صادرات برق همچنان موجب اختلاف

عارف صفی‌پور- اختلافات وزرای نفت و نیرو با صحبت‌های غیرمستقیم زنگنه و چیت‌چیان و همچنین مدیران این دو وزارتخانه وارد فاز جدی‌تری شده است.
هر چند طرح توسعه میادین مشترک نفت و گاز باید در صدر اولویت‌های مجموعه وزارت نفت در دولت تدبیر و امید قرار داشته باشد اما به نظر می‌رسد که نفتی‌ها روی درآمدهای ارزی صادرات برق حساب ویژه‌ای باز کرده‌اند.
این اختلاف از روزی شروع شد که بیژن زنگنه از برنامه صادرات برق خبر داد و جلوگیری از سوزاندن گازهای فلر و تبدیل آن به برق را دستمایه تحقق این موضوع قرار داد و برای حضور در تجارت برق ایران اقدام کرد. وزیر نفت اردیبهشت‌ماه سال‌جاری با حضور در کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نسبت به ارزان‌فروشی برق توسط مسوولان وزارت نیرو انتقاد کرد و خطاب به نمایندگان خانه ملت گفت: «هم اکنون صادرات برق ارزان رقیب صادرات گاز طبیعی ایران شده است».
در طول یک سال گذشته مسوولان وزارت نیرو و نفت همواره سعی کردند که با مذاکره و به کار بردن دیپلماسی خاص از رسانه‌ای شدن اختلافات بین وزارت نفت و نیرو در حوزه صادرات برق و انرژی جلوگیری کنند اما اخیرا چالش بین این وزرا وارد فاز جدی‌تری شده و به‌صورت علنی دنبال می‌شود.
آخرین واکنش نسبت به این موضوع در برنامه زنده تلویزیونی چند شب پیش توسط حمید چیت‌چیان، وزیر نیرو صورت گرفت که در خصوص ورود وزارت نفت به مقوله تولید و صادرات برق گفت: با کمال تعجب وزارت نفت چند ماه گذشته اعلام کرد که می‌خواهد برق صادر کند که این یک اقدام خارج از وظایف وزارت نفت است زیرا هر نیروگاهی که بخواهد در کشور برق تولید و صادر کند باید از طریق شبکه انتقال این کار را انجام دهد.
وزیر نیرو ضمن انتقاد از سیاست‌های وزارت نفت تشریح کرد: تولید و صادرات برق ارتباطی به وزارت نفت ندارد و جزو اختیارات این وزارتخانه نیست.
وزیر نیرو با اعلام اینکه از تولید و صادرات برق با استفاده از توان و ظرفیت بخش‌خصوصی استقبال می‌کنیم، اظهار داشت: با این وجود شرط وزارت نیرو این است که دست‌کم نیمی از برق تولید شده در داخل مصرف و نیمی دیگر از آن به کشورهای همسایه صادر شود.
این مقام مسوول همچنین در خصوص بالا‌ بودن قیمت تمام شده تولید برق توسط گاز‌های مشعل هم توضیح داد: از ورود شرکت‌ها به عرصه تولید برق از طریق سوخت گاز مشعل استقبال می‌کنیم.
چیت‌چیان با اشاره به بالا‌ بودن قیمت تمام شده تولید این نوع برق و همچنین پایین‌بودن نرخ فروش برق گفت: ما نمی‌توانیم پول بیشتری به این نوع نیروگاه‌ها که از گاز مشعل استفاده می‌کنند، بدهیم و این مساله منطقی نیست که پول بیشتری بپردازیم.
وزیر نیرو افزود: باید راه‌هایی پیدا کنیم که تولید برق از مشعل را با قیمت تمام شده کمتری انجام دهیم حتی گاز مشعلی که تا الان سوزانده می‌شد را می‌توانیم مجانی بدهیم.
پیشتر نیز همزمان با امضای اولین تفاهمنامه ساخت نیروگاه و صادرات برق توسط وزارت نفت، اختلافات وزرای نفت و نیرو در حالی افزایش یافت که مسوولان وزارت نیرو و سندیکای برق به طرح جدید نفتی‌ها واکنش نشان داده‌اند.
در این بین وزارت نفت در ادامه فعالیت‌های گسترده خود برای حضور در تجارت و بازار برق ایران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «وزارت نفت مسوولیت تامین گاز مورد نیاز را برای تولید برق با هدف صادرات به مقدار و در نقطه مورد توافق بر عهده خواهد گرفت و گاز مورد نیاز را به عنوان آورده شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی گاز ایران به عنوان سرمایه‌گذار تحویل خواهد داد».
صدور این اطلاعیه هم با واکنش مسوولان وزارت نیرو روبه‌رو شد به گونه‌ای که علیرضا دایمی، معاون برنامه‌ریزی وزیر نیرو نسبت به این اطلاعیه وزارت نفت واکنش نشان داد و اعلام کرد که «وزارت نفت به هیچ وجه قصد ورود به حریم وزارت نیرو را ندارد. »
اما با این حال دی‌ماه سال‌جاری شرکت ملی صادرات گاز ایران از توافق با چند شرکت بخش‌خصوصی برای تولید و صادرات برق به ترکیه خبر داد. علیرضا کاملی، مدیرعامل شرکت ملی صادرات گاز ایران با اعلام اینکه گفت‌وگوهای متعددی با شرکت‌های داخلی و خارجی انجام شده، گفته است: نخستین قرارداد صادرات برق با یک شرکت ایرانی امضا شده است.
کاملی دلایل اصلی انجام صادرات برق را تنوع‌سازی در صادرات گاز عنوان کرد و یادآور شده است: یکی از راه‌های تنوع‌سازی در صادرات گاز تبدیل آن به برق است که وزارت نفت در این زمینه وارد شده است.
وی همچنین با انتقاد از پایین بودن راندمان نیروگاه‌های برق کشور اظهار داشت: راندمان نیروگاه‌های خارج از کشور بیش از ۵٠ درصد است این در حالی است که در ایران این رقم حدود ٣٧ درصد است پس راندمان نیروگاه‌های تازه باید همانند خارج از کشور باشد تا بتوانند با دیگر عرضه‌کنندگان برق در آن کشورها رقابت کنند.
امضای این تفاهمنامه برای صادرات برق توسط وزارت نفت با واکنش مسوولان وزارت نیرو روبه‌رو شد به طوری که اسماعیل محصولی، قائم‌مقام وزارت نیرو در امور بین‌الملل از هر گونه هماهنگی و مکاتبه وزارت نفت برای امضای این تفاهمنامه برقی اظهار بی‌اطلاعی کرده است.
این مقام مسوول در وزارت نیرو با تاکید بر اینکه صادرات برق با مدیریت وزارت نفت در صورتی امکان‌پذیر است که هماهنگی‌های کلی آن با وزارت نیرو انجام شود، افزود: وزارت نفت برای ساخت نیروگاه باید با معاونت برق وزارت نیرو هماهنگ باشد و پتانسیل احداث نیروگاه و صادرات برق به کشور هدف از طریق وزارت نیرو سنجیده شود. علیرضا کلاهی، رییس هیات‌مدیره سندیکای صنعت برق ایران نیز چندی پیش درباره برنامه جدید وزارت نفت برای ساخت نیروگاه و تولید برق به منظور صادرات این حامل انرژی گفت: به نظر می‌رسد اگر وزارت نفت به جای برنامه‌ریزی برای ساخت نیروگاه و صادرات برق بیشتر روی توسعه میادین مشترک نفتی متمرکز باشد بیشتر به نفع منافع ملی کشور است.
محمد پارسا، رییس فدراسیون صادرکنندگان حوزه انرژی و صنایع وابسته هم در مورد ورود وزارت نفت به عرصه صادرات برق با توجیه تنوع‌بخشی صادرات گاز و در پی آن مذاکره با شرکت‌های ترک اظهار کرد: استدلال وزارت نفت غلط است. نیروگاه‌هایی که با استفاده از گاز ایرانی در ترکیه برق تولید می‌کردند عملا غیرفعال شدند چراکه به دلیل گرانی گاز ایران برق تولیدی در بازار فروش نمی‌رفت.
وی با اشاره به اینکه وزارت نفت باید صادرات برق را با وزارت نیرو هماهنگ کند، به مساله نرخ گاز به عنوان موضوعی که باید حل شود اشاره کرد و گفت: بخش‌خصوصی خواهان این است که نرخ گاز حداکثر معادل خوراک پتروشیمی که با تخفیف با ارزش افزوده بالا برای صادرات پایین‌دستی محاسبه می‌شود، باشد و گاز را تبدیل به برق که ارزش افزوده بالاتری دارد، کرده و صادر کنیم اما نرخ باید همان ۱۰ سنت باشد.
این عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران و تهران با تاکید بر اینکه برای حل اختلاف بین دو وزارت نیرو و نفت جهانگیری باید دخالت کند تا مساله حل شود، به لزوم هماهنگ بودن وزارت نفت با وزارت نیرو برای صادرات برق اشاره کرد و گفت: لازم است وزارت نیرو برنامه‌ریزی لازم برای صادرات برق را انجام دهد.
پارسا در مورد توجیه اقتصادی صادرات برق از طریق نیروگاه‌ها در ترکیه به آن کشور گفت: قیمت نفت و گاز وابسته به نرخ‌های بین‌المللی هستند. اکنون با نصف شدن قیمت، قیمت گاز هم کاهش یافته اما نیاز به کار کارشناسی و سنجش نقطه‌ای است و در کنار آن باید بررسی شود که مزیت رقابتی در کدام مناطق بیشتر است.
اما پس از واکنش وزارت نیرو درخصوص ضرورت هماهنگی بحث صادرات برق با این مجموعه، شرکت ملی گاز نیز در واکنشی اظهار کرد: احداث نیروگاه در ترکیه ارتباطی به وزارت نیرو ندارد و شرکت‌های ترکیه‌ای که در حال مذاکره با آنها هستیم شرکت‌های باسابقه‌ای هستند که نیروگاه دارند و توانمند‌ی فنی و مالی آنها به صورت دقیق ارزیابی شده است.
اما مساله حجم صادرات برق، نیاز و روابط سیاسی توسط وزارت نیرو سنجیده می‌شود و از طریق شبکه که به تمام کشور‌های همسایه وصل است قابلیت صادرات برق وجود دارد این سوال مطرح می‌شود که چرا با وجود نیاز اشتغال و مشکلات تامین برق کشور در تابستان باید در کشورهای خارجی سرمایه‌گذاری و اقدام به ساخت نیروگاه کنیم در حالی که این کار می‌تواند توسط بخش‌خصوصی ایرانی صورت گیرد زیرا در شرایط کنونی، کشور نیاز به جذب سرمایه‌گذاری خارجی و سرمایه‌گذاری داخلی دارد.
با این حال وزیر نیرو و دیگر مسوولان ارشد این وزارتخانه از شهریورماه سال‌جاری اعلام کردند که وزارت نفت می‌تواند برق صادر کند، اما منوط به هماهنگی با وزارت نیرو؛ با این وجود این سوال پیش می‌آید که چرا دو وزارتخانه توان حل چالش مابین خود را پیش از رسیدن به وضعیت کنونی نداشته‌اند.