاسی است
غنی‌نژاد در پاسخ به اظهارات درخشان اظهار کرد: کتاب‌هایی که توسط حزب توده در ابتدای انقلاب منتشر می‌شد کاملا موید مواردی مانند راه رشد غیر‌سرمایه‌داری است که قانون اساسی نیز تابع آنها شکل گرفته است. برخی افراد خود را مصدقی‌های چپی عنوان می‌کنند و این اصطلاح اتفاقا از سوی خود آن اشخاص بیان می‌شود. در تفکر لیبرالیسم تقلید مجاز نیست و هرکس باید اجتهاد داشته باشد، بنده اگر لیبرال هستم نمی‌توانم مقلد «‌هایک» باشم. اتفاقا بسیاری از سرمایه‌داران که سرمایه آنها بزرگ می‌شود مخالف اقتصاد رقابتی می‌شوند و به دنبال انحصار هستند. برخلاف تصور شما، بنده با هر نوع سرمایه‌داری موافق نیستم. نظام اقتصادی ایران اتفاقا سرمایه‌داری بوده اما از نوع سرمایه‌داری دولتی و رفاقتی است. بنده با سرمایه‌داری رقابتی موافق هستم. برای مثال صنعت خودرو در ایران از نوع سرمایه‌داری سیاسی است که نوع سرمایه‌داری با اصول لیبرالیسم همخوانی ندارد.
درخشان: نظم خودجوش وجود ندارد و این امر یک فریب است
مسعود درخشان در ادامه گفت: لیبرال یعنی مقلد کسی نبودن که یک تعریف جدید از لیبرالیسم است. شما چگونه مقلد ‌هایک نیستید وقتی که سه مجلد از او ترجمه کرده‌اید، اما هیچ نقدی بر آن ننوشته‌اید. یکی از کتاب‌هایی که ترجمه کرده‌اید عنوانش این است؛ «سراب عدالت»، این به نظر شما نقد ندارد؟ (غنی‌نژاد اصلاح می‌کند که عنوان کتاب سراب عدالت اجتماعی است). قطعا بنده مخالف دولتی هستم که کینز از آن صحبت می‌کند، دولت کینز، دولت سرمایه‌دار است اما آن دولتی که ما در ایران با آن مواجه هستیم چنین نیست. من طرفدار سیاست‌های اقتصادی بر اساس اسلام هستم یعنی سازمان برنامه و بانک مرکزی ما باید اسلامی عمل کند. نظم خودجوش وجود ندارد و این امر یک فریب است.
غنی‌نژاد: بخش اقتصادی قانون اساسی الهام گرفته از اندیشه‌های چپ است
موسی غنی‌نژاد در ادامه صحبت‌های خود گفت: لیبرالیسم مفهوم مخالف بندگی برای انسان است، بلکه همه انسان‌ها برابرند. لیبرالیسم یعنی حاکمیت قانون، در کشور حاکمیت قانون وجود ندارد. آمریکا را به عنوان یک دولت سلطه‌جو قبول دارم، به عنوان مثال آمریکا یکی از بزرگ‌ترین جنایات را در حق ویتنام کرد اما اکنون نزدیک‌ترین رابطه را این دو کشور با هم دارند. بلاهایی که آمریکا بر سر ویتنام آورد هزار برابر آسیب‌هایی است که به ما زده است اما ما در ابتدای انقلاب با اشغال سفارت توسط چپ‌های اسلامی، سنگی را بیهوده به چاه انداختیم که تا به امروز درگیر آن هستیم. تحریم‌هایی که آمریکا علیه ایران ایجاد کرده کاملا مخالف لیبرالیسم است و من از همین‌رو با این قبیل سیاست‌های دولت آمریکا مخالفم.
غنی‌نژاد افزود: موافق نظم خودجوشی هستم که ‌هایک در اقتصاد از آن صحبت می‌کند.
بنده تا جایی که اقتصاد آمریکا سرمایه‌داری رقابتی است طرفدار آن هستم اما از جایی که سرمایه‌داری سیاسی می‌شود مخالف آن هستم و این با لیبرالیسم مخالف است. این وضعیت کشور حاصل سرمایه‌داری رفاقتی است. شما می‌گویید بنده سواد فقهی ندارم و نباید درباره مسائل فقهی نظر بدهم اما مدام در بحث‌های خود از رهبران سیاسی نقل‌قول اقتصادی می‌آورید. بحث علمی مبتنی بر یک بحث علمی است و نه نقل‌قول‌های شخصیت‌ها و چهره‌های غیر‌متخصص در آن حوزه. امور اقتصادی را باید به دست اقتصاددانان سپرد.
درخشان: باید به دنبال اقتصاد مقاومتی برویم
مسعود درخشان در ادامه اظهار کرد: باید به دنبال اقتصاد مقاومتی برویم یعنی باید در برابر سلطه‌جویان و در راس آن آمریکا ایستادگی کنیم. اصل پایه پولی که در کشور ایجاد می‌شود ناشی از همین اضافه‌برداشت بانک‌های خصوصی است که این امر مخالف اقتصاد اسلامی است. تعدد بانک‌ها موجب شده این بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی حل نشود بلکه تمام بانک‌ها باید منحل و در بانک ملی ادغام شوند که در آن صورت هم احتیاجی به بانک مرکزی نیست. بازار سکه هم باید در ایران کاملا جمع شود.
شما اگر با نظام امپریالیسمی سیاسی آمریکا مخالف هستید باید با نظام سرمایه‌داری آمریکا هم مخالف باشید. این وضعیت کشور و این نقدینگی افسار‌گسیخته حاصل تعدد بانک‌هاست.
غنی‌نژاد در پایان و با بیان این موضوع که در جمهوری اسلامی حکومت قانون حاکم نیست افزود: وضعیت نظام بانکی ربطی به تعدد بانک‌ها ندارد.