صادرات سنگ توجیه اقتصادی ندارد

منیر حضوری- از آنجا که معادن سنگ اغلب جزو معادن کوچک بوده‌اند، بسیار آسیب‌پذیر هستند. موانع زیادی در این عرصه وجود دارد که باعث شده معدنکاران نتوانند در کنار معدنکاران بنام جهانی از جمله ترکیه و چین عرض اندام کنند.
علاوه بر اینکه کارخانه‌ها باید خود را با استانداردهای روز دنیا همراه کنند اما بحث تکنولوژی و ماشین‌آلات ضعیف، موانع حقوق دولتی، نقدینگی و صادرات آنقدر در این حوزه چشمگیر است که دیگر دل و دماغی برای نو شدن این کارخانه‌ها باقی نمی‌گذارد. این موانع باعث شده که امروز ایران تنها حدود ۱۰ درصد سنگ تولیدی صادر کند و آن هم اغلب با قیمتی بسیار ارزان؛ مساله‌ای که هیچ صرفه اقتصادی ندارد.
در این خصوص با اشاره به دغدغه‌های فعالان حوزه سنگ به «جهان‌صنعت» گفت: سیاست‌هایی که بر این حوزه اعمال می‌شود به دنبال توسعه این بخش نیست. این در حالی است که بارها به معاونت معدنی وزارتخانه تاکید داشتیم که شورای سیاستگذاری سنگ را ایجاد کنند. متاسفانه با وجود همه صحبت‌ها و موافقت‌ها اما چنین شورایی تشکیل نشده است.
بهرام شکوری تصریح کرد: اگر این شورا تشکیل شود بسیاری از چالش‌ها مطرح می‌شود و در نتیجه سیاستگذاری مناسبی اعمال خواهد شد که باعث توسعه صنعت سنگ کشور می‌شود.
وی تصریح کرد: معادن سنگ اغلب جزو معادن کوچک و متوسط هستند. به غیر از چند معدن انگشت شمار که در کشور وجود دارند، باقی معادن آسیب‌پذیر هستند و در نتیجه باید حمایت‌های زیادی از آنها شود.
شکوری با بیان مشکلات حوزه ماشین‌آلات گفت: تامین ماشین‌آلات یکی از دغدغه‌های اصلی این فعالان است. بحث مهم در این بین تامین تجهیزات است که با این نوع از تولید و شیوه تامینی که در داخل کشور وجود دارد، به نظر نمی‌رسد چندان بتواند قابل حل باشد. او تاکید کرد: امروز نیاز به واردات و تسهیل شرایط برای ارائه مجوز بیش از پیش احساس می‌شود. به عبارتی آزاد‌سازی واردات ماشین‌آلات انتظار فعالان سنگ است که در پی آن ماشین با قیمت مناسب‌تری وارد کشور شود.
شکوری در ادامه با اشاره به اهمیت فرآوری در حوزه معادن سنگ کشور گفت: تعداد بسیار اندکی کارخانه فرآوری در کشور وجود دارد که مطابق با استانداردهای دنیا فعالیت می‌کنند. در نتیجه این مساله نشان می‌دهد که معادن ما نیازمند حمایت هستند تا بتوانند تجهیزات و ماشین‌آلات روز دنیا را وارد کشور کنند. در واقع نیاز مبرم است که کارخانه‌ها خود را به نوآوری جدید مجهز کنند.
مصرف از صادرات پیشی گرفته است
بحث دیگر شرایط بازار داخل است که بیشتر تولیدات را به خود اختصاص داده است. بر اساس آمارها حداقل نیاز بازار داخل بین ۶ تا ۱۰ میلیون تن در سال است و در شرایط رکود و رونق ساختمان نیز این آمار تغییر می‌کند. همه اینها در شرایطی است که کل ظرفیت سنگ فرآوری شده کشور در سال گذشته ۴۰ میلیون مترمربع هم نبوده و ظرفیت واقعی استخراج سنگ ایران ۲۵ درصد ظرفیت اسمی معادن در سال ۱۴۰۰ بوده است.
در این خصوص رییس انجمن سنگ ایران با بیان اینکه مصرف سنگ از صادرات پیشی گرفته است،‌ گفت: در داخل کشور سنگ بیشتری مصرف می‌کنیم و تنها نزدیک به ۱۰ درصد سنگ ما صادر می‌شود که آن هم به بازارهای عراق فرستاده می‌شود و به دلیل ارزانی می‌شود گفت هیچ توجیه اقتصادی ندارد. این در حالی است که برای بازاریابی خوب نیازمند بهره‌مندی از تجهیزات و نوآوری جدید هستیم.
شکوری با اشاره به روش‌های مختلف برای توسعه صادرات گفت: فعالان عرصه سنگ باید شرایط خود را در داشتن قابلیت صادراتی تقویت کنند. اولین مرحله این است که به دانش صادراتی دست پیدا کنند و آموزش ببینند که چطور و با چه روش‌هایی محصول خود را در بازارهای صادراتی عرضه کنند و به فروش برسانند.
کارشناسان باور دارند کل تبادلات جهانی سنگ در زیر گروه سنگ‌های آهکی و ماربل که در آن مزیت نسبی داریم حداکثر به ۸ میلیارد دلار می‌رسد و عدد ۵ میلیارد دلار یعنی رسیدن به ۵/۶۲ درصد کل این تبادلات و زیر گروه سنگی و رقابت با رقبایی چون ترکیه با ۱/۲ میلیارد دلار صادرات، ایتالیا با ۷/۱ میلیارد دلار صادرات و اسپانیا، یونان و مصر که اجازه نخواهند داد به همین راحتی ۵/۶۲ درصد سهم بازار جهانی را به خود اختصاص دهیم. اگر حتی پتانسیل صادرات ۵ میلیارد دلاری سنگ باکیفیت این رقبا را هم داشته باشیم این کشورها صاحبان این بازار هستند و شبکه توزیع و فروش بسیار قوی در بازارهای جهانی دارند و یقینا نمی‌شود به راحتی این کشورها را از بازار حذف کرد و سهم آنها را به دست آورد.
جای خالی اوستاکارهای قدیمی
یکی از مواردی که جای آن در بین فعالان سنگ خالی است، بحث آموزش است. شکوری با بیان اینکه آموزش مهم‌ترین چالش امروز ما است،‌ تصریح کرد: متاسفانه اوستاکارهای قدیمی دیگر در بین ما نیستند و جوان‌ترها هم دانش ضعیفی دارند. به همین خاطر آموزش نکته مهمی بوده که در انجمن سنگ کلید خورده است. کلیپ‌های بسیاری در این عرصه جهت همراستایی با استانداردهای روز دنیا تهیه کرده‌ایم. باور بر این است که باید در حوزه تولید سنگ،‌ فرآوری و بازاریابی اطلاعات‌مان به روز شود. در ضمن بهره از اساتید خارجی را در برنامه داریم تا هر چه بهتر بتوانیم معدنکاری استاندارد را آموزش دهیم، چراکه در کنار آموزش می‌توان دست به تولید و صادرات زد.
نقش دولت
رییس انجمن سنگ ایران در پاسخ به این سوال که چه انتظاری از دولت دارید، گفت: بهتر است دولت بسترها را آماده کند. رابطه‌های بانکی را با دنیا برقرار کند که بتوانیم ال‌سی بازم کنیم و از تسهیلاتی که در همه جای دنیا استفاده می‌شود،‌ بهره‌مند شویم. در این شرایط است که مناسبات شکل می‌گیرد و طبیعتا بستر فراهم می‌شود که بتوانیم در این عرصه تجارت کنیم.
شکوری در ادامه با اشاره به مشکل نقدینگی معدنی‌ها گفت: با وجود اینکه صندوق بیمه فعالیت‌های معدنی علاقه‌مند به حل این مساله است اما گیر و گورهای قانونی زیادی دارد که امکان استفاده فعالان حوزه سنگ را کمرنگ می‌کند. در انجمن سنگ به دنبال حل این مشکلات هستیم. درخواست کرده‌ایم که برخی جوانب را اصلاح کنند تا فعالان این عرصه بتوانند از امکانات صندوق بیمه بهره‌مند شوند.
وی همچنین با اشاره به مشکل حقوق دولتی گفت: این مساله فشار مضاعفی بر معادن سنگ وارد و مشکلات عدیده‌ای را ایجاد کرده است. توصیه انجمن این است که حداقل معادن کوچک و متوسط به خصوص در حوزه سنگ‌های تزئینی را از این ماجرا جدا کنند. بهتر است حقوق دولتی معادن را برمبنای تولید واقعی محاسبه کنند، چراکه به هر حال افت و خیز در این حوزه بسیار است. شکوری بیان کرد: معادن در خطر هستند و کوچک‌ترین تغییراتی این بخش را متاثر می‌کند.
رییس انجمن سنگ ایران تاکید کرد: با توجه به رکود اقتصادی کشور و فعال نبودن حوزه صادرات، بخش سنگ مشکلات عدیده‌ای دارد. بنابراین یکی از کمک‌های دولت این است که حقوق دولتی را افزایش ندهد و برمبنای تولید واقعی آن را در نظر بگیرد.