صندوق‌های اهرمی، گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذاران خرد

یک کارشناس بازار سرمایه گفت: سرمایه‌گذاران خرد به واسطه منابع محدودی که در اختیار دارند شاید قادر به دریافت اعتبار از کارگزاری‌ها نباشند اما می‌توانند وارد صندوق‌های اهرمی شوند و از این صندوق در جهت افزایش بازدهی خود استفاده کنند؛ بنابراین صندوق‌های اهرمی باعث جذب منابع بیشتری در بازار سرمایه می‌شود. رسول رحیم‌نیا، به مزایای استفاده از صندوق‌های اهرمی در بازار سرمایه اشاره کرد و گفت: سازمان بورس در چند وقت اخیر اقدامات خوبی در راستای طراحی و توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید با درجات مختلفی از ریسک‌پذیری برای جذب سرمایه‌گذاران به این بازار انجام داده است. وی اظهار کرد: استفاده از ابزار و نهادهای مالی جدید سبب ورود منابعی جدید از نقدینگی به بازار می‌شود و می‌تواند تاثیر زیادی را در توسعه بازار سرمایه ایفا کند.
نیمه نخست خردادماه امسال بود که رضا نوحی رییس اداره امور صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس از تدوین مقررات مربوط به صندوق سرمایه‌گذاری سهامی اهرمی با امکان سرمایه‌گذاری همزمان سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز و ریسک‌‌پذیر خبر داد و این صندوق‌ها را نخستین نوع صندوق سرمایه‌گذاری دانست که هم‌زمان از هر دو سازوکار صدور و ابطال و بورس‌‌ها جهت سرمایه‌گذاری و انتقال مالکیت واحدهای سرمایه‌‌گذاری بهره می‌گیرد. وی در این باره گفته بود: مقررات مربوط به این نوع از صندوق‌های سرمایه‌گذاری طوری تدوین شده است که صندوق ملزم به رعایت نصاب صندوق‌‌های سهامی است. در این صندوق‌ها عمده پرتفوی صندوق را سرمایه‌‌گذاری در سهام و حق‌تقدم سهام تشکیل خواهد داد؛ همچنین مدیریت پرتفوی صندوق به شکل فعال بوده و مدیر صندوق می‌تواند بر اساس نصاب تعریف شده، نسبت به سرمایه‌گذاری در سهام و حق تقدم سهام اقدام کند. رضا نوحی همچنین این صندوق‌‌ها را دارای واحدهای ممتاز و عادی عنوان و تاکید کرده بود: واحدهای عادی صندوق دارای کف بازدهی بوده و از طرف دیگر برای آنها سقف بازدهی در نظر گرفته شده است. تامین حداقل بازدهی تعیین شده برای دارندگان واحدهای عادی در شرایطی که بازدهی صندوق کمتر از نرخ مذکور باشد، از محل واحدهای ممتاز انجام می‌شود و چنانچه بازدهی صندوق بیش از حداکثر نرخ بازدهی تعیین‌شده برای واحدهای عادی باشد، مازاد بازدهی واحدهای عادی نسبت به سقف تعیین شده به واحدهای ممتاز تعلق می‌‌گیرد.
بازدهی مذکور به شکل روزانه مورد محاسبه قرار گرفته و باید اعلام شود. به گفته نوحی، در این صندوق‌ها برای ورود و خروج متقاضیان سرمایه‌گذاری در واحدهای عادی از سازوکار مبتنی بر صدور و ابطال استفاده می‌شود و ورود و خروج متقاضیان سرمایه‌گذاری در واحدهای ممتاز از طریق معاملات واحدهای ممتاز در بورس انجام می‌شود؛ به عبارتی این نخستین نوع صندوق سرمایه‌گذاری خواهد بود که هم‌زمان از هر دو سازوکار صدور و ابطال و بورس‌‌ها جهت سرمایه‌گذاری و انتقال مالکیت واحدهای سرمایه‌گذاری بهره می‌گیرد.
رییس اداره امور صندوق‌‌های سرمایه‌گذاری همچنین تاکید کرده بود: با توجه به اینکه واحدهای ممتاز در این صندوق به عنوان پشتیبان صدور واحدهای عادی هستند، لذا قابل‌ابطال نبوده و صرفا از طریق بازار قابل‌معامله است. از طرف دیگر به منظور توسعه صندوق، صدور واحدهای ممتاز در طول دوره فعالیت صندوق به نام مدیر صندوق پیش‌‌بینی شده است. مطابق مقررات تدوینی، در طول دوره فعالیت صندوق، صدور واحدهای عادی تا دو برابر ارزش کل واحدهای ممتاز صادر شده امکان‌‌پذیر است. اکنون به نظر می‌رسد این صندوق‌ها از سوی کارشناسان بازار سرمایه مورد استقبال قرار گرفته و آن را به عنوان ابزار مفیدی برای سرمایه‌گذاران خرد ریسک‌گریز می‌دانند.
مزایای صندوق‌های اهرمی در مقایسه با سرمایه‌گذاری مستقیم
رحیم‌نیا کارشناس بازار سرمایه به تفاوت سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی با سرمایه‌گذاری به روش مستقیم در بازار سهام اشاره کرد و گفت: مهم‌ترین مزیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی با توجه به ویژگی ساختاری آن امکان اهرمی‌بودن این صندوق است، صندوق‌های اهرمی دارای دو واحد سرمایه‌گذاری یعنی صندوق سرمایه‌گذاری ممتاز و عادی هستند که صندوق سرمایه‌گذاری ممتاز در بازار سرمایه و با اتکا بر عرضه و تقاضا معامله می‌شوند. رحیم‌نیا خاطرنشان کرد: در بازار سهام زمانی که فرد وارد معامله می‌شود، ممکن است قادر به دریافت اعتبار از کارگزاری نباشد اما در صندوق اهرمی به واسطه شرایطی که در این صندوق و مفاد اساسنامه آن وجود دارد می‌تواند تا دو برابر ارزش دارایی‌هایی که وارد این بازارکرده است، موقعیت اهرمی کسب کند. وی با بیان اینکه سرمایه‌گذاری به صورت مستقیم در بازار سرمایه، مناسب افراد ریسک‌پذیر است، گفت: صندوق‌های اهرمی در زمانی که بازار مثبت است می‌توانند به واسطه ساختار خود بازدهی چشمگیری را نصیب سرمایه‌گذاران کنند که این موضوع به عنوان مزیت مهم این صندوق عنوان می‌شود. رحیم‌نیا همچنین به مهمترین معایب استفاده از صندوق‌های اهرمی اشاره کرد و گفت: طبیعی است زمانی که بازار در حال ریزش است، علاوه بر کاهش ارزش واحدهای دارایی، به واسطه کسب حداقل بازدهی که به واحدهای سرمایه‌گذاری تعهد داده شده است و به دلیل دریافت اعتبار، زیان بیشتری به سرمایه‌گذار وارد می‌شود.
نقش صندوق‌های اهرمی در برابر نوسانات بازار
وی به نقش صندوق‌های اهرمی در برابر نوسانات بازار اشاره کرد و افزود: مدل سرمایه‌گذاری عادی در این صندوق‌ها مناسب افرادی است که می‌توانند حداقل ریسک را در بازار بپذیرند و خارج از آنکه چه اتفاقی برای بازار رخ می‌دهد، بازدهی مشخصی را دریافت کنند، به نوعی می‌توان گفت که فعالیت این صندوق مشابه صندوق‌های با درآمد ثابت است. رحیم‌نیا با بیان اینکه خاصیت اهرمی که در واحدهای ممتاز این صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد زمینه‌ساز نوسانات زیادی برای سهامداران است، اظهار کرد: از جمله عواملی که باعث ایجاد نوسان شدید در بازار سرمایه می‌شود نبود نقدشوندگی یا نبود تزریق منابع کافی به بازار است اما این عامل به تنهایی نمی‌تواند مانع از ایجاد نوسانات در بازار شود. این کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با پایگاه خبری بازار سرمایه ایران خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه امکان سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران خرد در واحدهای ممتاز فراهم است؛ بنابراین می‌توان شاهد ورود قابل‌توجهی از نقدینگی به بازار باشیم و این اتفاق تا حدی مانع از ایجاد نوسانات در بازار خواهد شد. به گفته وی، از جمله مشکلات موجود در صندوق‌های اهرمی این است که ضامن نقدشوندگی در واحدهای عادی و نیز بازارگردان برای واحدهای ممتاز وجود ندارد. رحیم‌نیا افزود: با توجه به اینکه واحدهای سرمایه‌گذاری ممتاز صندوق‌های اهرمی مبتنی بر عرضه و تقاضا هستند؛ بنابراین سرمایه‌گذار می‌تواند در زمان نیاز با قیمتی پایین‌تر سهام خود را بفروشد و از بازار خارج شود.
این کارشناس بازار سرمایه گفت: در واحدهای عادی زمانی که ابطال زده می‌شود و سرمایه‌گذار به فکر خروج از بازار می‌افتد، طبق مفاد اساسنامه محدودیت‌هایی برای نقدشوندگی وجود دارد که می‌تواند به عنوان ریسکی برای سرمایه‌گذار تلقی شود و سرمایه‌گذار دیگر نمی‌تواند در مدت زمان کوتاه به نقدینگی مورد نیاز خود دست یابد، این موضوع در شرایطی که بازار تحت‌تاثیر هیجان‌های ایجاد شده، قفل در صف فروش باشند ممکن است مشکلاتی برای سهامداران به وجود آورد.
سرمایه‌گذاری ۹۰ درصد از دارایی‌های صندوق‌های سهامی در سهام
وی با بیان اینکه بیش از ٩٠ درصد از دارایی‌های صندوق‌های سهامی در سهام سرمایه‌گذاری شده است، اظهار کرد: زمانی که بازار دچار رکود شود امکان نقد کردن سهام به دارایی برای صندوق‌ها به وجود نمی‌آید و از طرف دیگر سرمایه‌گذار برای آنکه بتواند بخشی از ارزش دارایی خود را حفظ کند اقدام به ابطال می‌کند و به سرعت به سمت عرضه سهام خود پیش می‌رود. رحیم‌نیا با بیان اینکه باید مکانیسمی فراهم شود تا نقدشوندگی در بازار افزایش پیدا کند، گفت: موضوعی که می‌تواند زمینه رفع این مشکل را فراهم کند، وجود کف و سقف بازدهی فارغ از اتفاق رخ داده در بازار است زیرا کسب حداقل بازدهی توسط سهامداران باعث می‌شود تا ورود و جریان نقدینگی در بازار سرمایه ادامه پیدا کند.
تفاوت کارکرد صندوق‌های اهرمی با دیگر صندوق‌های سرمایه‌گذاری
وی به تفاوت کارکرد صندوق‌های اهرمی با دیگر صندوق‌های سرمایه‌گذاری اشاره کرد و افزود: با توجه به مکانیسمی که در عمده صندوق‌های با درآمد ثابت وجود دارد، ذخیره‌سازی سود سهام در بیشتر صندوق‌های با درآمد ثابت است که در بازه زمانی مشخص دو درصد بالاتر از نرخ رایج سود سپرده‌های بانکی به سرمایه‌گذار پرداخت می‌شود. رحیم‌نیا خاطرنشان کرد: مدیریت صندوق‌ها برای آنکه بتوانند بازدهی سهام خود را در مقابل نوسانات حفظ کنند، اقدام به انجام ذخیره‌سازی حفظ سود سهام خواهند کرد که این امر باعث می‌شود تا بتوان بازدهی چشمگیری را از این صندوق‌ها متصور شد. این کارشناس بازار سرمایه همچنین گفت: تفاوت دیگر اینکه عمده صندوق‌های با درآمد ثابت، نرخ بازدهی قابل پیش‌بینی دارند یعنی اگر به حداقل نرخ بازدهی پیش بینی شده دست پیدا نکنند مدیر تعهدی ندارد که مازاد آن را پرداخت کند اما در واحدهای سرمایه‌گذاری ممتاز باید حداقل نرخ تعهد شده پرداخت شود؛ بنابراین اطمینان خاطر برای کسب بازدهی تعهد شده در صندوق‌های اهرمی وجود دارد .
ابزار مالی کمک‌کننده به توسعه بازار
وی با بیان اینکه ابزار مالی جدید طراحی شده، به توسعه بازار و جذب طیف مختلفی از سرمایه‌گذار کمک خواهند کرد، گفت: ابزارهای مختلفی که در حال طراحی هستند باعث می‌شود تا نقدینگی بالایی وارد بازار سهام شود که این موضوع منجر به افزایش حجم و ارزش معاملات و جلوگیری از ایجاد رفتارهای هیجانی و احساسی توسط سرمایه‌گذاران خواهد شد.
رحیم‌نیا خاطرنشان کرد: توسعه این ابزارها باعث می‌شود تا سرمایه‌گذار به جای آنکه خود وارد بازار سرمایه شود از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری و ابزارهای مالی جدید که درحال طراحی هستند به این بازار ورود کند و از طریق تیم حرفه‌ای کارشناسی که در حال مدیریت صندوق‌ها هستند مانع از اثربخشی نوسان‌های شدید ایجاد شده بازار سهام در صندوق‌ها شوند.