شیوه بهینه حمایت‌های دولت از بورس

مجموعه سیاست‌های متنوعی که دولت طی دو سال گذشته در قبال بازار سرمایه اعمال کرده است با دو واکنش و برداشت متناقض روبه‌رو است. در سویی مدیران دولتی و گروه اقتصادی دولت قرار دارند که بر طبل حمایت از بازار و سهامداران خرد می‌کوبند و این سیاست‌ها را مشفقانه معرفی می‌کنند و در سوی دیگر اهالی بازار سرمایه ایستاده‌اند و این سیاست‌ها را بیش از حمایت، دخالت می‌دانند. دخالت‌هایی که سبب اخلال در روند عادی بازار شده است. در این میان نیز برخی اهالی بازار عنوان می‌کنند به دلیل آنکه دولت مسبب اصلی ورود توده‌ای سهامداران خرد به بازار است اکنون باید به صورت جدی از این بازار حمایت کند و به بهره‌برداری از منابع بازار پایان دهد. در این میان برخی دیگر نیز عطای حمایت دولت را به لقای آن بخشیده‌اند و خواستار عدم هر گونه دخالت و اظهارنظر دولتی‌ها در قالب حمایت و غیر آن هستند. اما بهترین شیوه حمایت از بازاری که دولت کار آن را به این مقطع کشانده است، چیست؟
خداحافظی با هدایت دستوری
امیرعلی امیرباقری کارشناس بازار سرمایه در این‌باره گفت: مطرح شدن بحث هدایت دستوری از سوی رییس‌جمهوری در جلسه هفته گذشته و تاکید بر این موضوع که حمایت از بازار سرمایه به معنای هدایت دستوری نیست از جمله مسائل مهم در بازار تلقی می‌شود که می‌تواند بر روند بازار تاثیرگذار باشد. وی با بیان اینکه این صحبت اشاره به کارکرد واقعی بازار سرمایه دارد، افزود: بحث تامین مالی و ایجاد کارایی اقتصاد کشور مهم‌ترین هدف بازار سرمایه و نقشی است که در اقتصاد کشور می‌تواند ایفا کند. امیرباقری خاطرنشان کرد: بحث سر این است که بازار سرمایه از دو بازار اولیه و ثانویه تشکیل شده که همه سهامداران با بازار ثانویه آشنایی دارند و سهام در آن دادوستد می‌شود. بازار اولیه بازاری است که عمدتا عرضه‌ها برای نخستین‌بار در این بازار انجام می‌شود و تامین مالی پروژه‌ها از طریق این بازار انجام خواهد شد. وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین کارکردهای بازار سرمایه هدایت نقدینگی به سمت تولید مولد است، گفت: رییس‌جمهوری در این زمینه اعلام کرده که جریان نقدینگی باید به سمت تولید پیش برود، هیچ پروژه ناتمامی از دولت فعلی به دولت آینده منتقل نمی‌شود و دولت آینده میراث‌دار پروژه‌های ناتمام نخواهد بود. در حقیقت تاکید روحانی بر حمایت واقعی از تولید بود که به طور طبیعی در راستای صحبت‌هایی صورت گرفته توسط رهبر معظم انقلاب صورت می‌گیرد و باعث جریان نقدینگی به سمت سرمایه‌گذاری بهینه می‌شود. این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به اینکه در ابتدا باید اقدامات دستوری را تعریف و آن را شفاف‌سازی کرد، خاطرنشان کرد: هیجانی در سمت محدوده مثبت بازار در نیمه نخست سال ایجاد شد که همان هیجان در محدوده منفی و در نیمه دوم سال رخ داد و بازار در سال گذشته شاهد هیجان مثبت و منفی در بازار بود. وی در گفت‌و‌گو با ایرنا افزود: در زمانی که بازار خیلی مثبت بود قیمت‌ها از ارزش ذاتی خود فاصله گرفتند و دچار حباب مثبت شدند و اکنون هم در تعدادی از سهام شاهد ایجاد حباب منفی در بازار هستیم. به گفته امیرباقری، ایجاد چنین روندی در بازار ناشی از هیجانی بود که روی جریان نقدینگی سوار و وارد بازار سرمایه شد. این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه نهاد ناظر به عنوان رگولاتور معاملات باید در برخی شرایط خاص تصمیم به دخالت در بازار بگیرد، گفت: موضوعی که وجود دارد این است که باید بحث نگاه بلندمدت به بازار سرمایه وجود داشته باشد. وی ادامه داد: بر حسب اعتقادی که وجود دارد، قیمت‌ها به قیمت ذاتی همگرا می‌شوند و به همین دلیل دولت باید در این راستا مانع‌زدایی کند و دست از قیمت‌گذاری دستوری در پاره‌ای از محصولات مانند فولاد که مطرح شده بود بردارد و قیمت‌گذاری را در اختیار بازار آزاد بگذارد.
آزادسازی قیمت‌ها
امیرباقری با اشاره به اینکه بحث آزادسازی قیمت‌ها از مهم‌ترین حمایت‌هایی تلقی می‌شود که دولت می‌تواند از بازار سرمایه داشته باشد، افزود: وضعیت باید به گونه‌ای پیش‌رود که اقتصاد کشور بتواند بر مبنای نیروهای واقعی عرضه و تقاضا به حیات واقعی خود ادامه دهد. این کارشناس بازار سرمایه با تاکید بر اینکه این نکته نباید فراموش شود که اکنون کشور در یک جنگ اقتصادی قرار دارد و به طور طبیعی ارگان‌های مختلف مانند دولت و سایر نهادها باید نگاهی به این سمت داشته باشند، گفت: اینکه انتظار داشته باشیم اقتصاد رها شود و به سمت اقتصاد باز برود ناهماهنگ با واقعیات فعلی کشور است اما می‌تواند به عنوان یک هدف‌گذاری میان‌مدت و بلندمدت، تولید را تسهیل و کارایی را به بازارها بازگرداند. وی به مهم‌ترین اقداماتی که دولت باید برای بهبود وضعیت بازار در دستور کار قرار دهد اشاره کرد و گفت: آزادسازی قیمت‌ها باید به عنوان مهم‌ترین هدف دولت برای بهبود وضعیت معاملات بازار در نظر گرفته شود. امیرباقری خاطرنشان کرد: شفافیت اقتصادی، جلوگیری از ایجاد رانت و انحصار برای عده‌ای محدود از مهم‌ترین مباحثی تلقی می‌شود که دولت باید آن را به ضرورت پیگیری کند و همه این موارد تحت تاثیر عدالت اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌رود. این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: دولت و سایر ارگان‌ها باید به طور جدی این موضوع را پیگیری کنند تا در میان‌مدت و بلندمدت شاهد شکوفایی اقتصادی باشیم. وی به زیرساخت‌هایی که دولت باید در راستای کاهش هیجان ایجاد شده و بهبود وضعیت بازار به کار گیرد اشاره کرد و گفت: باید به این نکته دقت کرد که سرمایه به طور کلی هوشمند است و عمدتا سرمایه هوشمند بر مبنای تحلیل عمل می‌کند. امیرباقری با بیان اینکه سرمایه همیشه وارد فضایی می‌شود که بتوان از آن کسب سود کرد، خاطرنشان کرد: باید در نظر داشت که در شرایط حاضر به دلیل شرایط و جنگ اقتصادی که اکنون در کشور تحمیل شده است شاید شاهد هیجاناتی گذرا در بازارها باشیم اما از آنجایی که افق سیاسی موجود در کشور به سمت روشنایی است باید به این نکته تاکید کرد که از هیجانات حاکم در بازار کاسته می‌شود و معاملات آن به سمت کارایی پیش خواهد رفت. این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه به طور طبیعی جریان سرمایه هوشمند به سمت بازارهایی می‌رود که بتواند بهترین بازدهی را نسبت به ریسک تحمیل شده رقم بزند، گفت: یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های دولت در این زمینه پیگیری، اجرای زمینه خصوصی‌سازی و اصل ۴۴ قانون اساسی است، چراکه براساس مطالعات جهانی، تجربه خصوصی‌سازی سایر کشورها نشان داده است کشورهایی که به سمت خصوصی‌سازی رفته‌اند دولت چابک‌تری داشته‌اند، همچنین در این کشورها از فساد اقتصادی کاسته شده است و اقتصاد به سمت رقابتی شدن پیش رفته است. وی اظهار کرد: دولت در نهایت به عنوان یک نهاد ناظر بر کلیه اقتصاد نظارت و از دخالت مستقیم در اقتصاد خودداری کرده است. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: نمونه‌های این امر را در دولت فعلی از طریق عرضه صندوق‌های سرمایه‌گذاری ETF شاهد بودیم و سرانجام دولت جرات کرد تا باقیمانده سهام خود را از طریق زیرساخت‌های موجود به بازار عرضه کند و دست از تصدی‌گری اقتصادی بردارد. امیرباقری افزود: از دولت انتظار می‌رود به سمت رقابتی و کارآمدتر شدن اقتصاد پیش‌رود تا در بلندمدت و میان‌مدت شاهد شکوفایی اقتصادی در کشور باشیم.
دخالت در پوشش حمایت
مهدی سوری دیگر کارشناس بازار سرمایه نیز گفت: برخی امور و اقدامات نه تنها برای حمایت از بازار سرمایه نیست بلکه می‌تواند به بورس آسیب نیز برساند. وی با اشاره به اظهارنظرهای مطرح شده مبنی بر اینکه موضوع حمایت از بورس دستوری نیست، بیان کرد: اصطلاحی از فعالان بازار سرمایه به مسوولان بازار و از طریق این مسوولان به سیاستگذاران دولتی منتقل شد و آن اصطلاح حمایت دستوری است. براین اساس فعالان بازار بیان می‌کنند که اقتصاد با دستور اصلاح و درست نمی‌شود. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه گفت: این موضوع که بگوییم با گران‌فروشی باید مبازره شود و کسی حق ندارد که کالایی را گران به فروش برساند یا کسی حق ندارد کالایی را با ارز دولتی خریداری کند و سپس آن کالا را با ارز آزاد به فروش برساند و موضوعاتی از این قبیل و به طور کل اقتصاد با دستورالعمل اصلاح نمی‌شود. روال اصلاح کردن اقتصاد به این شکل است که کاری صورت بگیرد تا بند‌هایی تنظیم شود که سود کار درست نسبت به کار نادرست بیشتر باشد. او در ادامه افزود: در حوزه بازار سرمایه که در حال حاضر بازار به شرایط بحرانی نزدیک شده است نیاز به حمایت پیش آمده، خیلی از اوقات جنس حمایت‌هایی که از بازار سرمایه صورت گرفته جنس حمایت دستوری بوده است. به طور مثال دستور داده شده که حقوقی‌ها سهام نفروشند یا صندوق‌های درآمد ثابت، مقدار بیشتری سهام خریداری کنند یا شرکت‌ها موظف شوند بازارگردان داشته باشند این دستور دادن به دیگران برای درست کردن بازار سرمایه مانند همه بخش‌های اقتصاد راه به جایی نخواهد برد. این کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به این سوال که در حال حاضر دولت به چه شکل از بازار سرمایه حمایت می‌کند؟ اظهار کرد: در حال حاضر دولت به هیچ شکل از بازار سرمایه حمایت نمی‌کند. عمده مشکلات بازار سرمایه و ضعف نقدینگی بازار سرمایه این موضوع است که دولت مقداری زیادی پول برای مخارج جاری خودش و تامین کسری بودجه از بازار خارج کرده است. سوری در ادامه بیان کرد: حتی در صحبت‌های اخیر رییس‌جمهور که فرمودند از بازار سرمایه می‌خواهیم حمایت کنیم، دو موضوع بیان شد، ابتدا تشویق مردم به سرمایه‌گذاری از طریق آموزش و دیگری بحث عرضه شرکت‌های دولتی در بورس که این دو اقدام مطرح شده، دقیقا دو اقدامی است که بحران حال حاضر را برای بازار سرمایه ایجاد کرده است. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه گفت: تشویق کردن مردم برای ورود به بازار سرمایه به صورت کلی یکی از ریشه‌های بحران بورس در این روزهاست و ریشه دوم این بحران این موضوع است که دولت شرکت‌های خود را در بورس عرضه کرده و پول حاصل از فروش این شرکت‌ها را دریافت و از بازار سرمایه این پول را خارج کرده است. او افزود: دولت به جای اینکه بیاید و با این پول سهام دیگری را خریداری و یا آن را صرف تولید کند تا سودی از این تولید ایجاد شود و این سود منجر به افزایش واقعی ارزش بازار سرمایه شود، این پول را از بازار خارج کرده است و این نوع رفتارها در راستای حمایت از بازار سرمایه نیست بلکه ضربه زدن به بازار است. سوری در رابطه با روند بازار سرمایه اظهار کرد: در روند حال حاضر بازار اتفاقات زیادی دخیل است.
ولی تمام این اتفاقات ذیل یک موضوع کلی تاثیر می‌گذارد و این موضوع بی‌اعتمادی مردم و بی‌تعهدی مسوولان نسبت به بازار سرمایه است و تا زمانی که این موضوعات وجود داشته باشند بازار سرمایه به اخبار مثبت وزن کمی می‌دهد و برعکس به اخبار منفی واکنش بسیار بیشتری می‌دهد. این کارشناس در ادامه گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان بیان کرد: اخبار مثبت در بازار وجود دارند که یکی از این اخبارها کاهش قیمت سهام‌ است که در مقابل این کاهش قیمت سودآوری و فروش شرکت‌ها افزایش پیدا کرده است. این موضوع سبب می‌شود که سهم‌های حاضر در بازار سرمایه نسبت به هشت ماه گذشته در شرایط ارزنده تری قرار بگیرند. موضوع دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد گشایش در بحث روابط تجاری است که باعث می‌شود شرکت‌ها اجناس خود را با قیمت واقعی و جهانی به فروش برسانند. سوری بیان کرد: نکته دیگری که وجود دارد، خوش‌بینی بازار به تحولات بازار سرمایه در آستانه انتخابات است.