ضربه میعانات گازی به نفت

شرکت ردیابی نفتکش‌ها، تانکر ترکرز می‌گوید هم‌اکنون ۷۰ میلیون بشکه میعانات گازی بی‌مشتری ایران در نفتکش‌های لنگر انداخته در خلیج فارس انبار شده و صادرات نفت خام ایران به خاطر کمبود نفتکش به سرعت روند کاهشی دارد. این در حالی است که افزایش قیمت نفت طی هفته‌های گذشته توانسته بود در کنار افزایش دوبرابری صادرات نفت سبب افزایش درآمدهای نفتی شود.
از این‌رو کمبود نفتکش برای صادرات نفت در برهه کنونی برای ایران بسیار مشکل‌ساز است، چرا که قیمت نفت طی هفته‌های گذشته بالا بوده و افت صادرات نفت ایران باعث از بین رفتن درآمدهای بیشتری می‌شود.
آمارهای جدید اوپک که روز جمعه ۲۱ خرداد منتشر شد نشان می‌دهد متوسط قیمت نفت صادراتی ایران در سال گذشته زیر ۳۸ دلار بود، در حالی که طی پنج ماه گذشته به‌طور متوسط نزدیک ۶۲ دلار بوده و طی روزهای گذشته حتی قیمت نفت برنت به بالای ۷۲ دلار نیز صعود کرده است.
قیمت نفت ایران معمولا دو تا سه دلار پایین‌تر از قیمت نفت برنت است. بدین‌ترتیب، هم‌اکنون قیمت نفت ایران نسبت به پارسال تقریبا دو برابر شده و سقوط صادرات نفت کشور به خاطر کمبود نفتکش‌ها زیان بزرگی برای ایران است.
با این وجود آمارهای شرکت اطلاعات کالا
(کپلر) نیز نشان می‌دهد میزان صادرات روزانه نفت خام و میعانات گازی ایران از ۷۲۶ هزار بشکه در چهار ماه ابتدایی سال جاری میلادی به نصف این رقم در ماه می رسیده است.
صادرات نفت و میعانات گازی ایران در اردیبهشت سال ۹۷ و قبل از تحریم‌های آمریکا حدود ۸/۲ میلیون بشکه در روز بود، اما پارسال به ۳۲۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. با این حال، با روی کار آمدن دولت جو بایدن در آمریکا و تمایل واشنگتن به بازگشت به برجام، دوباره صادرات نفت ایران در چهار ماه ابتدایی دو برابر شد. اما ماه گذشته دوباره به نصف کاهش یافت.تانکر ترکرز با انتشار توئیتی گفته است روند کاهشی صادرات نفت ایران به خاطر کمبود نفتکش‌های بزرگ برای انتقال نفت ایران به بازارهای بین‌المللی ادامه دارد. این گزارش می‌گوید ۷۰ میلیون بشکه میعانات گازی بی‌مشتری ایران در نفتکش‌های لنگر انداخته در خلیج فارس انبار شده است.
ایران قبل از تحریم‌های بین‌المللی روزانه ۸/۳ میلیون بشکه تولید نفت داشت، اما با سقوط صادرات نفت خود به ناگزیر درِ بسیاری از چاه‌های نفتی را بست و در نتیجه تولید نفت خام آن در سال گذشته میلادی به نصف رسید.
البته آمارهای اوپک نشان می‌دهد از ابتدای سال جاری، ایران دوباره تولید نفت خود را به صورت پلکانی افزایش داده و در ماه می به دو میلیون و ۴۴۵ هزار بشکه رسانده است.
اما برخلاف نفت خام، کاهش تولید میعانات گازی ممکن نیست. میعانات گازی نوعی نفت فوق‌سبک است که از چاه‌های گازی تولید می‌شود و برای کاهش تولید این محصول باید درب چاه‌های گازی را بست؛ به عبارتی با کاهش تولید میعانات گازی، در عمل تولید گاز نیز کاهش خواهد یافت.
این در حالی است که ایران به شدت با کمبود گاز در بازار داخل مواجه است و امکان بستن درب چاه‌های گازی برای کاهش تولید میعانات گازی را ندارد. به همین خاطر، ۷۰ میلیون بشکه میعانات گازی بی‌مشتری ایران طی چند سال گذشته در نفتکش‌ها انبار شده و اکنون ایران برای انتقال نفت خام خود به بازارهای بین‌المللی با کمبود نفتکش مواجه است.
در این میان منابع آگاه می‌گویند تنها در صورتی که تحریم‌ها به طور کامل لغو شود میعانات گازی ایران روانه بازار جهانی می‌شود. در واقع اگر تمامی تحریم‌ها در نیمه دوم سال ۲۰۲۱ لغو شود، میعانات گازی ایران بازار را قبضه می‌کند و ایران می‌تواند سه میلیون و ۷۳۰ هزار متریک تن در این بازه زمانی میعانات صادر کند.
منابع آگاه می‌گویند صادرکنندگان ایرانی قصد دارند در صورت لغو تحریم‌ها، صادرات ال‌پی‌جی را به ظرفیت کامل افزایش دهند که این امر می‌تواند با افزایش عرضه از سوی خاورمیانه، هزینه حمل و نقل با کشتی را افزایش دهد.
به گفته این منابع ، لغو تحریم‌ها به ایران اجازه می‌دهد، میعانات گازی که نوعی نفت بسیار سبک است و حاشیه سود بیشتری دارد، صادر کند و این اقدام بر بازار نفتا در آسیا فشار قیمتی وارد می‌کند.
انتظار می‌رود، میعانات پارس‌جنوبی به صورت رقابتی قیمت‌گذاری شود و به تولیدکنندگان پتروشیمی اجازه می‌دهد از این میعانات نفتای خوراکی ارزان‌تری به دست آورند.
یک تولیدکننده پتروشیمی گفت: «بازار نگران است که با برداشته شدن تحریم‌های ایران، بر بازار نفتا تاثیر گذاشته شود زیرا میعانات گازی ارزان‌تر است؛ از این رو کره‌ای‌ها به جای خرید نفتای سنگین کامل، دوباره میعانات گازی بیشتری می‌خرند.»
به گفته این منابع، ایران قبلا به خریداران نهایی در کره‌جنوبی، میعانات گازی می‌فروخت که اگر عرضه میعانات گازی ایران به بازار ازسر گرفته شود، بر (بازار) انواع دیگر نفتا تاثیر خواهد گذاشت.
یک منبع آگاه در سنگاپور گفت: «به محض اینکه ایران و آمریکا توافق کنند، ایران می‌تواند محصولات نفتی را صادر کند و این قطعا بر بازار نفتا تاثیر خواهد گذاشت.»
به نوشته اس‌اندپی پلاتس، شرکت پتروشیمی بندر امام در استان خوزستان سالانه یک میلیون تن، شرکت بازرگانی پتروشیمی در عسلویه سالانه ۵/۱ میلیون تن و شرکت پتروشیمی خارک سالانه ۲۰۰ هزار متریک تن ال‌پی‌جی تولید می‌کنند. صادرات پالایشگاه‌های گاز در کل حدود سه میلیون تن در سال است و عمدتا در پارس‌جنوبی و عسلویه واقع شده است.
یک منبع آگاه دیگر گفت: «میزان تولید بسیار بیشتر است اما به علت شرایط سیاسی، تعداد کشتی‌هایی که می‌توانند مورد استفاده قرار بگیرند، محدود است.»
به گفته برخی منابع آگاه، در میانه پیشرفت آرام مذاکرات، برخی منابع بازار اعلام کردند ازسرگیری کامل صادرات ال‌پی‌جی ایران زمان خواهد برد هرچند ارسال مقداری از این محموله‌ها همچنان ادامه دارد.
بر اساس آمارهای کشتیرانی و تجاری، پیش از اعمال محدودیت‌های صادراتی، صادرات ماهانه ال‌پی‌جی ایران در ماه آگوست ۲۰۱۸ به حدود ۵۶۸ هزار متریک تن به اوج خود رسید و مجموع صادرات سالانه به ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار متریک تن رسید.
به گفته منابع آگاه، حداکثر میزان صادرات در یک ماه می‌تواند به میزان ۱۳ کشتی حمل گاز بسیار غول پیکر (VLGC) برسد.
این منابع توضیح دادند در بازه ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، ایران ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار متریک تن بر ظرفیت تولید ال پی جی خود که بیشتر در میدان گازی پارس جنوبی هست، افزوده است و انتظار می‌رود تا سپتامبر امسال ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار متریک تن دیگر بر ظرفیت تولید خود بیفزاید.
بر اساس آمارهای صنعتی، چین در سال ۲۰۱۹، چهار میلیون و ۹۴۰ هزار متریک تن از ایران ال پی جی خریده است که این رقم در سال ۲۰۲۰ برابر با ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار متریک تن و در بازه ژانویه تا می‌۲۰۲۱ یک میلیون و ۹۶۵ هزار متریک تن بوده است. منابع آگاه می‌گویند صادرات ایران به چین از طریق ارسال کشتی به کشتی (STS) بوده و در آمارهای رسمی گمرک ثبت نشده است.
به گفته منابع آگاه، در حال حاضر، ۲۷ کشتی حمل گاز بسیار غول پیکر (VLGC) ال‌پی‌جی ایران را حمل می‌کند و در سال ۲۰۱۹ هر کشتی به طور متوسط ۴/۵ سفر انجام داده است. این رقم در سال ۲۰۲۰ برابر با ۲۶/۴ سفر به ازای هر کشتی بوده است. این درحالی است که کشتی‌ها بارها نام خود را تغییر دادند.
به گفته این منابع، با فرض ادامه تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۲۱ و اینکه هر کشتی پنج سفر انجام دهد، این ۲۷ کشتی می‌توانند ۹۴/۵ میلیون تن ال پی جی در سال جاری انتقال دهند و اگر هر کشتی چهار سفر انجام دهند می‌توانند ۷۵/۴ میلیون تن ال‌پی‌جی در سال جاری انتقال دهند.