شکاف عمیق میان ارمنستان و روسیه

آلن سیمونیان رییس مجلس ملی ارمنستان در حالی که در ریگا (پایتخت استونی) حضور داشت، گفت که روسیه به تعهدات خود در قبال کشورش عمل نمی‌کند، به همین دلیل ایروان به سمت اتحادیه اروپا حرکت خواهد کرد. او بیانیه روز قبل دبیر شورای امنیت ارمنستان، آرمن گریگوریان، مبنی بر اینکه مسکو گویا قره‌باغ کوهستانی را از ارمنستان گرفته و به آذربایجان تحویل داده است، تقویت کرد.
آرمن گریگوریان گفت: روسیه آمد، قره‌باغ را از ما گرفت، آن را به آذربایجان برگرداند، سپس رفت، این تمام واقعیت است. من ادعا می‌کنم که روسیه، قره‌باغ کوهستانی را تصرف کرده است. بدون اجازه روسیه هیچ جنگی وجود نداشت. دبیر شورای امنیت گفت: سرنوشت روابط ارمنستان و روسیه به این موضوع بستگی دارد.
وی به ویژه خاطرنشان کرد که سهم روسیه در تدارکات نظامی به ایروان از ۹۵ درصد به کمتر از ۱۰درصد کاهش یافته است. در همان زمان، گریگوریان اطمینان داد که این خواست مسکو است‌ زیرا نیاز به انجام عملیات ویژه در اوکراین دارد.
این روسیه بود که تصمیم گرفت سلاح و مهمات را تامین نکند. اتفاقا آنها هنوز به طور کامل آنچه را که طبق قراردادها برنامه‌ریزی شده بود تحویل نداده‌اند. این در شرایطی است که نمایندگان روسیه شکایت دارند که ارمنستان در حال خرید سلاح از کشورهای دیگر است. «با این حال، آنها به تحویل تسلیحات براساس قراردادهای ۲۰۲۱-۲۰۲۲ ادامه نمی‌دهند.»
در اینجا ذکر دو توضیح مهم است؛ نخست در ژانویه ۲۰۲۴، وزارت دفاع ارمنستان اعلام کرد که مشکلات مربوط به تامین تسلیحات خریداری شده قبلی از روسیه برطرف شده است. ثانیاً، مقامات ارمنستان از پرداخت کمک به سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) خودداری می‌کنند و توضیح می‌دهند که آنها در واقع مشارکت خود در این سازمان را به دلیل نارضایتی از موضع آن در مورد مناقشه ارمنستان و آذربایجان متوقف کرده‌اند. ما در مورد 22/53میلیون روبل صحبت می‌کنیم. علاوه بر این، براساس اساسنامه این بلوک، اگر یکی از اعضای آن به تعهدات خود عمل نکند، ممکن است از اتحاد اخراج شود.
در روسیه، ادعاهای گریگوریان با عصبانیت پنهان مورد توجه قرار گرفت و چنین اظهاراتی را خیانت بدبینانه به شهروندان ارمنی که در جنگ برای قره‌باغ جان باختند، دانستند. به نوبه خود، گریگوری کاراسین، رییس کمیته امور بین‌الملل شورای فدراسیون گفت که دبیر شورای امنیت ارمنستان باید دلایل شکست را نه در روسیه، بلکه در میهن خود جست‌وجو کند. ما باید به سوابق و سخنرانی‌های شخصیت‌های سیاسی ارمنی از جمله رهبران ارشد رجوع کنیم. پاسخ به این سوالات در آنجا موجود است. این سوابق معلوم است، بگذارید آنها را بخوانند.
کنستانتین زاتولین، نایب‌رییس کمیته دومای دولتی در امور کشورهای مستقل مشترک‌المنافع حتی گریگوریان را به دروغگویی متهم کرد. به گفته وی، قره‌باغ «نه‌تنها برای نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان غیر‌ضروری بود، بلکه از نظر سیاسی داخلی نیز مضر بود بنابراین او ترجیح داد از دوستان غربی خود پیروی کند.» به گفته زاتولین رییس‌جمهوری ارمنستان عمدا نیروهای حافظ صلح روسیه در منطقه را در موقعیت دشواری قرار داد. ظاهراً این شرط دوستی جدید او با غرب بود زیرا غرب به نیروهای حافظ صلح روسی در قره‌باغ نیازی نداشت. همان‌طور که اتفاقا نیازی به عضویت ارمنستان در CSTO یا حضور پایگاه روسیه در گیومری نیست. اینها ظاهرا موضوعات بعدی هستند و این موضوع به هیچ وجه از سوی حامیان آقای پاشینیان یا خودش پنهان نیست.
ایروان در مسیر اتحادیه اروپا
ظاهرا مقامات ارمنستان فکر می‌کردند که این کافی نیست بنابراین آلن سیمونیان، رییس مجلس، اوضاع را بدتر کرد. سیمونیان در اظهار نظری گفت در مورد برخی حسادت‌ها از سوی روسیه ما باید شریک خوبی باشیم، از متحدان محافظت کنیم و یک شریک صادق باشیم، حتی اگر این شریک کوچک باشد. جامعه ما یک راه حل دارد؛ تبدیل شدن به بخشی از اتحادیه اروپا. به گفته وی، ممکن است در آینده نزدیک همه‌پرسی در این جمهوری برگزار شود که طی آن اکثریت ارامنه به ادغام اروپا رای خواهند داد.
در همین حال، بیانیه آرمن گریگوریان در مورد قره‌باغ کوهستانی از حمایت عمومی گسترده‌ای در باکو و ایروان برخوردار نشد. حکمت حاجی اف دستیار رییس‌جمهور آذربایجان این سخنان را جلوه‌ای از توهمات بدخواهانه در رهبری سیاسی و نظامی ارمنستان دانست. وی در عین حال از مقامات جمهوری همسایه خواست تا «به سیاست نظامی‌سازی پایان دهند تا اشتباهات تاریخی تکرار نشود.
الخان شاهین اوغلو، رییس مرکز مطالعات سیاسی آذربایجان اطلس نیز به نزاویسیمایا گازتا گفت: «ما سه‌هزار سرباز را در جنگ از دست دادیم. روسیه چیزی از ارمنستان نگرفت، این آذربایجان بود که سرزمین‌های خود را پس گرفت.» شاهین اوغلو در عین حال یادآور شد که ارتش آذربایجان در سال ۲۰۲۰ آماده بازپس‌گیری تمام قره‌باغ از جمله استپانکرت بود. به ویژه، یک گروه 15 هزار نفری از نیروهای ارمنی خود را کاملا محاصره کردند. تنها با میانجیگری ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور روسیه، بیانیه‌ای سه جانبه در ۹ نوامبر امضا شد که به لطف آن آذربایجانی‌ها حمله را متوقف کردند و نیروهای حافظ صلح وارد منطقه شدند. شاهین اوغلو در پایان گفت مقامات ارمنستان به جای نتیجه‌گیری از شکست در جنگ، سعی دارند روسیه را به فرار از مسوولیت متهم کنند.
رسانه‌های ارمنی در سخنان دبیر شورای امنیت نشانه‌هایی از تنزل جایگاه دولت ارمنستان و تهدیدی برای آینده این جمهوری را می‌دیدند. تیگران آبراهامیان، نماینده پارلمان این کشور هشدار داد: «ارمنستان مجبور نیست سندی در مورد دستیابی به صلح، بلکه در مورد اخراج روسیه امضا کند و تنها می‌توان پیش‌بینی کرد که گام‌های بعدی مسکو در رابطه با این روند چه خواهد بود.»
تیگران کوچاریان تحلیلگر سیاسی به نزاویسیمایاگازتا گفت که سخنان گریگوریان می‌تواند این تصور را ایجاد کند که روسیه در واقع قره‌باغ را به صلاحدید خود مدیریت می‌کند، در حالی که ارمنستان در آن زمان در قفقاز جنوبی نبود، بلکه جایی در آفریقا یا آمریکای جنوبی بود. همه ما به خوبی می‌دانیم که پاشینیان ابتدا آرتساخ (جمهوری خودخوانده قره‌باغ کوهستانی) را به عنوان بخشی از آذربایجان به رسمیت شناخت. سپس وقتی آذربایجان در ۱۹ تا ۲۰ سپتامبر به آرتساخ حمله کرد، پاشینیان بیانیه‌ای داد که ایروان به استپانکرت کمک نخواهد کرد. در نتیجه، به دست آوردیم آنچه را که به دست آوردیم.
به گفته کوچاریان، مقامات ارمنستان در تلاش هستند تا تقصیر سقوط قره‌باغ کوهستانی را از خود به گردن روسیه بیندازند. به طور طبیعی مسکو نیز مسوولیت دارد زیرا مردم به امید نیروهای حافظ صلح به قره‌باغ بازگشتند اما افسوس که مجبور شدند این قلمرو را ترک کنند. در این میان ارمنستان ضامن امنیت قره‌باغ کوهستانی و مردم آن بود. این داوطلبان ارمنی بودند که در تمام جنگ‌های قره‌باغ شرکت کردند و این ارمنستان بود که باید استقلال قره‌باغ کوهستانی را در طول جنگ ۲۰۲۰ به رسمیت می‌شناخت.