شورابه‌های ایران معدن لیتیوم است

«جهان‌صنعت»-منیر حضوری- انقلابی که لیتیوم امروزه در حوزه انرژی و استفاده کمتر از سوخت‌های فسیلی ایجاد کرده بر کسی پوشیده نیست. این ماده معدنی به دلیل سبکی و انعطاف‌پذیری جذابیت زیادی در دنیا دارد، زیرا می‌تواند در کاربردهای مختلف از جمله تولید باتری، دوربین و موتورسیکلت،‌ خودرو و… مورد استفاده قرار گیرد؛ موضوعی که اهمیت لیتیوم را دوچندان کرده است. اما مساله این است که سهم ایران در این عرصه چقدر است؟
این ماده معدنی علاوه بر اینکه در تلفن‌های همراه، رایانه‌ها و اتومبیل‌‌های برقی کاربرد فراوانی دارد، در صنایع هواپیماسازی هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین با کاربرد عنصر لیتیوم همراه با سرب، آلیاژی تولید می‌شود که در ساخت چرخ‌های قطار به کار گرفته می‌شود. از ویژگی‌های این آلیاژ سبک، قابل انعطاف بودن و همین طور مقاوم بودنش است. ضمن اینکه در صنایع داروسازی نیز این ماده معدنی کاربرد قابل‌توجهی دارد.
اهمیت لیتیوم
از پایان جنگ جهانی دوم تولید لیتیوم افزایش یافته است. این فلز در سنگ‌های آذرین از سایر عناصر جدا می‌شود. عنصر لیتیوم مانند سدیم، پتاسیم و دیگر عناصر گروه فلزات قلیایی ظاهری سیمگون دارد. این عنصر از مخلوط لیتیوم و کلرید پتاسیم گداخته با روش الکترولیز تولید می‌شود.
از لحاظ فراوانی باید گفت که عنصر لیتیوم بسیار پراکنده است. لپدولیت، اسپادومین، پتالیت و امبلی گونیت مهم‌ترین ترکیبات معدنی دارای لیتیوم هستند. این عنصر به علت واکنش‌پذیری بالا به صورت آزاد در طبیعت وجود ندارد و اغلب به صورت ترکیب با یک یا چند عنصر دیگر دیده می‌شود. این فلز بخش کوچکی از سنگ‌های آذرین را تشکیل داده و در بسیاری از شوراب‌های طبیعی نیز وجود دارد. همچنین از آب چشمه‌های معدنی می‌توان این عنصر را به دست آورد.
لیتیوم در کنار عناصر نادر خاکی و ژرمانیوم به عنوان عناصر‌ «های‌تک» و استراتژیک شناخته می‌شود که امروزه در کشور ما متاسفانه عیارشان بسیار پایین است. این در حالی است ‌که فرآوری و استحصال آنها جنبه درآمدزایی قابل‌توجهی برای اقتصاد خواهد داشت و بهتر است که در بحث رشد فناوری فلزات استراتژیک اقدامات موثری در این خصوص انجام دهیم.
رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی درخصوص اهمیت این ماده معدنی به «جهان‌صنعت» گفت: لیتیوم عنصر بسیار استراتژیکی است. اما آنچه که این ماده معدنی را ارزشمند می‌کند این است که قرار است تا سال ۲۰۳۰ برای تولید خودروهای برقی مورد استفاده قرار گیرد. این ماده معدنی آنقدر مهم است که تا سال ۲۰۰۶ کشورهای عضو اتحادیه اروپا از جمله ژاپن و استرالیا به دنبال جایگزینی لیتیوم به جای سوخت فسیلی رفته‌اند. این کشورها اقدامات مثبتی هم در این خصوص انجام داده‌اند. حالا آنها با کمپانی‌های ماشین‌سازی قرارداد بسته‌اند تا در آینده کمتر بتوانند از سوخت‌های فسیلی استفاده کنند.
موفقیت افغانستان و بولیوی
در بین کشورهای موفق در این حوزه می‌توان از افغانستان و بولیوی نام برد. بنا به گفته کارشناسان، ارزش ذخایر معدنی افغانستان از بولیوی در قالب کشوری که در حال حاضر به عنوان بزرگ‌ترین کشور صادرکننده لیتیوم در جهان شناخته می‌شود، هم بیشتر است. حتی گفته شده که معادن لیتیوم افغانستان به حدی گسترده‌اند که می‌توان آنها را با ذخایر نفتی عربستان سعودی مقایسه کرد. البته با اینکه مطالعات زیادی از سوی اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده آمریکا در خصوص معادن این کشور صورت گرفته است اما به دلیل شرایط جنگ، معادن این کشور دست‌نخورده باقی مانده‌اند. معاون وزیر صمت در پاسخ به این سوال که چه کشورهایی در این عرصه مطرح هستند،‌ گفت: بولیوی و افغانستان از جمله برترین‌های لیتیوم شناخته می‌شوند. البته داده‌ها در مورد افغانستان بر اساس شنیده‌هاست و کار زمین‌شناسی تخصصی در این کشور هنوز صورت نگرفته است.
شهیدی با اشاره به استقبال کشورهای شرقی از این ماده معدنی گفت: بزرگ‌ترین معادن چین و ژاپن کارخانه باطری‌سازی زده‌اند و این محصول را صادر می‌کنند.
در ایران لیتیوم هنوز آن‌طور که باید کشف نشده است
رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در ارتباط با وضعیت ایران گفت: هر چند معادن کوچکی از لیتیوم در ایران کشف شده است اما این ماده معدنی را باید در شورابه‌ها و گنبدهای نمکی پیدا کرد. شهیدی ادامه داد: در ایران لیتیوم هنوز آن‌طور که باید کشف نشده و کار اختصاصی‌ای در موردش صورت نگرفته و هنوز ذخیره‌ای که بتوان روی آن حساب باز کرد، اکتشاف نشده است. او تصریح کرد: باید بیشتر روی لیتیوم متمرکز شویم و روی مبحث اکتشاف آن و شورابه‌ها کار کنیم. هرچند نمونه‌برداری آن روی دریاچه‌ها انجام شده اما نتایج کافی به دست نیامده است. همین موضوع بود که باعث شد چندی پیش چند تن از مسوولان معدنی واکنش نشان دهند.
خشکاندن دریاچه‌ها صحت ندارد
چندی پیش بود که در خبرها آمد خشکیدن دریاچه‌هایی مانند ارومیه، نمک قم، بختگان، ‌هامون و جازموریان در ایران که تقریبا از اواخر دهه ۷۰ نمایان شده، عمدی بوده است. اما از دلایلش وجود منابع عظیم لیتیوم بوده که در کف این دریاچه‌ها قرار داشته است؛ موضوعی که برای مسوولان معدنی خوشایند بوده و باعث شده که در روند خشک شدن این منابع مهم طبیعی اقدامی نکنند و در احیای آنها از خود تعلل نشان دهند. در این زمینه، معاون امور معادن و فرآوری مواد وزارت صمت واکنش نشان داد و خشکاندن عمدی دریاچه‌های کشور نظیر دریاچه ارومیه برای استحصال لیتیوم را تکذیب کرد. وی گفت: برای برداشت این ماده معدنی هیچ نیازی به خشکاندن جایی نیست. بخش اصلی ذخایر لیتیوم در همه جای جهان در شورابه‌ها موجود است و ربطی به دریاچه ارومیه، قم و مانند آنها ندارد. سیدرضا محتشمی‌پور بیان کرد: اینکه عده‌ای عنوان می‌کنند دریاچه‌هایی نظیر ارومیه به‌منظور استحصال لیتیوم از عمد در حال خشک شدن هستند، موضوع بی‌ربطی است و باید گفت برای برداشت ذخایر لیتیوم نیازی به خشک کردن جایی نیست. وی گفت: ذخایر بسیار خوب لیتیوم در جای‌جای کشور به ‌ویژه شورابه‌ها، دریاچه قم، حاشیه خلیج‌فارس و غیره شناسایی شده است.