صادرات غله و امنیت زاپروژیا

گروه جهان- روسای‌جمهور ترکیه و اوکراین به همراه آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد در شهر لویو اوکراین نشستی درباره بحران اوکراین و جنگ با روسیه برگزار کردند. محور گفت‌وگوهای سه‌جانبه دبیرکل سازمان ملل و روسای جمهور ترکیه و اوکراین، وضعیت نیروگاه زاپروژیا، ادامه صادرات غلات اوکراین و تلاش برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک برای پایان جنگ بود.
آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل در نشستی مشترک با روسای‌جمهوری اوکراین و ترکیه روز پنجشنبه ۱۸ آگوست (۲۷ مرداد) در شهر لویو در غرب اوکراین بار دیگر خواستار پایان جنگ شد. موضوع صادرات غلات از اصلی‌ترین محورهای این دیدار سه‌جانبه بود و گوترش گفت: «موفقیت دیپلماتیک توافقنامه «اجازه صادرات غلات از بنادر اوکراین» که در ماه جولای انجام شد، تنها آغاز یک اقدام مثبت بود و این روند باید ادامه داشته باشد.»
۲۲ جولای برای نخستین بار با میانجیگری سازمان ملل و ترکیه توافقنامه «اجازه صادرات غلات از بنادر اوکراین» بین اوکراین، روسیه، ترکیه و سازمان ملل امضا شد. آنتونیو گوترش در دیدار با رجب‌طیب‌ اردوغان و ولودیمیر زلنسکی با اعلام اینکه مردم به صلح نیاز دارند، افزود: «این جنگ کشته‌های بی‌شمار، ویرانی و آوارگی گسترده و همچنین نقض چشمگیر حقوق بشر را همراه داشته است. نشست در لویو فرصتی برای سازمان ملل و ترکیه است تا تقریبا شش ماه پس از حمله روسیه به اوکراین، راه‌حل‌های مختلف را از طریق مذاکره با اوکراین بررسی کنند.» دبیرکل سازمان ملل متحد نسبت به لزوم حفاظت از تاسیسات هسته‌ای این کشور هشدار داد و گفت: هر آسیب بالقوه‌ای به این نیروگاه خودکشی است. رجب ‌طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، با تکرار نگرانی دبیر کل سازمان ملل متحد به خبرنگاران گفت که از خطر وقوع یک فاجعه در این تاسیسات و
«یک چرنوبیل دیگر» نگران است.
منطقه پیرامون این نیروگاه هسته‌ای که از ماه مارس در تصرف روسیه است، در هفته‌های اخیر شاهد درگیری سنگین توپخانه‌ای بوده است. مسکو و کی‌یف یکدیگر را در این زمینه متهم می‌کنند.
ضرورت تامین امنیت نیروگاه اتمی زاپروژیا
ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین پیش از دیدار سه‌جانبه، در ملاقاتی رو‌در‌رو با آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل خواستار تامین امنیت نیروگاه اتمی زاپروژیا شد که در اشغال روسیه است. در پی این دیدار، دفتر ریاست‌جمهوری اوکراین با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: «نیروهای روسیه از اوایل ماه مارس سال جاری نیروگاه زاپروژیا که بزرگ‌ترین نیروگاه اتمی در اروپاست را اشغال کرده‌اند. وضعیت این نیروگاه بسیار بحرانی است. در پی دیدار رییس‌جمهوری اوکراین و دبیرکل سازمان ملل بار دیگر نسبت به باج‌خواهی هسته‌ای روسیه هشدار می‌دهیم و از این کشور می‌خواهیم، به دلیل خطرات موجود، کنترل نیروگاه را به اوکراین بازگرداند.»
نیروگاه زاپروژیا که حد فاصل سال‌های ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۵ ساخته شده، با داشتن ۶ رآکتور بزرگ‌ترین نیروگاه اتمی اروپا و نهمین نیروگاه هسته‌ای در جهان محسوب می‌شود.
رهبران اوکراین و ترکیه، در کنار دبیرکل سازمان ملل متحد از روسیه خواستند این نیروگاه را هرچه زودتر «غیرنظامی» کند. در همین حال منابع محلی در کریمه تحت تصرف روسیه می‌گویند که چند انفجار بزرگ در نزدیکی پایگاه هوایی بلبک روی داده است.
میخائیل راژوژایو، فرماندار منصوب شده از سوی روسیه در سواستوپل، گفته است این انفجارها باعث زخمی شدن کسی نشده است. اما تصاویری که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده حاکی از بزرگی انفجارهاست و شعله‌های آتش برخاسته از آن آسمان شب را روشن کرده است.
پیش‌تر کارکنان اوکراینی نیروگاه که تحت مدیریت روسیه کار می‌کنند هشدار داده بودند که این تاسیسات در هفته‌های گذشته هدف حملات نظامی زیادی بوده و احتمال یک فاجعه هسته‌ای در صورت ادامه شرایط وجود دارد. یکی از این کارکنان در پستی تلگرامی نوشت: « آنچه در جریان است وحشتناک است و از منطق و اخلاق به دور است.»
روز پنجشنبه یک حساب رسمی دولت اوکراین خبر داد که کارکنان روس- اتم، سازمان هسته‌ای دولتی روسیه، این نیروگاه را با سرعت ترک کرده‌اند. افسران امنیتی اوکراین معتقدند که روسیه برای کاری تحریک‌آمیز در نیروگاه زاپروژیا آماده می‌شود اما بی‌بی‌سی نتوانسته است مستقلا این ادعاها را راستی‌آزمایی کند. پیش از آن رییس‌جمهوری اوکراین هشدار داده بود که «جهان در آستانه یک فاجعه هسته‌ای است» و روسیه را به بی‌مسوولیتی متهم کرد. کارشناسان در ماه مارس به بی‌بی‌سی گفته بودند این نیروگاه از چرنوبیل بسیار ایمن‌تر ساخته شده است و می‌تواند در برابر سوانح سنگین بیرونی، با منشاء انسانی یا طبیعی مقاومت کند.
احتمال میانجیگری ترکیه بین اوکراین و روسیه
از سوی دیگر ولودیمیر زلنسکی در لویو که در نزدیکی مرز لهستان قرار دارد، با رجب‌طیب‌ اردوغان رییس‌جمهوری ترکیه که برای نخستین بار از زمان آغاز درگیری‌ها در اوکراین به این کشور سفر کرده نیز دیدار و گفت‌وگو کرد.
اردوغان هنوز رابطه‌ای نزدیک با ولادیمیر پوتین دارد و بعد از اجلاس در لویو به خبرنگاران گفت معتقد است این جنگ بر سر میز مذاکره به پایان خواهد رسید. زلنسکی اگرچه سفر اردوغان به اوکراین را پیام قاطع حمایت خوانده اما جایگاه این کشور را برای میانجی‌گری صلح زیر سوال برد و گفت از این که اردوغان روسیه را آماده صلح می‌بیند، تعجب کرده است.
رهبر اوکراین گفت هیچ اعتمادی به روسیه ندارد و مسکو باید پیش و بیش از همه نیروهای خود را از اوکراین خارج کند. قرار بود رهبران ترکیه و اوکراین درباره طرح مورد حمایت سازمان ملل متحد صحبت کنند که از سوی ترکیه برای موافقت مسکو با صادرات غلات از اوکراین پیشنهاد شده است. کی‌یف گفته است بر اساس این توافق ۲۵ کشتی باری بندر دریای سیاه را ترک کرده‌اند.
رییس‌جمهوری ترکیه با وجود حمله نظامی روسیه به اوکراین، همچنان تماس‌های دیپلماتیک خود با این کشور را حفظ کرده و بارها پیش از این نیز خود را میانجی بین دو کشور خوانده بود.
رجب‌طیب اردوغان پیش از این روز جمعه ۵ آگوست (۱۴ مرداد) با ولادیمیر پوتین رییس‌جمهور روسیه در سوچی نیز دیدار کرده بود. پس از آن ملاقات اعلام شد، به‌رغم تحریم‌های کشورهای غربی علیه روسیه، همکاری‌های اقتصادی این دو کشور توسعه می‌یابد.