ضرورت اصلاح حکمرانی صنایع معدنی

سعید عسکرزاده *
ساختار حکمرانی در ایران در مقاطع مختلف فراز و فرودهای گسترده‌ای داشته است؛ در این بین می‌توان گفت در بسیاری از موارد به کمک بخش معدن آمده و در برخی موارد هم از آن به شدت فاصله گرفته است.

در شرایط فعلی آنچه بیش از همه مشهود بوده این است که ساختار حکمرانی کشور دچار آسیب جدی شده و این مساله به بخش معدن صدمه چشمگیری وارد کرده است.
متاسفانه با بررسی شرایط متوجه می‌شویم برخی تصمیماتی که در حوزه معدن و صنایع معدنی به خصوص در زنجیره آهن و فولاد کشور گرفته می‌شود از اسناد بالادستی منسجمی که تمامی ابعاد تولید اعم از مولفه‌های مورد نیاز ‌نهاده‌ها، زیرساخت‌ها و… را در بر گرفته باشد، تبعیت نمی‌کند. به این ترتیب سندی که به صورت جامع مورد پذیرش نظام حکمرانی بوده و بخش‌های مختلف آن را به عنوان قانونی که نتوان از آن تخطی کرد و رویکرد توسعه‌طلبانه‌ای به بخش زنجیره آهن و فولاد داشته باشد، در کشور نداریم و با توجه به موانع و مشکلات موجود کمبود آن به شدت احساس می‌شود.
امروز در بخش آهن و فولاد تنها یک طرح جامع فولاد وجود دارد که البته اجرای آن با پیش‌بینی‌ها بسیار فاصله دارد و این مساله بزرگ‌ترین مشکل را ایجاد کرده است. هرچند برخی معتقدند که باید طرح جامع فولاد بازنگری شود، اما برخی نظر مخالف دارند. در این بین آنچه مشهود است تعداد مجوزهای بالا در زنجیره آهن و فولاد است؛ مجوزهایی که بیش از آن چیزی است که در طرح جامع فولاد تدوین شده بود. بنابراین توسعه زیرساختی با وجود اینکه فرض بر این بوده که همزمان با زنجیره آهن و فولاد رشد کند، متاسفانه عقب مانده است.
مسوولان باید به این مهم توجه کنند که چطور می‌توان ساختار حکمرانی را اصلاح کرد؛ چراکه رویکردها خود‌به‌خود ایجاد نمی‌شوند و به دغدغه، دانش، تجربه و مقبولیت نیاز دارند که بتوان این موضوعات را به صورت منسجم در فضای توسعه‌ای به هم وصل و بر رویکرد متکی بر رفع موانع تولید توجه کرد. این در حالی است که در بخش معدن و صنایع معدنی آنچه در نظام حکمرانی قابل مشاهده است، کمبود چنین افرادی است. ما در نظام حکمرانی مجموعه‌ای از افرادی که همه‌جانبه‌نگر، دارای ‌دانش و تجربه کافی و مقبولیت باشند را کمتر ملاحظه می‌کنیم. در نتیجه موضوعات به صورت جزیره‌ای دنبال می‌شوند و اغلب هم با مشکل روبه‌رو هستند. به باور اینجانب اگر کارخانجات مختلف را ایجاد کنیم و ظرفیت تولید را به شکل قابل‌ملاحظه‌ای بالا ببریم، اما نتوانیم برای آن زیرساخت‌های لازم را فراهم کنیم به طور قطع در جهت هدر دادن منابع ملی گام برداشته‌ایم. به این ترتیب به طور حتم به سندی نیاز داریم که به کلیه جوانب موضوع رسیدگی کند.
مساله دیگر اینکه باید مشکل مازاد مجوزها را حل کنیم؛ این در حالی است که اگر از کنار آنها آسان بگذریم یا سکوت کنیم به طور قطع جواب نخواهد داد. در این بین باید گفت که برنامه‌ریزی برای زنجیره تولید ساده نیست، بلکه بسیار پیچیده و نیازمند همکاری همه مسوولان، سیاستگذاران، مجریان و تمامی بخش‌های دولت است که باید با رویکرد توسعه‌محور و مبتنی بر رشد به موضوعات مختلف اقتصادی به خصوص بخش معدن دنبال شود. طبیعی است در کنار وجود افرادی که بتوانند این انسجام را ایجاد کنند به سند مناسب و جامعی نیاز داریم که همه به آن پایبند باشند. در این رابطه اگر قانونی قرار است در مجلس تصویب شود، نماینده‌ها باید بدانند که بدون رعایت دقیق آنچه در اسناد بالادستی آمده، نمی‌توانند در راستای منافع ملی اقدام کنند. بنابراین در زنجیره آهن و فولاد باید مسائل را شناخت و سند مشترک، واحد و همه‌جانبه‌نگرانه‌ای از سوی بخش حکمرانی ارائه داد. در این رابطه باید تمامی قوا را بسیج کرد تا این سند به نتیجه برسد. در ادامه برای تهیه آن از مسائل مرتبط مثل کمبود انرژی در شرایط فعلی،‌ نباید غافل شد.
در این بین ساده‌ترین راه‌حل این است که برای تامین انرژی باید به فکر جایگزین بود، احیای فرآیندهای نوین را پیش گرفت، مجوزهایی که از پیشرفت کافی برخوردار نیستند را از گردونه تولید حذف کرد، موضوعات مرتبط با بازار جهانی دنبال شود و… . این در حالی است که در این عرصه بخشی از مجوزها را باید تغییر دهیم و به تولید صادرات‌محور فولادهای آلیاژی خاص با کیفیت بالا توجه کنیم. اینها همه نشان می‌دهد که به سند بالادستی در بخش آهن و فولاد نیاز داریم.
در ادامه مجموعه نظام حکمرانی باید بپذیرد که نقایصی که در بخش تخصصی، تجربه‌ای و مقبولیت در بخش معدن و صنایع معدنی در زنجیره آهن و فولاد وجود دارد از طریق کمیسیون معدن و صنایع معدنی رفع شود. در واقع کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی این قابلیت را دارد که به شکل تخصصی ورود و مسائل بخش معدن را با مشاوره حل‌و‌فصل کند. هرچند مقدمه چنین اتفاقی این است که مجموعه حکمرانی یعنی دولت و مجلس هم این مهم را بخواهند.
* دبیر انجمن سنگ‌آهن ایران