شیوه کنونی سربازی بیگاری‌کشیدن از جوانان است

آنا- کارشناسان و مسوولان پیشین و فعلی نظام وظیفه عمومی در همایش «سربازی و راهکارهای عادلانه» با اعلام اینکه اگر سربازی مقدس است چرا برای تشویق آدم‌های موفق آنها را از سربازی معاف می‌کنیم، اعلام کردند که شیوه کنونی سربازی نوعی «بیگاری کشیدن از جوانان» است.
غلامحسین الهام وزیر پیشین دادگستری و استاد دانشگاه تهران، امیرسرتیپ خلبان حبیب بقایی مشاور فرماندهی کل قوا و فرمانده پیشین نیروی هوایی و محمدرضا اکبر حلوایی معاون پیشین نظام وظیفه در همایش «سربازی و راهکارهای عادلانه» که در دانشگاه تهران برگزار شد، سخنرانی کردند.غلامحسین الهام اولین سخنران این همایش بود که ابعاد حقوقی خدمت سربازی را مورد بررسی قرار داد و شیوه کنونی خدمت سربازی را برخلاف اصول قانون اساسی دانست.الهام با انتقاد از اجباری بودن سربازی گفت: جوانانی که به یک سن خاص رسیده‌اند را بدون خواست و اراده خودشان، مجبور به یکسری فعالیت‌ها می‌کنند و آزادی و اراده یک انسان تحت فشار بیرونی قرار می‌گیرد که این اجبار به یک کار معین، بیگاری تلقی می‌شود.
بند چهارم اصل چهل و سوم قانون اساسی بر رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگیری از بهره‌کشی از کار دیگران تاکید دارد. ما یک جوان را از مسیر عادی زندگی خارج می‌کنیم و فرصت‌های بالقوه و بالفعل پیش‌رو را برمی‌داریم و به این ترتیب فرصت شغلی یک جوان را از وی می‌گیریم.
الهام درخصوص توجیه سربازی با عنوان ضرورت دفاع از امنیت ملی تصریح کرد: دفاع از کیان کشور مساله‌ای است که به دلیل اهمیت آن می‌شود برخی مواقع و در شرایط خاص برخی از اصول قانون اساسی و حقوق شهروندی را نقض کنیم چون حتما بعضی موارد از جمله دفاع از کیان کشور، اولویت است که بر سر آن جان می‌دهیم اما در وضعیت کنونی آیا تهدیدی متوجه مرزهای کشور است؟ آیا ثبات و امنیت در کشور برقرار نیست؟
وی با تاکید بر اینکه سرباز برای امر دفاع آماده شده است و برای دفاع حق داریم او را فرابخوانیم اما نه اینکه او را به کارهای خدماتی یا اداری ملزم کنیم، بیان کرد: اصل «۱۴۸» قانون اساسی اعلام می‌کند هرگونه استفاده شخصی از امکانات ارتش و استفاده شخصی از افراد نظیر راننده شخصی و نظایر آنها ممنوع است.وزیر پیشین دادگستری ادامه داد: از نیروی سرباز برای اهدافی غیر از دفاع نباید استفاده شود. البته نحوه رفتار کنونی نیروهای مسلح، اکنون مورد بحث نیست اما این مساله به قدری اهمیت داشته که در قانون اساسی ذکر شده است.
الهام درخصوص بازنگری در قانون فعلی سربازی عنوان کرد: بازنگری در قانون سربازی شدنی است و لازم نیست خودمان را در معیارهای ۴۰ سال قبل محدود کنیم. اکنون به سرباز اعتماد کافی نمی‌شود چراکه یک نیروی متغییر، شناور و مهمان است و حتی یک نیروی فنی دانشگاهی هم به دلیل مسایل امنیتی نمی تواند به خوبی ایفای نقش کند.
الهام درخصوص نظام تشویق و تنبیه درباره سربازی اضافه کرد: ما با تقدس سربازی چگونه برخورد می‌کنیم؟ ما به عنون یک مجازات، اضافه خدمت را مطرح می‌کنیم، اگر خدمت مقدس است چرا اضافه خدمت را به عنوان یک کیفر مطرح می‌کنیم؟ فروش سربازی، مثل فروش یک برده‌ای است که باید دو سال برای دولت کار کند و حالا که قرار نیست کار کند، می‌گوید خشکه حساب کنیم!
امیر سرتیپ خلبان حبیب بقایی نیز با تشریح دیدگاه‌های خود و بیان تجربیاتش از فرماندهی نیروی هوایی و بیش از ۴۵ سال سابقه نظامی‌گری، دیدگاه‌های خود را در خصوص شیوه کنونی خدمت سربازی بیان کرد.
وی با تاکید بر مشکلات روش کنونی سربازی، مسیر اصلاح نظام وظیفه را در ارتباط دانشگاه با مراکز تحقیقاتی نظامی بیان و تاکید کرد: هر فعالیتی که به توسعه توان دفاعی کشور بینجامد همان خدمت سربازی است.
وی ادامه داد: سربازی‌ برای کشور مفید خواهد بود که حق و حقوقش داده شود و مورد احترام قرار بگیرد، امکان ازدواج داشته باشد و حتی گردش و تفریح روزانه‌اش تامین باشد. من مطمئنم اگر گروه‌های مختلف جامعه شناسی، روانشناسی، حقوقی و… به صورت علمی روی مساله کار کنند، مطمئنا سربازی به این شیوه حذف خواهد شد.امیر سرتیپ حبیب بقایی گفت: سربازی‌ برای کشور مفید خواهد بود که حق و حقوقش داده شود و مورد احترام قرار بگیرد، امکان ازدواج داشته باشد و حتی گردش و تفریح روزانه‌اش تامین باشد. من مطمئنم اگر گروه‌های مختلف جامعه‌شناسی، روانشناسی، حقوقی و… به صورت علمی روی مساله کار کنند، مطمئنا سربازی به این شیوه حذف خواهد شد.سرتیپ خلبان حبیب بقایی سربازی را صرفا نگهبانی دادن در برجک ندانست و تاکید کرد: سربازی یعنی فکر، ذهن، دین و ایمان برای عظمت و قدرت دین خدا اهدا شود.
چرا معافیت از سربازی برای قهرمانان به عنوان تشویقی
داده می‌شود؟
در ادامه این نشست سرهنگ محمدرضا اکبرحلوایی، معاون سابق سازمان وظیفه عمومی از منظری دیگر به موضوع خدمت سربازی پرداخت. وی ادامه داد: هر کشوری برای جلوگیری از تهدید بیرونی لازم است تا قدرت بازدارندگی خود را حفظ کند، برخی با تجهیزات پیشرفته و تسهیلات، برخی با نیروی انسانی و بعضی تلفیقی از این دو را بسته به پیشرفتشان یا نیروی انسانی به کار می‌گیرند که با همین نگاه سربازی در کشور ما پیگیری می‌شود اگرچه در شرایط امروز استفاده از نیروی انسانی در جنگ‌ها قابل تامل است.
سرهنگ حلوایی از سه منظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به مقوله سربازی با شیوه کنونی پرداخت و گفت: بعد اقتصادی سربازی یعنی درگیر کردن یک جوان بیش از دو سال به طوری که سه یا چهار ماه قبل از سربازی و سه یا چهار ماه بعد از سربازی این جوان را درگیر کرده و یک نیروی مولد اقتصادی جوان و کارآفرین را از محیطی که در آن تاثیرگذار است به محیطی بدون بهره‌وری کافی منتقل می‌کنیم.
وی عنوان کرد: در حوزه فرهنگ هم این‌گونه است که افراد را با تفکرات و آداب و رسوم و فرهنگ متفاوت در یک محیط پادگانی با یک تراکم انسانی زیاد و مدت زمان بالا که البته موجب تبادل فرهنگی می‌شود، جمع می‌کنیم اما از این اتفاق هیچ هدف خاصی دنبال نمی‌شود. از منظر اجتماعی هم می‌توان تاکید کرد مشکلات محیط‌های پادگانی و تاثیراتی که بعدا در رفتار اجتماعی فرد باقی می‌ماند غیرقابل جبرانند. حتی در حوزه خانواده، روزی که فرزند پسر به دنیا می‌آید خانواده دغدغه سربازی برایش شروع می‌شود، حتی خانواده‌هایی داریم که برای معافیت فرزندشان دست به هرکاری زده‌اند.سرهنگ حلوایی ادامه داد: برخی برای نرفتن به سربازی تحصیلات را طولانی می‌کنند و حتی دانشگاه راهی برای نرفتن به سربازی می‌شود و افراد حاضر می‌شوند در یک رشته بی‌ربط درس بخوانند ولی به سربازی نروند.وی با انتقاد از معافیت‌ها و فروش سربازی،‌نظام وظیفه را یک تنبیه برای کسانی دانست که به سربازی می‌روند. وی گفت: در همین خدمت هم سرباز امتیازی ندارد و نسبت به یک فرد معاف از خدمت دو سال از زندگی عقب‌ می‌افتد. هیچ امتیاز تشویقی برایش وجود ندارد تا جوانان به خاطر آن برای رفتن به سربازی ترغیب شوند.
حلوایی، معاون اسبق سازمان وظیفه عمومی گفت: در ۳۰ سال گذشته اعزام سربازان حدود ۶۴ درصد مشمولان سربازی بوده است البته در سال‌هایی کمتر از ۵٠ درصد و در سال‌هایی بیش از صددرصد به خدمت اعزام کرده‌ایم و از ٣۶ درصد باقی مانده یا خدمت نمی‌روند یا حدود٢٠ درصد معاف می‌شوند.
معاون سابق سازمان وظیفه عمومی با ارایه آماری رفتن به سربازی را یکی از چالش‌های جوان‌ها عنوان کرد و ادامه داد: مطابق با آمار در ۳۰ سال گذشته، اعزام سربازان حدود ۶۴ درصد مشمولان سربازی بوده است البته در سال‌هایی کمتر از ۵٠ درصد و در سال‌هایی بیش از صددرصد به خدمت اعزام کرده‌ایم. از ٣۶ درصد باقیمانده یا خدمت نمی‌روند یا حدود٢٠ درصد معاف می‌شوند.وی ذهنیت مسوولان درباره سربازی را یک ذهنیت منفی دانست و گفت: سربازی در ذهن مسوولان آنقدر منفی است که وقتی می‌خواهیم به فرد یک امتیاز بسیار بزرگ بدهیم او را از سربازی معاف می‌کنیم؛ مثل معافیت ایثارگران، مدال‌آوران ورزشی و المپیادهای علمی، پس با این نگاه خدمت سربازی مقدس تلقی نمی‌شود بلکه یک اقدام سخت است و هنگامی که می‌خواهیم امتیاز دهیم، معافیت خدمت مقدس را اعطا می‌کنیم.سرهنگ حلوایی با انتقاد از شیوه کنونی و نوع آموزش‌های سربازی، آنها را متناسب با نیازهای فعلی نیروهای مسلح ندانست و گفت: آموزش‌ها به شکل سنتی و در مراکز آموزشی متوسط رو به پایین و از لحاظ کمیت متراکم و از لحاظ کیفیت با استانداردهای پایین برگزار می‌شود.حلوایی با اشاره به اینکه ما دائما بر مساله به کارگیری تکنولوژی در نیروهای مسلح تاکید می‌کنیم ولی حاضر نیستیم به جای نگهبانی دادن یک نیروی متخصص کشور در برجک به عنوان سرباز از یک دوربین مداربسته استفاده کنیم، عنوان کرد: با ۵٠ درصد سربازان کنونی هم می‌شود نیاز نیروهای مسلح را برطرف کرد. با اطمینان عرض می‌کنم در شرایط بحرانی نمی‌شود روی این سربازان حساب کرد چرا که معتقدم روی انگیزه آنان و روحیاتشان کار خاصی انجام نشده است.وی با رد کردن شیوه فعلی خواستار حرفه‌ای‌گری در سربازی شد و بیان کرد: برای دفاع عمومی می‌توان روی نیروهای بسیج حساب کرد و برای دفاع تخصصی باید از سربازان حرفه‌ای استفاده کنیم.
این همایش با جلسه پرسش و پاسخ به پایان رسید که در آن مهم‌ترین آسیب اجتماعی شیوه کنونی سربازی، بالا رفتن سن ازدواج، فاصله افتادن در فرزندآوری و بالا رفتن آمار طلاق عنوان شد.